Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 4.p68
Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) 4.p68
- Language
- Sanskrit
4.p68
“pradoṣa-vyāpinī na syāddivā naktaṃ vidhīyate | ātmanodviguṇacchāyāmatikrāmati bhāskare || tannaktaṃ naktamityāhurna naktaṃ niśi bhojanam | evaṃ jñātvā tatovidvān sāyāhne tu bhuji-kriyām || kurvvannaktavratī nakta-phalaṃ bhavati niścitam”—iti | "nakṣatra-darśanānnaktaṃ gṛhasthasya vihitaṃ, tacca pūrvokta-viparyāyaterdināṣṭame bhāge ta pradoṣa-vyāptiranukalpaḥ| etadevāmṛtyantare'pi, - "naktaṃ ni yadi vibhaktaṃ gṛhevāpi niśi vaitāvatī tithiḥ| tasyāṃ bhavennaktamahnyeva tu bhojanam"-iti | atra, sāyaṃvyāpta mukhya-kālatvāt prathamataḥ nirdeśaḥ, pradoṣa-vyāpte ranu kalpatvāt paścānnirdeśaḥ| itara-nakteṣu tu, pradoṣa-vyāpte mukhyatvā dudāhṛtakūrmapurāṇa-vacane saiva prathamaṃ nirddiṣṭṭā, sāyaṅkāla-vyāptiḥ paścānnirddiṣṭeti vivekaḥ| teṣvitara-nakteṣu pradoṣa-vyāpi-tithi-grahaṇe'pi bhānuvāsara-saṃkrāntyādinā gṛhasthasyāpi yadā rātri-bhojana-niṣedhaḥ, tadā divaiva naktaṃ kuryāt| tathā ca bhaviṣyottarapurāṇe,"ye tvāditya-dine brahmanvrataṃ kurvanti mānavāḥ| dinānte te'pi bhuñjīran niṣedhādrātri-bhojane"-iti| asmiṃśca divā bhojane, uttamo'ntimo muhūrttaḥ, madhyama upāntyam, tataḥ prācīnojaghanyaḥ| evañca satyantimabhāga-trimuhūrtta-vacanānyupapadyante| rātri-bhojane'pi ghaṭikā-trayamuttamaḥ kālaḥ, ghaṭikā-ṣaṭkaṃ madhyamaḥ kālaḥ| etadevābhipretya vacana-dvayaṃ† smaryyate,"pradoṣo'stamayādūrdhvaṃ ghaṭikā-trayamiṣyate"-iti| "trimuhūrttaḥ pradoṣaḥ syādravāvastaṅgate sati"-iti