Smriticandrika 15.p3

15.p3

rganarākādigatānāṃ dūrasthakavyabhoktṛtvasāmarthyarahitānāmupabhogāya netṛpuruṣaśūnyamacetanamannādi dravaṃ gacchatītyanupapattinirākaraṇā rthamuktaṃ tatraiva— yathā goṣu praṇaṣṭeṣu vatso vindati mātaram | evaṃ śrāddhe'nnamuddiṣṭaṃ mantraḥ prāpayate pitṝn || mantro mantrasāmarthyam | mantrasāmarthyamapi brāhmaṇabhojanādinā naṣṭamannaṃ kathaṃ prāpayatītyanupapattinirākaraṇāya matsyenoktaṃ— nāma gotraṃ pitṝṇāṃ tu prāpakaṃ havyakavyayoḥ | nāmamantrāstathā''deśāḥ bhavāntaragatānapi || prāṇinaḥ prīṇayantyete tadāhāratvamāgatān | devo yadi pitā jātaśśubhakarmaniyogataḥ || tasyānnamamṛtaṃ bhūtvā divyatve'pyanugacchati | devatve bhogyarūpeṇa paśutve tu tṛṇaṃ bhavet || śrāddhānnaṃ vāyurūpeṇa nāgatve'pyupagacchati | pānaṃ bhavati yakṣatve gṛdhratve tu tathā''miṣam || danujatve tathā māṃsaṃ pretatve rudhirodakam | mānuṣye tvannapānādi nānābhogakaraṃ tathā || ratiśaktiḥ striyaḥ kāntā bhojyaṃ bhojanaśaktitā | dānaśaktissavibhavā rūpamārogyameva ca || śrāddhapuṣpamidaṃ proktaṃ phalaṃ brahmasamāgamaḥ | iti| nāmāni devadattayajñadattādīni| mantrāḥ 'pṛthivī te pātram' ityādayaḥ | ādeśā idamannādikamamuṣmai bhavatītyevamādayo nirdeśāḥ|tadāhāratvamāgatān tattajjātyucitāhāratvaṃ prāptān| tasyānnaṃ tattaduddeśena tyaktamannaṃ amṛtaṃ bhūtvā yatrāsau sthitaḥ tatra mantrasāmarthyāttattadbhogayogyaṃ dravyānrtaraṃ bhūtvā'nugacchati bhoga sādhanaṃ bhavati | divyatve divisthitatve devatve | bhogyarūpeṇa divo'nyatra lokāntare vartamāne devatve sthite devocitabhogyarūpeṇa | idaṃ svakarmānusāriśarīrocitānnādirūpeṇa bhogasādhanatvaṃ, śrāddhakarmaṇaḥ puṣpaṃ avāntaraphalam | brahmasamāgamo brahmalokaprāptiḥ paramaphalaṃ proktamityarthaḥ | atrāvāntaraphalaprāptiḥ kālādiviśeṣalābhe bhavati | tathāca hārītaḥ— kāle nyāyāgataṃ pātre vidhinā pratipāditam | prāpnotyannaṃ yathādattaṃ janturyatrāvatiṣṭhate || iti | paramaphalaprāptistu gayādideśaviśeṣalābhe bhavati | yannāmnā pātayetpiṇḍaṃ taṃ nayedbrahma śāśvatam | iti gayādideśaviśeṣakṛtasya śrāddhasya phalatvena śravaṇāt|śāśvataṃ brahma nayet brahmaṇā saha brahmaprāptyāpādakaṃ brahmalokaṃ nayedityarthaḥ | evamāpastambādivacanaiḥ śrāddhakarmaṇi na brāhmaṇa uddeśyaḥ | kiṃtu śrāddhakartuḥ pitṛpitāmahaprapitāmahā lokāntaragatā uddeśyā iti siddham | teṣūddeśyapitrādiṣu vasvādirūpatayā uddeśārthaṃ yathākramaṃ vastrādibuddhiḥ kāryetyāha śātātapaḥ-vasavaḥ pitaro jñeyāḥ rudrā jñeyāḥ pitāmahāḥ | prapitāmahāstathā''dityā ityeṣā vaidikī śrutiḥ || evaṃ jñātvā śrāddhe kṛte vasvādīnāmapi prītirbhavatītyāha paiṭhīnasiḥ— ‘vasavaḥ pitaro rudrāḥ pitāmahā ādityāḥ prapitāmahā ya evaṃ vidvān pitṝn yajate vasavo rudrā ādityāścāsya prītā bhavanti’ iti | pitrādiṣveva vasvādigrūpamanusandhāyānuṣṭhitena śrāddhena prītā vasvādayaḥ śrāddhajanitaprītiśālitvena śrāddhadevatābhūtapitrādikalpāḥ putrādidattānnanidānakasyūāmṛtādyannapānāntasya prāptiṃ nāmagotramantrādivastusāmarthyena kurvatāṃ manuṣyāṇāṃ pitṝn śubhāśubhakarmārabdhaśarīrāntaragatān prīṇayantītyarthaḥ | tena putrādibhiravaśyaṃ nāmagotramantrāyuccāraṇavadvasvādirūpeṇa pitrādayo dhyātavyāḥ | tathā''ha yājñavalkyaḥ—