Pramāṇa · Search · About · API

Smritikaustubha 9.p1

Smṛtikaustubha 9.p1

Language
Sanskrit

9.p1.1

trimuhūrtā tiṣṭhati tadā pūrvaiva grāhyā |-ādityodayavelāyāmārabhya ṣaṣṭināḍikāḥ | tithiratu sā hi śuddhā syāt iti nāradokteḥ| īdṛśasthalīyottaradinatithestithimalatvena ninditatvācca
yadātu pūrvadine amāviddhā pratipatparadine dvitīyāviddhā tatra
yadyapi parasparaviruddhāni vacanāni dṛśyante tathāpyuktarītyā
rātripūjāyā eva prādhānyāt , asyāśca naktavratatvena mahānibandhokteḥ—pradoṣavyāpinī grāhyā sadā naktavrate tithiḥ | iti
vacanasya prasiddhanaktavata ivātrāpi pravṛttisaṃbhavāt , pradoṣasya
karmakālatvamaṅgīkṛtya nirṇayaḥ kriyate | tatra ṣaṭ pakṣāḥ | pūrvedyureva pradoṣavyāptiḥ 1 paredyureva vā 2 dinadvaye'pi tadvyāptiḥ
3 dinadvaye'pi tadekadeśe sparśaḥ 4 sāmānyena vaiṣamyeṇa vā
5 dinadvaye pradoṣāsparśo 6 veti | tatrādyapakṣadvayavyatiriktapakṣeṣu paraiva grāhyā—prātaḥ saṃkalpayedvidvānupavāsavratādikam
iti vihitasaṃkalpakālasaṃbandhalābhāt trikālavihitapūjākālasaṃbandhitvādahorātrasaṃbandhitvenopavāse'pi prāśastyalābhāt īdṛśaviṣaya evādhunikanibandhodāhṛtāni dvitīyāviddhapratipadvidhāyakāni vacanāni yojanīyāni |—yā cāśvayujamāse syātpratipadbhadrayā yutā | śuddhā mamārcanaṃ tasyāṃ śatayajñaphalapradam
āśvine māsi me bhaktaiḥ kartavyā śuklapakṣagā | pratipantrimuhūrtāpi putrapautrapravardhinī | dhanavṛddhikarī puṃsāṃ sarvasaukhyakarī
tathā | ityevamādīni | atra trimuhūrtāpītyapiśabdaḥ kaimutikanyāyena pradoṣavyāpinyāḥ praśaṃsārthaḥ | tathā amāviddhāniṣedhā
apīhaiva yojyāḥ |—deśabhaṅgo bhavettatra durbhikṣaṃ cāpi jāyate

9.p1.2

nandāyāṃ darśayuktāyāṃ yatra syānmama pūjanam | pūrvaviddhā tu yā
śuklā bhavetpratipadāśvinī | navarātravrataṃ tasyāṃ na kāryaṃ śubhamicchatā | ityādayaḥ | ādye'pi pakṣadvayaṃ saṃbhavati kātrtsnyena
vyāptirekadeśena veti | ubhayorapi pakṣayoḥ pūrvaviddhaiva grāhyā
karmakālavyāptilābhāt |—naktavrateṣu sarveṣu rātriyogaḥ praśasyate | iti rātriyogaprayuktaprāśastyāt , pratipadyapyamāvāsyetyādisāmānyaśāstrānusaraṇalābhācca | yadica sūryāstātpūrvamapi
pratipallabhyate tadā—yāṃ tithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminīpatiḥ | sā tithiḥ sakalā jñeyetyādyāpādyasākalyavaśena saṃkalpatrividhapūjākālaprāptilābhācca | īdṛśaviṣaya evāmāviddhāvidhāyakāni dvitīyāviddhāniṣedhakānyādhunikagranthodāhṛtāni vacanāni yojyāni | tāni yathā nṛsiṃhaprasāde-amāyuktaiva
kartavyā pratipaccaṇḍikārcane | na grāhyā parasaṃyuktā śuddhasaṃtānakāṅkṣibhiḥ | iti | dhavalanimbandhe-amāyuktaiva sā grāhyā pratipaccaṇḍikārcane | anyathākaraṇe tāvadrājyabhaṅgaḥ prajāyate | ityevamādīni,-dvitīyāśeṣasaṃyuktā pratipaccaṇḍikārcane | mohādathopadeśādvā kṛtaṃ putravināśakam | pratipaccheṣasaṃyuktadvitīyāyāṃ
mamārcanam | kṛtaṃ dharmaṃ nāśayati santatiṃ putrapautrakīm | dvitīyādikalopetā pratipaccaṇḍikārcane | varjanīyā prayatnena viṣaleśo yathāmbhasi | yadi mohātprakurvīta jyeṣṭhaḥ putro vinaśyati
ityādīni ca | nanu pradoṣasya karmakālatvamādāyaiṣa nirṇayo

9.p1.3

bhavatā kṛtaḥ | santi tu pūrvāhṇasya karmakālatvabodhakāni sāmānyato viśeṣataśca pravṛttāni gauḍanibandhodāhṛtāni kānicidvacanāni | sāmānyatastāvatpūrvāhṇe daivikaṃ karmetyādi prasiddham
tathā nandipurāṇe-śaratkāle mahāpapūjā kriyate yā ca vārṣikī
sā kāryodayagāminyāṃ na tatra tithiyugmavet | iti | tathā
bhaviṣyottare-prātarāvāhayeddevīṃ prātareva praveśayet | prātaḥ
prātastu saṃpūjya prātareva viṃsarjayet | iti | tathā devīpurāṇebhagavatyāḥ praveśādivisargāntāśca yāḥ kriyāḥ | tithāyudayagāminyāṃ sarvāstāḥ kārayedbudhaḥ | iti | tathānyatra-āśvinasya
site pakṣe pratipatsu yathākramam | susnātastilatailena pūrvāhṇe pūjayecchivām | iti | tebhyaḥ pūrvāhṇasya pradhānakālatvāvagame sati
kathaṃ paradinavyāpinīṃ pratipadaṃ parityajya pūrvadine pradoṣavyāpinyā grāhyatvaṃ nirṇīyate | naca pūrvāhṇakarmakālatvabodhakānyuktavacanāni mādhavādimahānibanddhālikhitatvānnirmūlānīti
vācyam | rātreḥ karmakālatvabodhakavacanānāmapi tvaduktānāṃ
mādhavādyanudāhṛtatvena nirmūlatvaśaṅkāyā anivāryatvāt | kiṃca
pūrvedyuḥ pradoṣamātravyāpinyāmaparāhnaprabhṛti tadvyāpinyāṃ vā na kalaśasthāpanaprabhṛti pūjopakramaḥ saṃbhavati |-ādyāḥ ṣoḍaśa nāḍīstu
labdhvā yaḥ kurute naraḥ | kalaśasthāpanaṃ tatra ariṣṭaṃ jāyate

9.p1.4

dhruvam | iti niṣedhāditicenna | mahānibandhakartṛbhirhemādrimādhavādibhirnavarātravratasya naktavratatvoktyā rātripradoṣayoḥ karmakālatvabodhakaśāstreṣvamāviddhapratipadyeva navarātropakramarūpasakalaprācīnaśiṣṭācārasya ca saṃvādālābhāt prāmāṇyaniścaye sati tadanusāreṇaiva pūrvāhnakarmakālatvabodhakavacanānāṃ netumucitatvāt
tathāhi pūrvāhṇe daivikaṃ karmeti vacanaṃ tāvat — yāgakālastu vijñeyaḥ
prātarukto manīṣibhiḥ | iti vacanāntarasaṃvādādiṣṭyādau sāvakāśam | yacca—śaratkāle mahāpūjeti, prātarāvāhayeddevīmiti ca
tvayodāhṛtam, tatra pratipadaśravaṇātsaptamyādidaśamyantatithyanuṣṭheyapatrikāpūjanādiviṣayatvaṃ bodhyam | ataeva saptamīviṣayaṃ vaco
devīpurāṇe paṭhyate—yugādyā varṣavṛddhiśca saptamī pārvatīpriyā
raverudayamīkṣante na tatra tithiyugmatā | iti | patrikāpūjāyāṃ
pūrvāhnaprāśastyaṃ jyotiḥśāstre—pūrvāhṇe navapatrikā śubhakarī
sarvārthasiddhipradā ārogyaṃ ca dhanaṃ karoti vijayaṃ caṇḍīpraveśe
śubhā | madhyāhne janapīḍanakṣayakarī saṃgrāmaghorāvahā sāyāhne
vadhabandhanādi kalahaṃ sarvakṣataṃ sarvadā | saptamyāmastagāyāṃ yadi
viśati gṛhaṃ patrikā śrīphalāḍhyā rājñaḥ saptāṅgarājyaṃ janasukhamakhilaṃ hanti mūlānurodhāt | tasmātsūryodayasthāṃ narapatiśubhadāṃ
saptamīṃ prāpya devīṃ bhūpālo veśayettāṃ sakalajanahitāṃ rākṣasakṣaṃ

9.p1.5

vihāya | iti | yacca āśvinasyetyādi vacanaṃ tatra pūrvāhṇe pūjayedityanyatrāpi navatithyadhikaraṇakaprātaḥpūjāviṣayakam | pratipatsviti bahuvacanāntasya liṅgasamavāyena pratipattaditaratithiparatvāt | naca prātaḥpūjāyāḥ prādhānyam | trikālapūjāvidhāne'pi
rātripūjāyā eva prādhānyasya prāgupapāditatvāt aṣṭamyādau tatprādhānyasyāvaśyakatvācca | yadvā pūrvāhṇasyānenānvayamaṅgīkṛtya tadaṅgatvameva svīkāryam |—āśvinasya site pakṣe pratipatsu yathākramam
susnātastilatailena pūrvāhṇe ca nṛpottama | puṇyāhavācanaṃ kṛtvā
dvijāṃścaiva prapūjayet | iti ḍāmarakalpavākyasaṃvādāt | yattu
ṣoḍaśanāḍikātyāgavacanaṃ tadapi kalaśasthāpanaviṣayaṃ—ādyāḥ
ṣoḍaśa nāḍīstu labdhvā yaḥ kurute naraḥ | kalaśasthāpanaṃ tatra ariṣṭaṃ jāyate dhruvam | iti vacanāntarasaṃvādāt | yadvodayamārabhya
saṃpūrṇapratipadviṣayam |-śuddhe tithau prakartavyā pratipaccordhvagāminī | ādyāstu nāḍikāstyājyāḥ ṣoḍaśa dvādaśāpi vā | iti
devīpurāṇavacaḥsaṃvādāt | śuddhā vedharahitā | ūrdhvagāminī
aparāhnagāminītyarthaḥ | evamuktapradoṣavyāpipratipadi citrāvaidhṛtiyoge'pi na doṣaḥ | ārabhya navarātraṃ syāddhitvā citrāṃ ca vaidhṛtim | iti vacaso nibanddhālikhitatvena nirmūlatvāditi kecit
tvāṣṭravaidhṛtiyuktā cetpratipaccaṇḍikārcane | tayorante vidhātavyaṃ
kalaśāropaṇaṃ gṛha | iti vacanāntarasaṃvādāt | navarātrasaṃjñakapūjārambhabhūtakalaśasthāpanaviṣayametadityanye | apare tu vājinīrājanāṅgabhūtakalaśasthāpanaviṣayo'yaṃ niṣedhaḥ | -ārabhya navarātraṃ syātpratipaccāśvine site | vājinīrājanaṃ paścāddhitvā

9.p1.6

citrāṃ ca vaidhṛtim | ityaśvaśāstrīyavacanasaṃvādāt | -āśvayuk śuklapakṣe tu svātīyoge śubhe dine | pūrvamuccaiḥśravānām prathamaṃ
sūryavāhanam | tasmātso'śvavaraistatra pūjyo vai śraddhayā tadā | pūjanīyāśca turagā navamī yāvadeva hi | iti brāhmavacane svātīyoga eva tadvidhānācca | tato nīrājanaṃ karma pratipadyāśvine
site | prārabhya navarātraṃ syāddhitvā citrāṃ ca vaidhṛtim | iti
nirṇayaśiromaṇivacanena sphuṭameva tanniṣedhasya viṣayāntarakhyāpanācca | caṇḍikārcane yadyapi tvāṣṭrādiyuktā pratipadgrāhyā tathāpi
vājinīrājanāṅgakalaśāropaṇaṃ tayorante vidhātavyamiti yadyapītyarthakacetpadyuktavacovyākhyānasaṃbhavāccetyāhuḥ | astu vā devīpūjāṅgakalaśasthāpanaviṣayo niṣedhaḥ | nacāṅgāṅginiṣedhānurodhena
pradhānakālabādhaḥ kartuṃ śakyata iti kathaṃ tena pūrvapradoṣamātravyāpinī caṇḍikārcane pratipannivārayituṃ śakyate | pradhānapūrvakakartavye'pi kalaśasthāpane citrādiyuktatadrahitānekakālalābhasaṃbhave
tadrahitakālaniyamārthamidaṃ vacaḥ pravartiṣyate natu kṛtsnāharvyāpicitrādiyoganiṣedhārthaṃ nigadeṣvivopāṃśuyajuṣeti | ataevedṛśaviṣaye niṣedhasaṃkoco'pi smaryate | -citrāvaidhṛtisaṃkrāntau pratipacca kṣayaṃ gatā | tadā pūrvayutā grāhyā tyaktvā ṣoḍaśanāḍikāḥ
iti | idamapyuktarītyā kāladvayalābhe niyamārthameveti krāmikacitrāvaidhṛtitādṛśaghaṭikāsaṃbandharahitakālālābhe pūrvoktarītyā
naiva niṣedhapravṛttirnetarāṃ tadanurodhena pūrvapradoṣavyāpipratipatyāga

9.p1.7

iti siddham | yadā pūrvadine pradoṣādūrdhvaṃ pravṛttā paradine sūryāstātpūrvaṃ samāptetyevaṃ dinadvaye'pi karmakālāspārśinī pratipattadottaraiva grāhyā | saṃkalpasya pūrvāhnamadhyāhnapūjayośca kāle sattvāt,
yāṃ tithiṃ samanuprāpyeti āpādyasākalyamādāya tṛtīyapūjākāle'pi sattvācca | — pradoṣavyāpinī yatra trimuhūrtā divā tathā
tadā naktavrataṃ kuryātsvādhyāyasya niṣedhavat | iti naktavratasāmānye pravṛttena vacanena pradoṣasāyāhnayoḥ krameṇa mukhyatvagauṇatve
jñāpayatā naktavratatvena mādhavādyukte devīvrate'pi sāyāhnasya gauṇatve vihite sati gauṇakālavyāpterapi lābhācca, prasiddhanaktasamānanirṇayasaṃbhave tattyāgāyogācca, evaṃ sāyāhne upakramya rātrau
pūjāsamāpane-yo yasya vihitaḥ kālaḥ karmaṇastadupakrame | vidyamāno bhavedaṅgaṃ nojjhitopakrameṇa tu | iti śāstrānusaraṇasaṃbhavācca
yeṣāṃ tu kulapāramparyeṇāmāviddhādvitīyāviddhayoranyatarasyā aṅgīkāraḥ kṛtaḥ svakartṛkacirakālīnānuṣṭhānena vā tairvyavasthayā tasyāmeva navarātrārambhaḥ kāryaḥ | ābdikaśrāddhe pārvaṇaikoddiṣṭavidhyoḥ
śāstrāntarānusārivyavasthāsaṃbhave'pi vijñāneśvareṇa yathākulācāramapi kathitavyavasthāvadagnihotre uditānuditakālavyavasthāvacca
tādṛśavyavasthāyā asaṃbhave tūktanirṇayānusaraṇaṃ kāryamityalam
athaivaṃ nirṇīte pratipaddine bhagavatīpūjāṃ kartumupakalpayate

9.p1.8

nūtanavastrarambhāstambhādimaṇḍitaveśmani samacaturasrā caturhastāvedikā kāryā | tadupari sarvatobhadrādimaṇḍalam | mṛnmayīpratimā cettatraiva maṇḍale dārvvādimayāsane sthāpyā | sauvarṇyādipratimā cettasyāḥ pūjāmaṇḍalakumbhastheti | devīpurāṇe kumbhoparyeva
pūjāvidhānānna tatpūjārthaṃ pṛthagāsanasaṃpādanam | pratimāvidhiśca devīpurāṇe-hemarājatamṛddhātucailacitrārpitāpi vā
khaṅge śūle'rcitā devī sarvakāmaphalapradā | tathā-mṛnmayīṃ pratimāṃ kṛtvā bilve vā yastu pūjayet | ātmavittānusāreṇa sa
labhenmauktikaṃ phalam | iti | pratimālakṣaṇaṃ ca pūjārambhe vakṣyamāṇaṃ jaṭājūṭetyādidhyānānusāri bodhyam | pañca śuddhodakakalaśānsaṃpādayet | pañcapallavapañcaratnasaptamṛttikāsarvauṣadhīdūrvvāhemaphalavastrapūrṇapātrāṇi mahāpūjopayogīni phalatāmbūlādīni ca
saṃpādayet
atha yajamānaḥ kṛtanityakriyaḥ pūjāṅgatvena saṃkalpapūrvaṃ tilatailena susnātaḥ parihitadhautavastraḥ kuṅkumacandanādikṛtapuṇḍro
baddhaśikho dhṛtapavitraḥ patnyā saha parāṅmukhaḥ śubhāsane upaviśyācamya prāṇānāyamya deśakālau nirdiśya amukaphalakāmo'ham
adyaprabhṛti navamīparyantamamukaniyamopeto durgāpūjanaṃ pratimāyāṃ
kumāryā ca kariṣye | pratimāpūjanāṅgatvena kalaśasthāpanaṃ kariṣye
tadādau nirvighnatāsiddhyarthaṃ gaṇapatipūjanaṃ svastipuṇyāhavācanaṃ ca
kariṣya iti saṃkalpya puṇyāhavācanānte uktasarvatobhadre kalaśasthāpanaṃ kuryāt | mṛnmayapratimāpūjanapakṣe tatpurodeśe kuryāt
vedikoṇeṣvaparāṃścaturaḥ kalaśāṃsthāpayedityuktaṃ viṣṇudharmottarecaturaḥ kalaśāṃstvastu dadyāddevagṛhe naraḥ | catuḥsamudravalayāṃ sa tu

9.p1.9

bhuṅkte vasundharām | iti | tacca madhyamakalaśaprabhṛti kāṇḍānusamayenetthaṃ kāryam | mahīdyauriti spṛṣṭabhuvi aṅkurāropaṇārthaṃ śuddhamṛdaṃ prakṣipya | oṣadhayaḥ samiti tasyāṃ yavānprakṣipya | ākallaśeṣviti kumbhaṃ nidhāya | imaṃmegaṅge iti śuddhodakenāpūrya | gandhadvārāṃ0 | yāoṣadhīḥ pūrvā0 | oṣadhayaḥ saṃvadante 0 | kāṇḍātkāṇḍāt0 | aśvatthevo0 | syonāpṛthivi0 | yāḥ phalinīryā 0
sahiratnāni0 | hiraṇyarūpaḥ0 ityetairmantrairyathākramaṃ gandhasarvauṣadhīyavadūrvāpañcapallavasaptamṛttikāphalapañcaratnahiraṇyāni kṣiptvā yuvāsuvāsā iti vastreṇāveṣṭya pūrṇapātraṃ nidhāya tatra tattvāyāmi0 iti
mantreṇa varuṇaṃ pūjayet | brahmapūjanamapyuktaṃ jñānārṇave—pañcāśadbhiḥ
kuśaiḥ kāryo brahmā pañcānmukhaiḥ sthitaḥ | saṃsnāpya sthāpitaḥ kumbhe
caturbāhuścaturmukhaḥ | brahmajajñānamiti vā gāyatryā vā prapūjayet
iti | evamaiśānakalaśasthāpanānte kṛte madhyamakalaśopari sthāpitāyāṃ pūrvakṛtābhyuttāraṇāyāṃ nūtanapratimāyāṃ jīrṇāyāṃ vā mṛnmayyāṃ
vā devīṃ dhyāyet | tadyathā mātsye—jaṭājūṭasamāyuktārdhandukkatalakṣaṇām | locanatrayasaṃyuktāṃ padmendusadṛśānanām | atasīpuṣpavarṇābhāṃ supratiṣṭhāṃ sulocanām | navayauvanasaṃpannāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | sucāruvadanāṃ tadvatpīnonnatapayodharām | tribhaṅgasthānasaṃsthānāṃ mahiṣāsuramardinīm | triśūlaṃ dakṣiṇe dadyātkhaṅgaṃ cakraṃ
kramādadhaḥ | tīkṣṇaṃ bāṇaṃ tathā śaktiṃ vāmato'pi nibodhata
kheṭakaṃ pūrṇacāpaṃ ca pāśamaṅkuśamūrdhvajam | ghaṇṭāṃ vā paraśuṃ vāpi
vāmataḥ sanniveśayet | adhastānmahiṣaṃ tadvadviśiraskaṃ pradarśayet

9.p1.10

śiraśchedrodbhavaṃ tadvaddānavaṃ khaḍgapāṇinam | hṛdi śūlena nirbhinnaṃ
niryadantravibhūṣitam | raktaraktīkṛtāṅgaṃ ca raktavisphāritekṣaṇam
veṣṭitaṃ nāgapāśena bhrukuṭībhīṣaṇānanam | sapāśavāmahastena
dhṛtakeśaṃ ca durgayā | vamadrudhirasiktaṃ ca devyāḥ siṃhaṃ pradarśayet | devyāstu dakṣiṇaṃ pādaṃ samaṃ siṃhopari sthitam | kiṃcidūrdhvaṃ tathā vāmamaṅguṣṭhaṃ mahiṣopari | stūyamānaṃ ca tadrūpamamaraiḥ
saṃniveśayet | iti | athāvāhanaṃ | ehi durge mahābhāge rakṣārthaṃ
mama sarvadā | āvāhayāmyahaṃ devi sarvakāmārthasiddhaye | asyāṃ
mūrtau samāgaccha sthitiṃ matkṛpayā kuru | rakṣāṃ kuru sadā bhadre
viśveśvari namo'stu te | bhagavati śrīdurge ihāgaccha iha tiṣṭha iha
sannidhehi iha sthirā bhava suprasannā bhava iti | pūjā ca devīpurāṇe-kuryāddevyāstu mantreṇa pūjāṃ kṣīraghṛtādibhiḥ | ityupakramyoktena-jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī | durgā
kṣamā śivā dhātrī svāhā svadhā namo'stu te | iti mantreṇa
kāryā | talliṅgakena vaidikenāgamoktena vā kāryā | - talliṅgaiḥ
pūjayenmantraiḥ sarvadevānsamāhitaḥ | ityagnipurāṇavacanāt
nāmnā sarvaṃ samāpayediti vacanātpraṇavādicaturthyantena namontena
nāmnā vā kuryāt | skandapurāṇe tu-durgame dustare kārye bhavaduḥkhavināśinīm | praṇamāmi sadā bhaktyā durgāṃ durgārtināśinīm | ityanena pūjoktā | pūjānte chatracāmarādirājopacārānsamarpya praṇamya prārthayet | mahiṣaghni mahāmāye cāmuṇḍe
muṇḍamālini | dravyamārogyaṃ vijayaṃ dehi devi namaḥ sadā
bhūtapretapiśācebhyo rakṣobhyaśca maheśvari | devebhyo manujebhyaśca

9.p1.11

bhayebhyo rakṣa māṃ sadā | sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike | śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namostu te | rūpaṃ dehi
yaśo dehi bhagaṃ bhagavati dehi me | putrāndehi dhanaṃ dehi sarvānkāmānpradehi me | iti
yadyapi—balipradāne pūjāyāmagnikārye mahotsave | sarvaṃ mamaitaccaritamuccāryaṃ śrāvyameva ca | iti mārkaṇḍeyapurāṇasthadevīvacasi sāmānyata uccāraśravaṇe balipradānādyaṅgatvena vikalpena
vihite tathāpyuktaśāradapūjākāle śravaṇameva kāryam | śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī | tasyāṃ mamaitanmāhātmyaṃ
śrutvā bhaktisamanvitaḥ | sarvabādhāvinirmukto dhanadhānyasamanvitaḥ | manuṣyo matprasādena bhaviṣyati na saṃśayaḥ | iti tatraiva
viśeṣavacanāt, etanniyamabalenaiva pūrvavākyasthacakārasya vāśabdārthe vyākhyātumucitatvāt | nacaitau sāmānyaviśeṣavidhī pūjottarajapādiviṣayāviti śakyam | balipradāna iti saptamībhiḥ
tasyāmiti saptamyā ca stotrapāṭhādeḥ pūjāvidheyatvapratītyā tatkālīnatvalābhāt vapayā prātaḥsavane carantītivat | śravaṇaṃ ca
brāhmaṇenaiva kāraṇīyam |-brāhmaṇaṃ vācakaṃ vindyānnānyavarṇajamādarāt | iti bhaviṣyokteḥ| so'pi—nārāyaṇāya namaḥ| narāya narottamāya namaḥ| devyai sarasvatyai namaḥ| vyāsāya namaḥ| iti namaskṛtya praṇavamuccārya stotrādivācanārambhaṃ kuryāt | nārāyaṇaṃ
namaskṛtya naraṃ caiva narottamam | devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet | iti vacanāt | aṣṭādaśapurāṇāni rāmasya caritaṃ
tathā | viṣṇudharmādiśāstrāṇi śivadharmāśca bhārata | kārṣṇaṃ ca

9.p1.12

pañcamo vedo yanmahābhārataṃ smṛtam | śaivāśca dharmā rājendra mānavoktā mahīpate | jayeti nāma caiteṣāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
iti bhaviṣyatpurāṇe jayaśabdavyākhyānāt | praṇavaṃ cādito
japtvā stotraṃ vā saṃhitāṃ japet | ante ca praṇavaṃ dadyādanyathā
viphalaṃ bhavet | iti mātsyavacanāt | anye'pi niyamāstatraivoktāḥ-śuddhenānanyacittena paṭhitavyaṃ prayatnataḥ | na kāryāptakramanasā kāryaṃ stotrasya vācanam | ādhāre sthāpayitvā tu pustakaṃ
prajapetsudhīḥ | hastasaṃsthāpanādeva yasmādalpaphalaṃ bhavet | svayaṃ
ca likhitaṃ yacca kṛtinā likhitaṃ ca yat | abrāhmaṇena likhitaṃ
taccāpi viphalaṃ bhavet | ṛṣicchandādikaṃ nyasya paṭhetstotraṃ vicakṣaṇaḥ | saṃkalpite stotrapāṭhe saṃkhyāṃ kṛtvā paṭhetsudhīḥ | adhyāyaṃ
prāpya viramennatu madhye kadācana | kṛte virāme madhye tu adhyāyādi paṭhetpunaḥ | iti | tathā anyatrāpi vācakastutivyājena ta
evoktāḥ |-vispaṣṭamadbhutaṃ śīghraṃ spaṣṭākṣarapadaṃ tathā | kalasvarasamāyuktaṃ rasabhāvasamanvitam | budhyamānaḥ sadā hyartha granthārthaṃ
kṛtsnaśo nṛpa | brāhmaṇādiṣu sarveṣu granthārthaṃ cārpayennṛpa | ya evaṃ
vācayedrājansa vipro vyāsa ucyate | iti | pūjānte durġāmantraṃ
vaidikamāgamikaṃ vā japet |-durgāgrato japenmantramekacittaḥ samāhitaḥ | iti devīpurāṇokteḥ | tato devīmāhātmyasyāpi punaḥ
saṃkhyāsaṃkalpapūrvakaṃ puruṣārthaṃ pāṭhaṃ śravaṇaṃ vā kuryāt |-māhātmyaṃ
bhagavatyāstu purāṇādiṣu kīrtitam | paṭhecca śṛṇuyādvāpi sarvakāmasamṛddhaye | iti śāstrāntarāt |-saṃkalpite stotrapāṭhe

9.p1.13

saṃkhyāṃ kṛtvā paṭhetsudhīḥ | iti vārāhītantre saṃkalpiteti viśeṣaṇena pūjāṅgastotrapāṭhaṃ vyāvṛtya saṃkhyāṃ kṛtvetyanena saṃkhyāsaṃkalpavidhānācca | aṅgeṣu pradhānasaṃkalpātpṛthaksaṃkalpābhāvāt | ataeva dīkṣaṇīyādiṣu ārambhābhāvānnārambhaṇīyeti daśame jaiminīnoktam | santi ca mārkaṇḍeyapurāṇe devīstotrapāṭhādeḥ pūjāṅgatvabodhakaśāstrādanyānyapi puruṣārthatvabodhakāni phalaviśeṣakāmaṃ
prati sadānuṣṭheyatvakādācitkānuṣṭheyatvanaimittikānuṣṭheyatvavidhirūpāṇi śāstrāṇi | tatrādyaṃ-ebhiḥ stavaiśca māṃ nityaṃ stoṣyate
yaḥ samāhitaḥ | tasyāhaṃ sakalāṃ bādhāṃ nāśayiṣyāmyaśeṣataḥ
ityupakramyopasaṃhṛtam |-tasmānmamaitanmāhātmyaṃ paṭhitavyaṃ samāhitaiḥ | śrotavyaṃ ca sadā bhaktyā paraṃ svastyayanaṃ mahat | iti
dvitīyaṃ ca-aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ caikacetasaḥ | śroṣyanti caiva ye bhaktyā mama māhātmyamuttamam | na teṣāṃ duṣkṛtaṃ
kiṃcidduṣkṛtotthā na cāpadaḥ | bhaviṣyati na dāridyaṃ na caiveṣṭaviyojanam | śatruto na bhayaṃ tasya dasyuto vā na rājataḥ | na
śastrānalatoyaughātkadācitsaṃbhaviṣyati | iti | tṛtīyamapiśāntikarmaṇi sarvatra tathā duḥsvapnadarśane | grahapīḍāsu cogrāsu
māhātmyaṃ śṛṇuyānmama | upasargāḥ śamaṃ yāntītyādi | tathāaraṇye prāntare vāpi dāvāgniparivāritaḥ | dasyubhirvā vṛtaḥ
śūnye gṛhīto vāpi śatrubhiḥ | siṃhavyāghrānuyāto vā vane vā
vanahastibhiḥ | rājñā kruddhena vājñapto vadhyo bandhagato'pi vā
āghūrṇito vā vātena sthitaḥ pote mahārṇave | patatsu cāpi

9.p1.14

śastreṣu saṃgrāme bhṛśadāruṇe | sarvabādhāsu cogrāsu vedanābhyardito'pi vā | smaranmamaitaccaritaṃ naro mucyeta saṃkaṭāt | iti
saptaśatīpāṭhasya saṃkhyāviśeṣeṇa phalaviśeṣa ukto vārāhītantre-caṇḍīpāṭhaphalaṃ devi śṛṇuṣva gadato mama | ekāvṛttyādipāṭhānāṃ yathāvatkathayāmi te | saṃkalpapūrvaṃ saṃpūjya nyasyāṅgeṣu
manūnsakṛt | pāṭhādvalipradānācca siddhimāpnoti mānavaḥ | upasargopaśāntyarthaṃ trirāvṛttaṃ paṭhennaraḥ | grahopaśāntau kartavyaṃ pañcāvṛttaṃ varānane | mahābhaye samutpanne saptāvṛttaṃ samunnayet | navāvṛttyā bhavecchāntirvājapeyaphalaṃ labhet | rājavaśyyāya bhūtyai ca
rudrāvṛttamudīrayet | arkāvṛtteḥ kāmyasiddhivairahāniśca jāyate
manvāvṛttātpumānvaśyastathā strī vaśyatāmiyāt | saukhyaṃ pañcadaśāvṛttācchriyamāpnoti mānavaḥ | kalāvṛttyā putrapautradhanadhānyāgamaṃ viduḥ | rājñāṃ bhītivimokṣāya vairasyoccāṭanāya ca | kuryātsaptadaśāvṛttaṃ tathāṣṭādaśakaṃ priye | mahāraṇyavimokṣāya viṃśāvṛttaṃ paṭhetsudhīḥ | pañcaviṃśāvartanāttu bhavedbandhavimokṣaṇam
saṃkaṭe samanuprāpte duścikitsyāmaye tathā | jātidhvaṃse kulocchede āyuṣo nāśa āgate | vairivṛddhau vyādhivṛddhau dhananāśe
tathā kṣaye | tathaiva trividhotpāte tathā caivātipātake | kuryādyatnācchatāvṛttaṃ tataḥ saṃpadyate śubham | śreyovṛddhiḥ śatāvṛttyā

9.p1.15

rājyavṛddhistathā parā | manasā cintitaṃ devi siddhyedaṣṭottarācchatāt | śatāśvamedhayajñānāṃ phalamāpnoti suvrate | sahasrāvartanāllakṣmīrāvṛṇoti svayaṃ sthirā | bhuktvā manogatānkāmānnaro mokṣamavāpnuyāt | yathāśvamedhaḥ kratūnāṃ devānāṃ ca yathā hariḥ | stavānāmapi sarveṣāṃ tathā saptaśatīstavaḥ | athavā bahunoktena kimetena
varānane | caṇḍyāḥ śatāvṛttipāṭhātsarvāḥ siddhyanti siddhayaḥ
vedapārāyaṇamapi śiṣṭācāratkāryaṃ | tadvidhirbaudhāyanīyadharmapraśne—athāto'nakṣatpārāyaṇavidhiṃ vyākhyāsyāmaḥ śucivāsāḥ syāccīravāsā vā haviṣyamannamicchedapaḥ phalāni vā grāmātprācīṃ vodīcīṃ vā diśamupaniṣkramya gomayena gocarmamātraṃ
sthaṇḍilamupalipya prokṣya sthaṇḍilamullikhyādbhirabhyukṣyāgnimupasamādhāya saṃparistīrya etābhyo devatābhyo juhuyāt—agnaye svāhā
prajāpataye viśvebhyodevebhyaḥ svayaṃbhuve ṛgbhyo yajurbhyaḥ sāmabhyo'tharvabhyaḥ śraddhāyai medhāyai prajñāyai śriyai hriyai savitre sāvitryai sadasaspataye anumataye | vedādimārabheta saṃtatamadhīyīta nāntarā
vyāharennāntarā virameddhyāntarā virametrīnprāṇāyāmānāyamya vṛttāṃtāvadeva (?) ārabheta praticchāyā yāvatā kālena tāvantaṃ
kālaṃ tadadhīyīta | praticchāyā chāyāvaiparītyam | aparāhnapravṛttiriti yāvat | tataśca pūrvāhna evādhīyītetyāśayaḥ | sa yadā

9.p1.16

jānīyādṛkto yajuṣṭaḥ sāmata iti tadbrāhmaṇaṃ tacchandasaṃ taddaivatamadhīyīta | vedatrayagatasaṃhitāmātrapārāyaṇacikīrṣāyāṃ viniyogacchandodaivatajñānamāvaśyakamityarthaḥ | ṛṣyupalakṣaṇametaddvādaśavedasaṃhitāyā yadadhīte | yadanadhyāye'dhīyīta yadguravaḥ gopitānyakāryāṇi bhavanti tābhiḥ punīte tābhiḥ saṃhitābhiḥ śuddhamasya
pūtaṃ brahma bhavati | brahma vedaḥ | ataūrdhvaṃ saṃcayoparato dvādaśavedasaṃhitā adhīyīta tābhiruśanaso lokamavāpnoti | saṃcayoparato
dhanārjanarahitaḥ | aparā dvādaśa vedasaṃhitā adhīyīta tābhirbṛhaspaterlokamavāpnoti | aparā dvādaśa vedasaṃhitā adhīyīta
tābhiḥ prajāpaterlokamāpnoti | anaśnansaṃhitāsahasramadhīyīta brahmabhūto brahmavirājo brahmabhavatītyādi | rajoguṇopahitasya hiraṇyagarbhasya virājaśca sāyujyaṃ prāpya parabrahmabhāvaṃ gacchatītyarthaḥ
atha kumārīpūjanaṃ devīpurāṇe—pitaro vasavo rudrā
ādityā gaṇalokapāḥ | sarve te pūjitāstena kumāryo yena pūjitāḥ | iti | tatsvarūpaṃ skāānde—arogiṇīṃ supuṣṭāṅgīṃ surūpāṃ
vraṇavarjitām | samānavaṃśasaṃbhūtāṃ kanyāṃ samyakprapūjayet | iti
atra vaṃśasya samānatvaṃ pūjakajātīyavaṃśāpekṣayā | tena brāhmaṇena
brāhmaṇī pūjyetyarthaḥ | tathā | ekavarṣā tu yā kanyā pūjārthaṃ tāṃ
vivarjayet | gandhapuṣpaphalādīnāṃ prītirasyāṃ na vidyate | dvivarṣakanyāmārabhya daśavarṣāvadhi kramāt | pūjayedityanuṣaṅgaḥ | devīpurāṇe-kumārī syādvivarṣā tu trivarṣā syāttrimūrtinī

9.p1.17

caturvarṣā tu kalyāṇī pañcavarṣā tu rohiṇī | ṣaḍvarṣā tu bhavetkālī saptavarṣā ca caṇḍikā | aṣṭavarṣā śāṃbhavī syāddurgābdairnavabhiḥ smṛtā | daśavarṣā bhavedbhadrā | iti | tathā-āyuṣyabalavṛddhyarthaṃ kumārīṃ paripūjayet | saukhyadhānyadhanārogyaputrapautrābhivṛddhaye | trimūrtiṃ pūjayetkanyāṃ trivargasya phalāptaye | apamṛtyuvyādhipīḍāduḥkhanāśopapattaye | kalyāṇīṃ pūjayeddhīmānnityaṃ kalyāṇavṛddhaye | yaśaḥkāmo naro nityaṃ rohiṇīṃ pūjayetsadā | śatrūṇāṃ
vijayārthī ca kālikāṃ pūjayennaraḥ | saṃgrāme jayakāmaśca caṇḍikāṃ
pūjayetsadā | mahāpāpapraṇāśāya śāṃbhavīṃ paripūjayet | durgāṃ durgārtināśāya pūjayetprayato naraḥ | subhadrāṃ pūjayeddhīmāndāsīdāsasamṛddhaye | iti | tathā-ekāṃ kanyāṃ bhojayitvā aiśvaryaṃ labhate naraḥ | kanyādvayaṃ bhuktimuktī trivargaphaladaṃ trayam | catuṣṭayaṃ
rājyadaṃ ca sarvakāmaphalapradam | vidyāpradaṃ pañcakaṃ ca ṣaṭkaṃ ṣaṭkarmasiddhidam | saptabhirlabhate rājyamaṣṭabhirguṇasaṃpadaḥ | navabhiḥ pṛthivīśaḥ syātkumārīṇāṃ ca pūjanāt | alābhe tu-vivāhānantaraṃ
kanyāḥ kanyātvamupajāyate | tāvatsaṃpūjyate kanyā yāvatpuṣpaṃ na
dṛśyate | iti | dhaumyastu-ekavarṣā bhavetsaṃdhyā dvivarṣā ca
sarasvatī | trivarṣā tu trimūrtiḥ syāccaturvarṣā tu kālikā | subhagā pañcavarṣā syātṣaḍvarṣā tu umā bhavet | saptabhirmālinī sā
syādaṣṭavarṣā tu kubjikā | navabhiḥ kālasaṃvarṣā daśabhiścāparājitā | ekādaśe'bde tvindrāṇī dvādaśe'bde tu bhairavī | trayodaśe
mahālakṣmīrdvisaitā ceha nāyikā | kṣetrajā pañcadaśabhiḥ ṣoḍaśe

9.p1.18

carcikā matā | evaṃ krameṇa pūjyā sā yāvatpuṣpaṃ na dṛśyate
iti | kāmanāviśeṣeṇa skānde-brāhmaṇīṃ sarvakāryeṣu jayārthe nṛpavaṃśajām | lābhārthe vaiśyavaṃśotthāṃ sutārthe śūdravaṃśajām
dāruṇe tvantyajātīyāṃ pūjayedvidhivannaraḥ | bhojayecchvetavastraiśca
gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | iti
apūjyakanyāsvarūpamuktaṃ tatraiva-hīnādhikāṅgīṃ kuṣṭhāḍhyāṃ vināśīkulasaṃbhavām | granthisphuṭitaśīrṇāṅgīṃ raktapūyavraṇāṅginīm | jātyandhāṃ kekarāṃ kāṇīṃ surūpāṃ tanuromaśām
saṃtyajedrogiṇīṃ kanyāṃ dāsīgarbhasamudbhavām | iti | tanuścāsau
romaśā ceti karmadhārayaḥ | pūjāprakāro devīpurāṇe-prakṣālya
pādau sarvāsāṃ kumārīṇāṃ ca vāsava | sulipte bhūtale ramye tatra
tā āsane sthitāḥ | pūjayedgandhapuṣpaiśca sragbhiścāpi manoharaiḥ
pūjayitvā vidhānena bhojanaṃ tāsu dāpayet | khaṇḍalaḍḍuguḍaṃ sarpirdadhi kṣīraṃ samākṣikam | tāsāṃ deyaṃ kumārīṇāṃ śanairbhuñjīyayettu tāḥ | pānīyaṃ yācitaṃ deyamannaṃ cāyācitaṃ śubham | praṇipātastu kartavyo vṛtrahanbhaktipūrvakam | anena vidhinā śakra devī
śīghraṃ prasīdati | iti | āvāhanapūjāmantrau skānde-mantrākṣaramayīṃ lakṣmīṃ mātṛṇāṃ rūpadhāriṇīm | navadurgātmikāṃ sākṣātkanyāmāvāhayāmyaham | jagatpūjye jagadvandye sarvaśaktisvarūpiṇi | pūjāṃ gṛhāṇa kaumāri jaganmātarnamo'stu te | iti kumārīpūjā | -tripurāṃ triguṇādhārāṃ trivargajñānarūpiṇīm | trailokyavanditāṃ devīṃ trimūrtiṃ pūjayāmyaham | iti trimūrtipūjā | -kālātmikāṃ kalātītāṃ kāruṇyahṛdayāṃ śivām | kalyāṇajananīṃ

9.p1.19

nityaṃ kalyāṇīṃ pūjayāmyaham | iti kalyāṇīpūjā | -aṇimādiguṇādhārāmakārādyakṣarātmikām | anantaśaktikāṃ lakṣmīṃ rohiṇīṃ pūjayāmyaham | iti rohiṇīpūjā | -kāmacārīṃ śubhāṃ
kāntāṃ kālacakrasvarūpiṇīm | kāmadāṃ karuṇodārāṃ kālīṃ saṃdūjayāmyaham | iti kālīpūjā | - caṇḍavīrāṃ caṇḍamāyāṃ caṇḍamuṇḍaprabhañjinīm | pūjayāmi sadā devīṃ caṇḍikāṃ caṇḍavikramām | iti caṇḍikāpūjā | - sadānandakarīṃ śāntāṃ sarvadevanamaskṛtām | sarvabhūtātmikāṃ lakṣmīṃ śāṃbhavīṃ pūjayāmyaham | iti
śāṃbhavīpūjā | - durgeme dustare kārye bhavaduḥkhavināśinīm | pūjayāmi sadā bhaktyā durgāṃ durgārtināśinīm | iti durgāpūjā | - sundarīṃ svarṇavarṇābhāṃ sukhasaubhāgyadāyinīm | subhadrajananīṃ devīṃ subhadrāṃ pūjayāmyaham | iti subhadrāpūjā | - evamabhyarcanaṃ kuryātkumārīṇāṃ prayatnataḥ | kañcukaiścaiva vastraiśca gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | nānāvidhairbhakṣyabhojyairbhojayetpāyasādibhiḥ
iti | pratyahaṃ brāhmaṇabhojanaṃ yoginībhojanaṃ coktaṃ nāradīyepratyahaṃ bhojayedviprānkumārīryoṃginīrapi | iti
atra ca durgāpūjāpāṭhakumārīpūjanādīni dinavṛddhyā kāryāṇi-yadādye divase kuryāccaṇḍikāpūjanādikam | dviguṇaṃ tu
dvitīye'hni triguṇaṃ tatpare'hani | navamītithiparyantaṃ vṛddhyā pūjājapādikam | iti hemādrau devīpurāṇāt-ekottaravivṛddhyā tu
navamīṃ yāvadeva tu | caṇḍīpāṭhaṃ japeccaiva jāpayedvā vidhānataḥ
iti devīpurāṇācca | ekaikottarayā vṛddhyā rūpāṇi parikīrtayet

9.p1.20

tathaiva kanyakāvipradvayānāṃ vṛddhiruttamā | iti ḍāmarakalpavacanācca | kāmanāviśeṣeṇa skānde-ekaikāṃ pūjayetkanyāmekavṛddhyā tathaiva ca | dviguṇaṃ vāpi pratyekaṃ navakaṃ navakaṃ tu vā
iti | navabhirlabhate bhūmimaiśvaryaṃ dviguṇena tu | ekavṛddhyā labhetkṣemamekaikena śriyaṃ labhet | iti
bhavānīsahasranāmapāṭho'pyukto rudrayāmale-tadevopakramya-navarātre'kṛtāhāro dṛḍhabhaktirjitendriyaḥ | caṇḍikāyatane vidvān śuciḥ sanmūrtisaṃnidhau | ekākī tu śatāvrṛttaṃ paṭheddhīraśca nirbhayaḥ | sākṣādbhagavatī tasmai prayacchedīpsitaṃ phalam
iti | pratyahaṃ vedapārāyaṇādi vihitam | nāradīye-vedapārāyaṇādīni svaśaktyā kārayedratī | iti
dīpaprajvālanamuktaṃ tatraiva-akhaṇḍaṃ dīpakaṃ devyāḥ prītaye
navarātrakam | ujjvalayedahorātramekacitto dhṛtavrataḥ | iti
gītādyuktaṃ mātsye-gītavāditranirghoṣaṃ devasyāgre prakāśayet
ghaṇṭā bhavedaśaktasya sarvavādyamayī yataḥ | iti
yātrāvidhiḥ śivarahasye-tatraiva vimalā durgā tiṣṭhatyamalalocanā | sarvadurgaharā nityaṃ svabhaktābhayadāyinī | tatrāśvine śuklapakṣapratipadyavadhi priye | navamīdinaparyantaṃ pūjā kāryā
prayatnataḥ | sā sarvārtiharā devī nityaṃ kāśīnivāsinī | pūjitā bhaktavaradā bhavatyeva na saṃśayaḥ
atha pratipadādikrameṇa viśeṣo bhaviṣye-keśasaṃskāradravyāṇi pradadyātpratipaddine | paṭṭadoraṃ dvitīyāyāṃ keśasaṃcayahetave
darpaṇaṃ ca tṛtīyāyāṃ sindūrālaktakaṃ tathā | madhuparka caturthyāṃ tu
tilakaṃ netramaṇḍanam | pañcamyāmaṅgarāgaṃ ca śaktyālaṃkaraṇāni ca

9.p1.21

ṣaṣṭhyāṃ bilvatarau bodhaṃ sāyaṃ saṃdhyāsu kārayet | saptamyāṃ prātarānīya gṛhamadhye prapūjayet | upoṣaṇamathāṣṭamyāmātmaśaktyā ca
pūjanam | navamyāmagracaṇḍāyāḥ pūjāṃ kuryādbaliṃ tathā | kumārī
pūjanīyā ca bhūṣaṇīyā ca bhūṣaṇaiḥ | saṃpūjya preṣaṇaṃ kuryāddaśamyāṃ
śavarotsavaiḥ | anena vidhinā yastu devīṃ pūjayate naraḥ | skandavatpālayettaṃ tu devī sarvāpadi sthitam | iti
pratyahaṃ sādhāraṇaṃ dānāntaramapyuktaṃ devīpurāṇe-nārikelaphalādīni navakaṃ navakaṃ priye | tāmramṛnmayapātrāṇi sapayāṃsi tathaiva ca | vaṃśapātrāṇi vastrāṇi bhakṣyabhojyānvitāni ca | yadi
vā tilapātrāṇi mṛtpātrāṇyathavā punaḥ | athavā cānyapātrāṇi
pañcāmṛtabhṛtāni ca | saubhāgyapātrāṇyathavā kuṅkumādibhṛtāni
ca | durgādevī prīyatāṃ me ityuktvā vidhivaddadet | durgādevī
prasannā syāditi | anyadapi pratyahamanuṣṭheyaṃ tatraiva-prātaḥsnāyī
jitadvandvastrikālaṃ śivapūjakaḥ | japahomasamāyuktaḥ kanyakā bhojayetsadā | iti | śivapūjaka iti śivā ca śivaśca śivau
tayorityarthaḥ | sadeti samabhivyāhāreṇa dvandvopāttayorjapahomayostulyavatkartavyatāpratīteḥ
tilājyenāṣṭāviṃśatisaṃkhyayā aṣṭottaraśatasaṃkhyayā vā devīmantreṇa homo'pi pratyahamanuṣṭheyaḥ | nacaivamaṣṭamīnāvamyorhomavidhivirodhaḥ | tasya devīmāhātmyagataślokaiḥ pratiślokamanuṣṭheyamahāhomaviṣayatvāt | dvitīyāditithayo'pi pratipadvatpradoṣavyāpinyo
grāhyāḥ
atha saptamyādidinatrayavihitaṃ patrikāpūjanam-tatra saptamyāditithaya udayagāminya eva grāhyāḥ | bhagavatyāḥ praveśādi

9.p1.22

visargāntāśca yāḥ kriyāḥ| tithyāvudayagāminyāṃ sarvāstāḥ kārayedbudhaḥ | iti nandipurāṇāt-prātarāvāhayeddevīmityādi pūrvoktavacobhyaśca | tatraiva mūlādinakṣatrayogena prāśastyaṃ natu tadanurodhena pūrvaviddhāyāṃ tadanuṣṭhānam |-ṛkṣayogānurodhena rātrau
patrīpraveśanam | visargaṃ vācaredyastu sarāṣṭraḥ sa vinaśyati | iti
niṣedhāt | tadaṅgaṃ ca bilvaśākhāyāṃ devībodhamāśvinakṛṣṇanavamyāmārdrarkṣayutāyāṃ kevalāyāṃ vā kāryam |-kanyāyāṃ kṛṣṇapakṣe
tu pūjayitvārdrabhe divā | navamyāṃ bodhayeddevīṃ mahāvibhavavistaraiḥ | iti laiṅgāt | atra divetyukteḥ pūrvāhnavyāpinī navamī
grāhyā | ubhayatra tatsaṃbandhasāmye tu nakṣatrayoga eva grāhyatvaniyāmakaḥ | navamyāṃ bodhākaraṇe tu yasyāṃ saptamyāṃ patrikāpraveśanaṃ
cikīrṣitaṃ tadavyavahitapūrvadine sāyāhnav‍yāpinyāṃ jyeṣṭharkṣasahitāyāṃ ṣaṣṭhyāṃ sāyāhne tatkāryam | ṣaṣṭhyabhāve tu dūrvadyuktasminneva
kāle tatkāryam | jyeṣṭhā nakṣatrayuktāyāṃ kuryādvilvābhimantraṇam
iti devīpurāṇavacanāt |-patrīpraveśātpūrvedyuḥ sāyāhne bilvavāsinīm | caṇḍīmāmantrayedvidvānnakṣatra ṣaṣṭhīpuraskiyā | iti brahmāṇḍapurāṇācca |-jyeṣṭhā vāpyathavā ṣaṣṭhī sāyaṃkāle na cedbhavet | sāyameva tathāpi syādvilvaśākhābhimantraṇam | dūrvāṃ ṣaṣṭhīṃ
sanakṣatrāṃ sāyaṃ prāptāmapi tyajet | yadā tu patrikāpūjā na paredyurbhavaṣyiti | iti matsyasūktācca | yadā ca vṛddhivaśātpraveśadine
pūrṇā saptamī navamī ca svaprayuktapūjārhā paurvāhṇikī saptamyāścaturthadine bhavati tadā tryahasādhyamapi patrikāpūjanaṃ caturaharvyāpi

9.p1.23

kāryam | yadā vā praveśadinottaradine bhavettadā dvyahavyāpi
kāryam-vratī prapūjayeddevīṃ saptamyādidinatraye | dvābhyāṃ caturahobhirvā hrāsavṛddhivaśāttitheḥ | iti bhaviṣyokteḥ | patrikāpūjanaṃ ca prāksthāpitadevīpratimāsamīpe eva kāryam | pratimāpūjanasyāpi saptamyāmevetyuktapakṣe pratimāyāścāpi patrikayaiva saha praveśādivisarjanāntaṃ kāryamityuktaṃ durgābhaktitaraṅgiṇyām
atha prayogaḥ-uktavidhāyāṃ navamyāṃ prātaḥ ṣaṣṭhyāṃ vā sāyaṃ
śobhanabilvasamīpaṃ gatvā | oṃ bilvavṛkṣāya nama iti arghyaṃ
pañcopacārānpuṣpāñjaliṃ ca samarpya tatra durgāyai nama iti mantreṇa
durgāmāvāhya ṣoḍaśopacāraiḥ saṃpūjya gītavādyaghoṣeṇa tatra durgāṃ
vibodhayet | bilvālābhe patrikāntare vā-rambhā kumbhī haridrā
ca jayantī bilvadāḍimau| aśoko mānavṛkṣaśca dhānyādinavapatrikā| iti durgābhaktitaraṅgiṇyāṃ devīpurāṇe bilvasamatvena
patrikāntarāṇāmapyabhidhānāt | bodhane mantraḥ—rāvaṇasya vadhārthāya rāmasyānugrahāya ca | akāle brahmaṇā bodho devyāstvayi
kṛtaḥ purā | iṣe māsyasite pakṣe navamyāmārdrayogataḥ| śrīvṛkṣe
bodhayāmi tvāṃ yāvatpūjāṃ karomyaham | iti | ṣaṣṭhyāṃ bodhane
tu—ahamapyāśvine māsi sāyāhne bodhayāmyataḥ | ityetāvaddvitīyasthāne paṭhanīyam | tato bilvaṃ prārthayet | merumandarakailāsahimavacchikhare girau | jātaḥ śrīphalavṛkṣa tvamambikāyāḥ sadā
priya | śrīśailaśikhare jāta śrīphala śrīniketana | netavyo'si
mayā vṛkṣa pūjyo durgāsvarūpataḥ | iti | tata uktasaptamyāṃ prātaḥ

9.p1.24

pūrvābhimantritaṃ bilvaṃ gatvā taṃ punaḥ saṃpūjya kṛtāñjaliḥ prārthayet |—bilvavṛkṣa mahābhāga sarvadā śaṃkarapriya | gṛhītvā navaśākhāṃ tu durgāpūjāṃ karomyaham | śākhācchedodbhavaṃ duḥkhaṃ na ca
kāryaṃ tvayā prabho | iti | tata aiśānīprācyudīcyanyataradiggatāṃ
dviphalāṃ śobhanāṃ śākhāṃ vānaspatyena mantreṇa chedayet | vānaspatyena mantreṇa chindhi phaṭ oṃ huṃ phaṭ iti mantreṇeti kecit
vanaspate śatavalśo virohetyanenetyanye | śākhāṃ gṛhmānīyāṅgaṇe
śuddhapīṭhe nidhāya śuddhādbhirabhiṣicya bilvaśākhāyai nama ityarghyādibhiḥ śākhāyāṃ pratimāyāṃ ca devīmāvāhanapūrvakaṃ saṃpūjya
māṣabhaktādibaliṃ samarpya śākhāṃ pratimāṃ ca dolāyārūḍhāṃ pūjāgṛhadvāradeśamānīya tatra nidhāya tadgṛhagatāni bhūtāni bhūtebhyo
namaḥ iti gandhādibhiḥ pūjayet | tatastebhyaḥ sapuṣpajalotsargeṇa
māṣabhaktabaliṃ dadyāt | mantraḥ—bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca ye
vasantyatra bhūtale | te gṛhṇantu mayā datto balireṣa prasādhitaḥ
pūjitā gandhapuṣpādyairbalibhistarpitāstathā | deśādasmādviniḥsṛtya
pūjāṃ paśyantu matkṛtām | bhūtādibhya eṣa māṣabhaktabalirna mama
iti | tato rājacandanasarṣapaphalapuṣpakuśākṣatāḥ phaḍiti mantreṇābhimantrya bhūtāpasāraṇāya tānvikiret | mantraḥ—apasarpantu te
bhūtā ye bhūtā bhūtimāśritāḥ | bhūtānāmavirocena pūjākarma karomyaham | phaṭ iti | vikirānvikirettatra sapta japtāñśarāṇunā
lājacandanasiddhārthaphalapuṣpasitākṣatāḥ | vikirā iti saṃproktāḥ
sarvavighnavināśanāḥ | iti śāradātilakokteḥ | śarāṇuḥ phaḍitimantro vikiraṇe abhimantraṇe cābhipretaḥ | etadakaraṇe doṣaḥ

9.p1.25

kālikāpurāṇe-sthiteṣu sarvabhūteṣu naivedyaṃ maṇḍalaṃ tathā | vilampanti mahālubdhā naca gṛhṇanti devatāḥ | tasmādyatnena kartavyaṃ
bhūtānāmapasāraṇam | iti | tataḥ śākhāyāṃ pratimāyāṃ ca punardevīṃ saṃpūjya śrīśailetyādyuktamantreṇa śākhāṃ devīrūpāṃ dhyātvā gītavādyaśabdaiḥ pratimāṃ śākhāṃ ca pūjāgṛhamadhye ānīya |--āropitāsi durge tvaṃ mṛnmaye śrīphale'pi ca | sthirā nitāntaṃ bhūtvā
me gṛhe tvaṃ kāmadā bhava | iti śuddhapīṭhe sthirīkuryāt
tatra digviauthorṣābhimukhatvaniyamo durgābhaktitaraṅgiṇyāṃ devīpurāṇe-yāmyā syācchubhadā durgā pūrvā syājjayavardhinī | paścimābhimukhī nityaṃ na sthāpyā saumyadaṅmukhī | iti | prāṇapratiṣṭhāṃ
kṛtvā pratiṣṭhāmantreṇa svaśākhoktena dvijaḥ pratiṣṭhāpayet | śūdraḥ
supratiṣṭhitā bhavetyanena | tataḥ sapuṣpākṣatairāvāhayet |--āvāhayāmyahaṃ devīṃ mṛnmaye śrīphale tathā | kailāsaśikharāddevi vindhyādrerhimaparvatāt | āgatya bilvaśākhāyāṃ caṇḍike kuru saṃnidhim | bhagavati durge ihāgaccheti | tataḥ-sthāpitāsi mayā
devi śrīphale mṛnmaye'pi vā | āyurārogyamaiśvaryaṃ dehi devi namo'stu te | bhagavati durge iha tiṣṭhetyuktvā-durge durgasvarūpāsa
suratejomahābale | sadānandakare devi prasīda mama siddhaye
ehyehi bhagavatyamba śatrukṣayajayaprade | bhaktitaḥ pūjayāmi tvāṃ
durge devi surārcite | pallavaiśca phalopetaiḥ puṣpaiśca sumanoharaiḥ
pallave saṃsthite devi pūjaye tvāṃ prasīda me | durge devi samāgaccha
sāṃnidhyamiha kalpaya | yajñabhāgāngṛhāṇa tvaṃ yoginīkoṭibhiḥ
saha | iti vadet | tato jayantīmantrānte durgāyai nama idaṃ pādyaṃ

9.p1.26

ityevaṃ pādyādyupacārāndadyāt | tatra pādyaṃ gandhapuṣpādiyuktaṃ sauvarṇādipātre | arghyaṃ gandhapuṣpākṣatakuṅkumadadhidūrvākuśatilaphalabilvapatrasahitam | ācamanīyantaraṃ pañcāmṛtasnānaśuddhodakasnāne | tataḥ punarācamanīyaṃ | vastraṃ0 | punarācamanīyaṃ | candanaṃ ca
dattvā oṃdurgāyai nama iti mantrāvṛttyā puṣpāñjalitrayaṃ dadyāt
tataḥ—amṛtodbhavaḥ śrīvṛkṣaḥ śaṃkarasya sadā priyaḥ | bilvapatraṃ
prayacchāmi pavitraṃ te sureśvari | brahmaviṣṇuśivādīnāṃ droṇapuṣpaṃ
sadā priyam | tatte durge prayacchāmi sarvakāmaprasiddhaye | iti
mantrābhyāṃ bilvapatraṃ droṇapuṣpaṃ ca samarpya | punarjayantītyādimantreṇa sugandhipuṣpāṇi-imāni puṣpāṇi durgāyai nama iti samarpya
tenaiva dhūpādidakṣiṇāntānupacārāndattvā namaskṛtya mahiṣaghnīti
mantreṇa stutvā—kuṅkumena samālabdhe candanena vilepite | bilvapatrakṛtāpīr̤e durge'haṃ śaraṇāgataḥ | iti | sarvamaṅgalamāṅgalye rūpaṃ
dehīti ca dvābhyāṃ prārthayet | tato māṣabhaktabaliṃ dadyāt | evamevāṣṭamīnavamīdaśamīdineṣvapi pūjā bodhyā

Linked texts (17)