Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 6.p3

6.p3

bhāvāt tatra pravarttate | na cātra yugma-vākyaṃ bādhakam, tasya tithiviśeṣamupajīvya pravṛttasyāpi karma-kāla-vyāpti-vākyāt durbalatvāt | tithiraṅgaṃ karmāṅgi tataḥ pravalamiti pūrvamuktam | karma-kāla-vyāptiśca vṛddhayājñavalkya āha,– “karmaṇoyasya yaḥ kālastatkāla-vyāpinī tithiḥ | tayā karmāṇi kurvīta hāsa-vṛddhī na kāraṇam”—iti | skandapurāṇe'pi,– “yasmin kāle tu yatkarma tatkālā vyāpinī tithiḥ | tayā karmāṇi kurvīta hrāsa-vṛddhī na kāraṇam”—iti | gārgyo'pi,– “yoyasya vihitaḥ kālastatkāla-vyāpinī tithiḥ | tayā karmāṇi kurvīta hrāsa-vṛddhī na kāraṇam”—iti | karma-kālaśca dāna-vratayordaivelena pūrvāhno'vagantavyaḥ | “pūrvāhno vai devānām”—iti śāstrāt | ekabhakta-naktayordaivele'pi pratipadoktakāla-viśeṣa-śāstreṇa sāmānya-rūpaṃ pūrvāhna-śāstraṃ bādhyate | natvevaṃ prakṛtayordāna-vratayoḥ kiñcidbādhakamasti | ahnaḥ pūrvobhāgaḥ pūrvāhnaḥ | sa ca, pañcadhā vibhāga-pakṣe muhūrttatrayātmakaḥ prātaḥ kālaḥ | caturddhā vibhāga-pakṣe sārddha-praharātmakaḥ| tridhā vibhāga-pakṣe pañca-muhūrttātmakaḥ | dvedhā vibhāga-pakṣe sārddhasapta-muhūrttātmakaḥ | pañcadaśadhā vibhāga-pakṣe'pyarthāttathaiva sampadyate | yadyapi bahuśāstrānurodhena pañcadhā vibhāgaevātra grāhyaḥ,–iti pūrvamuktam, tathāpi bahukarttavyopetayordāna-vratayormuhūrtta-traya-mātreṇānuṣṭhātumaśakyatvāt itare'pi pakṣā anukalpatvena grahītavyāḥ | yatra sārddha-sapta-muhūrttairapi karma na samāpyate, tatra kṛtsnodivaso'pyabhyanujñāyate | ataeva devalaḥ,"yāntithiṃ samanuprāpya udayaṃ yāti bhāskaraḥ | sā tithiḥ sakalā jñeyā srāna-dāna-japādiṣu" - iti | vyāso'pi,"udayanneva savitā yāṃ tithiṃ pratipadyate | sā tithiḥ sakalā jñeyā dānādhyayana-karmasu" - iti | bhaviṣyottarapurāṇe'pi,"vratopavāsa-niyame ghaṭikaikā yadā bhavet | sā tithiḥ sakalā jñeyā pitrarthe cāparāhviko" - iti | padmapurāṇe'pi,"vratopavāsa-niyame ghaṭikaikā yadā bhavet | udaye sā tithiścca viparītā tu paitṛke" - iti | skandapurāṇe'pi,"vratopavāsadānādau ghaṭikaikā yadā bhavet | udaye sātithirmāhyā viparītā tu paitṛke" - iti | viṣṇudharmottare'pi,"vratopavāsasnānādau ghaṭikaikā yadā bhavet | udaye sā tithimrgrāhyā śrāddhādāvastagāminī" - iti | baudhāyano'pi,-