Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 12.p14
Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) 12.p14
- Language
- Sanskrit
12.p14
yāvajjīvaśabdo na kālasya vācakaḥ, kintu lakṣakaḥ | vācyārthastu kṛtsnajīvanam | tacca na karma-dharmatvena vidhātuṃ śakyaṃ, puruṣa-dharmatvāditi prāṇa-dhāraṇamabhidhatte, na tu kālam | prāṇa-dhāraṇañca puruṣa-dharmaḥ, kālasya tadasambhavāt | tena svargakāmaneva jīvanamapi kiñcinnimittam | tasmādadhikārāntara-codanā | tathā sati jīvana-nimitto nityaḥ prayogaḥ | kāmanā-nimittaḥ, kādācitkaḥ prayogaśca parasparaṃ bhidyate, —iti siddhāntaḥ| tenāgnihotra-nyāyena prakṛtasyāpyupavāsasya nimitta-bhedena nityaprayogaḥ kāmya-prayogaścāstu | nanvekasya karmaṇaḥ kāla-bhedena kartṛ-bhedena vā vinā dvau prayogau na saṃbhavataḥ | na cātra kāla-bhedaḥ sambhavati, nitya-kāmyayorupavāsayorubhayo|rapyekādaśyāmeva vidhānāt | nāpyatra kartṛ-bhedo'sti, yadyapi kāmyaṃ parityajya kevalaṃ nityamanuṣṭhātuṃ śakyaṃ, tathāpi kāmyamanutiṣṭhāsunā nityasya parityaktuṃ aśakyatvāt | ataḥ kartṛkyāt kālaikyācca nitya-kāmya-rūpau dvau prayo gau na ghaṭete | nāyaṃ doṣaḥ | vividiṣā'dhikaraṇa-nyāyena sakṛdevānuṣṭhite prayoga-dvaya-siddheḥ | tasya cādhikaraṇasya saṃgrāhakāvetau ślokau bhavataḥ,— “vidyārthamāśramārthañca dviḥ prayogo'thavā sakṛt | prayojana-vibhedena prayogo'pi vibhidyate || śrāddhārtha-bhuktyā tṛptiḥ syādvidyārthenāśramastathā | anitya-nitya-saṃyogauktibhyāṃ khādire mataḥ”—iti