Pramāṇa · Search · About · API

Prataparka 4.p46

Pratāpārka 4.p46

Language
Sanskrit

4.p46

atra vedādhyayananiṣedho nāradīye – "yugādiṣu ca sarvāsu tathā manvantarādiṣu | anadhyāyaṃ prakurvanti tathā sopapadāsvapi ||" iti āṣāḍhaśukladvitīyāyāṃ śrīrā़mayātrotsava: kārya: | tathā ca skāṃde— "āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṣyasaṃyutā | tasyāṃ rathe samāropya rāmaṃ saubhadrayā saha ||" yātrotsavapravṛttyarthaṃ prīṇayecca dvijān bahūn | ṛkṣābhāve tithau kāryā yātrā sā prītaye mama ||" iti | śrāvaṇakṛṣṇādvitīyāsu catasṛṣvapyaśūnyaśayanavrataṃ, tatra sā pūrvaviddhā grāhyā | tadāha saṃvarttaḥ | "kṛṣṇāṣṭamī bṛhattapā sāvitrī ghaṭapetṛkī | kāmatrayodaśī rambhādupoṣyāḥ pūrvasaṃyutāḥ ||" iti | kecit bṛhattapā'śūnyaśayanadvitīyā madanaratna-kaustubha-nirṇayāmṛtādiṣu tu yadaiva candrodayavyāpinī tadaiva kāryā | "ekabhakte divā nakta niśicandrodayavrate | tithistātkālikī grāhyāpāraṇetvaparā tithiḥ ||" iti smṛtisaṃgrahavacanāccandrodayavrataṃ tu arghyaṃsyakaṃcaṃdrāya cārghyo dātavyodadhyakṣataphalādibhiriti purāṇāntaravacanāddinadvaye tanna sattve'sattve vā'paracaturthasitapakṣeṣu śrāvaṇādiṣu "aśūnyākhyaṃ vrataṃ kuryājjāyayā tu phalādhikam' iti vacanādityuktam | atra pūrṇimānto māso grāhya iti hemādrau bhādrapadaśuddhadvitīyā balabhadrajayantīti kecit | "nabhasyetu dvitīyāyāṃ balabhadro'bhavaddhariḥ" iti vacanāt | etanmate balabhadrasyāpyavatāramadhye gaṇanaṃ bodhyam | athāśvinaśukladvitīyā skaṃdapurāṇe | "āśvine māsi vai puṇyā dvitīyā śuklapakṣagā | dānaṃ pradattametasyāmanantaphalamucyate ||" iti | kārtikaśukladvitīyā yamadvitīyā | sā'parāhṇavyāpinī grāhyā | "ūrjeśukladvitīyāyāmaparāhne'rcayedyam | snānaṃ kṛtvā bhānujāyāṃ yamalokaṃ na paśyati ||" iti skandapurāṇe'parāhne yamapūjāvidhānāt tatra pūrvadinaivāparāhṇavyāpitve pūrvā, pakṣāntareṣu tu paraiva yugmavākyānmayūkhakṛtyaratnāvalyādāvapyaparāhṇavyāpinīgrāhyetyuktam | aparāhṇaścāṣṭadhāvibhaktadinapaṃcamabhāga iti smārttaḥ | dvedhāvibhaktadinottarabhāga iti kṛtyeratnāvalīkārāḥ | madhyāhnavyāpinī pūrvaviddhā ceyaṃ grāhyeti tu hemādriḥ | nirṇayāmṛte'pipūvarrviddhā grāhyetyuktam | asyāṃ bhaginīgṛhe bhoktavyamiti bhaviṣaye – “kārttike śuklapakṣasya dvitīyāyāṃ yudhiṣṭhira ! yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitāḥ svāgṛhe'rcitaḥ ||” ato yamadvitīyeyaṃ triṣu lokeṣu viśrutā | asyāṃ nijagṛhe vipra ! na bhoktavyaṃ tato naraiḥ || snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ puṣṭivarddhanam | dānāni ca pradeyāni bhaginībhyo viśeṣataḥ || svarṇālaṃkāravastrātrapūjāsatkārabhojanaiḥ | sarvā bhaginyaḥ saṃpūjyā abhāve pratipannakā || iti | “pratipannakāḥ pratipannā bhaginītvenavyavahṛtā” ityarthaḥ | mitrabhaginī iti hemādriḥ | pitṛvyabhaginya ityapi hemādriḥ | gaur̤āstu viśeṣamāhuḥ“yamaṃ ca citraguptaṃ ca yamadūtāṃśca pūjayet | citraguptasya pūjāṃ ca kuryājjñānasya vṛddhaye || maṣīpātraṃ lekhanīṃ ca pūjayecca prayatnataḥ | sarvān kāmānavāpnoti yamalokaṃ na paśyati ||' iti | “mārgaśukladvitīyāyāṃ pitṛpūjanakāryam— “vṛścike ca dvitīyāyāṃ śuklāyāṃ pitṛpūjanam | yo na kuryādvinaśyanti bhrātaraḥ saptajanmagāḥ ||” iti | laiṃgācaitrakṛṣṇadvitīyākāmamahotsave pūrvaviddhā grāhyā | “pratipatsadvitīyāsyā dvitīyā pratipadyutā ||” iti | yugmavākyāt bṛhaspativārayuktadvitīyāsu vidhipūjanaṃ kṛtvā naktaṃ samaśnīyāllabhate bhūtimuttamaṃ vidhivrahmā anyamāsadvitīyāsu vratādiviśeṣo'pi yugmavākyena pāraviddhāyāmeva kāryaḥ | naktavrataviśeṣeṣu tatkālavyāpinyeveti siddhāntaḥ | iti viśveśvararacite pratāpabhūpājñayā pratāpārke vihahvinodakaṃdamato mayūkho dvitīyākhyaḥ tithinirṇayākhyo dvitīyo mayūkhaḥ

Linked texts (2)