Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 12.2-9

Nirṇayasindhu 12.2-9

Language
Sanskrit

12.2-9

iti hemādrau mātsyokteśca | dinadvaye dvādaśī śravaṇayogepi pūrvā || nirṇayāmṛte tvasya pūrvārdhamanyathā paṭhitam | 'dvādaśīṃ śravaṇakṣaṃ ca spṛśedekādaśī yadi' iti || tena hemādrimate ekādaśyāḥ śravaṇayogābhāvepi tadyuktadvādaśīyogamātreṇa viṣṇuśṛṃkhalaṃ bhavati
nirṇayāmṛtemate tu-‘śravaṇasyaikādaśīdvādaśībhyāṃ yoga eva viṣṇuśṛṃkhalaṃ nānyatheti |’
yadā niśīthānantaraṃ sūryodayāvadhi dvikalāmātrāpi śravaṇakṣaṃ bhavati | tadāpi pūrvaiva
viṣṇudharme-“pārarṇāntaṃ vrataṃ jñeyaṃ vratānte viprabhojanam | asamāpte vrate pūrvai naiva kuryādvratāntaram” iti || tadetadbhinnaparam | atra gauḍāḥ- ‘śṛṇu rājanaparaṃ kāmyaṃ śravaṇadvādaśīvratam’ || iti sthūlaśīrṣavacanāt kāmyamevedam | tenāśaktasya nityaikādaśīvratameveti
manyate | “dvādaśyāmupavāsena śuddhātmā nṛpa sarvaśaḥ || cakravartitvamatulaṃ samprāpnotyuttamāṃ śriyam” || iti gauḍanibandhe mārkaṇḍeyokteśca | dākṣiṇātyāstu-“ekādaśyāṃ
naro bhuktvā dvādaśyāṃ samupoṣaṇāt | vratadvayakṛtaṃ puṇyaṃ sarve prāpnotyasaṃśayam” || iti
vārāhavāmanapurāṇokteḥ | śravaṇadvādaśīvratamevetyāhuḥ | bhuktveti phalādyāhāraparam | na
tvannaparam | 'annāśritāni pāpāni' iti niṣedhāt | "upavāsadvayaṃ kartuṃ na śaknoti naro
yadi | prathame'hni phalāhārī nirāhāro'pare'hani" iti divodāsīye bhaviṣyokteśca || aśaktau tu gṛhītaikādaśīvrato yastaṃ pratyuktaṃ mātsye- “dvādaśyāṃ śuklapakṣe tu nakṣatraṃ śravaṇaṃ
yadi | upoṣyaikādaśīṃ tatra dvādaśyāṃ pūjayeddharim” iti | pūjayenna tūpavasedityarthaḥ
agṛhītaikādaśīvrataścedekādaśyāṃ bhuktvā dvādaśyāmupavaset | “evamekādaśīṃ bhuktvā dvādaśīṃ samupoṣayet | pūrvavāsarajaṃ puṇyaṃ sarvaṃ prāpnotyasaṃśayam” iti nāradīyokteḥ || ‘pāraṇaṃ tūbhayānte'nyatarānte vā kuryāt tithinakṣatraniyame tithibhānte ca pāraṇam’ iti
skāndāt | “tithinakṣatrasaṃyoge upavāso yadā bhavet | pāraṇaṃ tu na kartavyaṃ yāvannaikasya
saṃkṣayaḥ” iti nāradīyāditi hemādriḥ || yadyapyatra nakṣatramātrāntepi pāraṇaṃ pratibhāti
tathāpi tithimātrānte jñeyam | na tvṛkṣānte tithimadhyepi | “yāḥ kāścittithayaḥ proktāḥ
puṇyā nakṣatrayogataḥ | ṛkṣānte pāraṇaṃ kuryādvinā śravaṇarohiṇīm” iti | viṣṇudharmeśravaṇāntamātre pāraṇaniṣedhāt || rohiṇyāṃ tu-‘bhānte kuryāttithervāpi’ iti vahnipurāṇāt
tadantepyastu na tvatraivamastīti na ṛkṣānto'nukalpa iti madanaratne || asambhave tu ‘tithyante tithibhānte vā pāraṇaṃ yatra coditam | yāmatrayordhvagāminyāṃ prātareva hi pāraṇā ||”
iti jñeyam | yattu madanaratne-dvādaśīvṛddhau śravaṇavṛddhau vā śravaṇānta eva pāraṇaṃ kuryāt
“pārarṇaṃ tithivṛddhau tu dvādaśyāmuḍusaṃkṣayāt | vṛddhau kuryāttrayodaśyāṃ tatra doṣona vidyate ||”
iti vahnipurāṇādityuktam || tatprakaraṇādetasyāmeva śravaṇayuktaikādaśyāṃ vihitaṃ vijayaikādaśīvrataparaṃ na tu śravaṇadvādaśīparamiti madanaratne || gauḍāstu śravaṇadvādaśīparamāhuḥ
tatra vidhiḥ
atra vidhirmadanaratne viṣṇudharme-‘tasmin dine tathā snānaṃ yatra kvacana saṅgame’
tathā " dadhyodanayutaṃ tasyāṃ jalapūrṇa ghaṭaṃ dvije | vastrasaṃveṣṭitaṃ dattvā chatropānahameva ca
na durgatimavāpnoti gatimagryāṃ ca vindati || " mantrastu bhaviṣye-ghaṭe janārdanapūjāmabhidhāya "namonamaste govinda budhaśravaṇasaṃjñaka | aghaughasaṃkṣayaṃ kṛtvā sarvasaukhyaprado
bhava || prīyatāṃ devadeveśo mama saṃśayanāśanaḥ || "
vāmanāvatāranimittopavāsastu vratahemādrau bhaviṣye- " dvādaśyāste vidhiḥ proktaḥ śravaṇena
yudhiṣṭhira | sarvapāpapraśamanaḥ sarvasaukhyapradāyakaḥ || ekādaśī yadā sā syācchravaṇena
samanvitā | vijayā sā tithiḥ proktā bhaktānāṃ vijayapradā "

Linked texts (3)