Pramāṇa · Search · About · API

Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 7.p3

Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) 7.p3

Language
Sanskrit

7.p3

“rambhākhyāṃ varjayitvā tu tṛtīyāṃ dvijasattama | anyeṣu sarvakāryyeṣu gaṇayuktā praśasyate”—iti | kvacittu sarvavrateṣu pūrvavidvaiva | tadāha vaśiṣṭhaḥ,— “ekādaśī tṛtīyā ca ṣaṣṭhī caiva trayodaśī | pūrva-viddhā tu karttavyā yadi na syāt pare'hani”—iti | atra, pare'hanyasattvanvedhā bhidyate | sarvathaivāsattvaṃ, dvimuhūrttāsattvaṃ, trimuhūrttāsattvañceti| sarvathaivāsattve pūrvadinānuṣṭhānamastu| yadā tu pare'hani ghaṭikātrayaṃ ghaṭikāpañcakaṃ vā sthitā bhavati, tadā kathaṃ asthiti mahānsandehaḥ | trimuhūrttasadbhāvasya mukhyakalpatvāt pañcaghaṭikāpakṣe mukhyāsambhavaḥ | dvimuhūrttasadbhāvasyānukalpatvāt ghaṭikātrayapakṣe tasyāpyasambhavaḥ | tadā kiṃ mukhyānukalpayorabhāvāt pūrvedyuranuṣṭhānaṃ, kiṃ vā pūrvaviddhāyā niṣedhabāṅgalyādapare'hani alpamapi sattvamāśrityānuṣṭhānam | na cātra kiṃcinniyāmakaṃ vacanamasti | nāpi nyāyena nirṇetuṃ śakyate | na tāvat paradinaṃ nyāyyam, prāpakābhāvāt | nāpi mukhyānukalpa-vyatiriktaṃ kalpāntaraṃ saṃbhavati, yena prāpakamaśaṅkyeta| nāpi pūrvadinaṃ nyāyyam, niṣedha-bāṅgalyāt | vasiṣṭhavacanokta-pratiprasavena niṣedhobādhyataiti cet, maivam| tasya vacanasya paredyuratyantāsattve'pyupapannatvāt | tasmādāgamanyāyayoracāpravṛtterayogino'sarvajñasya dharma-tattva-sākṣātkārāsambhavācca śiṣṭācāraevātra śaraṇam | ataeva vyāsaḥ,— tarko'pratiṣṭhaḥ śrutayovibhinnā na cānṛṣerdarśanamasti kiñcit | dharmasya tattvaṃ nihitaṃ guhāyāṃ mahājanoyena gataḥ sa panthāḥ”–iti| śiṣṭāśca muhūrttamātra-sadbhāvamāśritya gaurīvrataṃ paredyurevānutiṣṭhanti| atogaurīvrataṃ paredyurevānuṣṭheyam| anyeṣu bhaviṣyatpurāṇādyukteṣu vighneśapūjādiṣu mukhyakalpenānukalpena vā paredyuranuṣṭhānam| tadviṣayāśca pūrvaviddhā-niṣedhāḥ| kalpadvayāsattve tu vidyamānāyāmapi paredyuḥ svalpāyāmapi tṛtīyāyāṃ tāṃ parityajya vasiṣṭhavacanena pūrvadyuranuṣṭhānam| eka bhakta-nakte tu vratāṅge vratānusāreṇānuṣṭheye| svatantrayostu madhyāhna-pradoṣavyāpti-vaśenonuṣṭhānam| rambhāvrate'pyastamayādarvāk-tṛtīyāyāstrimuhūrtta sadbhāve tasyāmeva pūrvaviddhāyāmanuṣṭhānaṃ, tadvidhāyaka-vākyeṣu saṃmukhītyabhidhānāt sāṃmukhyasya ca sāyāhna-vyāpti-rūpatvāt| muhūrttatraya-nyūnatve sati pūrva-viddhāyāḥ prāpakābhāvādrambhāvrate paraviddhāyā aniṣiddhatvācca sāmānyavacanaiḥ paraviddhā-prasaṃjakauḥ paredyuranuṣṭhānam| yāni dvitīyāviddhāyāniṣedhakāni vākyāni, teṣu dvitīyā kiyatī vivakṣiteti cet| muhūrtta-traya-parimiti brūmaḥ| vedhaśāstre tathā'bhidhānāt| yattu 'kalā kāṣṭhā'pi' iti vacanaṃ, tatkaimutikanyāyena trimuhūrtta-sattvaṃ draḍhayati