Nirnayasindhu 12.3

12.3

yattu hārītaḥ-‘ ardhapañcamānmāsānadhītyordhvamutsṛjet | pañcārdhaṣaṣṭhānvā ’ iti | tadāṣāḍhyupākarmaviṣayam || baudhāyanāstu pauṣyāṃ mādhyāṃ vā kuryuḥ ‘ pauṣyāṃ mādhyāṃ cotsṛjet’
iti tatsūtrāt || taittirīyaistu-taiṣyāṃ kāryaṃ ‘ taiṣyāṃ paurṇamāsyāṃ rohiṇyāṃ vā viramet ’
iti tatsūtrāt bahvacaistu mādhyāṃ kāryam | ‘ adhyāyotsarjanaṃ mādhyāṃ paurṇamāsyāṃ vidhīyate ’ iti kārikokteḥ || kātīyāstu bhādrapade kuryuḥ | ‘ utsargaśceti nandāditithyāṃ
prauṣṭhapadepi vā ’ iti kātyāyanokteḥ || sāmagāstu siṃhārke puṣye kuryuḥ | ‘tathā ca siṃhe
ravāviti gārgyavacanaṃ pūrvamuktam | sarvairupakarmadine vā kāryam | puṣye tūtsarjanaṃ kuryādupakarmadinethavā ’ iti hemādrau khādiragṛhyokteḥ | yadā siṃhasthe sūrye sati tanmadhyahastanakṣatrāt prāk puṣyaḥ karkaṭastho bhavati tadā tasmin puṣye utsargaṃ kṛtvā taduttarahaste upākarma sāmagāḥ kuryuḥ | “ māse prauṣṭhapade hastātpuṣyaḥ pūrvo bhavedyadā | tadā ca śrāvaṇe
kuryādutsargaṃ chandasāṃ dvijaḥ” iti tatraiva pariśiṣṭokteḥ || atra dvāvapi saurau māsau jñeyau
teṣāṃ saurasyaivokteḥ | atra viśeṣamāha kārṣṇājiniḥ upākarmaṇi cotsarge yathākālaṃ
sametya ca | ṛṣīn darbhamayān kṛtvā pūjayettarpayettataḥ” iti || upākarmaṇyutsarge ca
trirātram | ‘ pakṣiṇīmahorātraṃ vānadhyāyaḥ ’ iti mitākṣarāyāmuktam || atra nadīnāṃ rajodoṣo nāsti | ‘ upākarmaṇi cotsarge rajodoṣo na vidyate’ iti gārgyokteḥ
rakṣābandhanam
atraiva rakṣābandhanamuktam | hemādrau bhaviṣye- " samprāpte śrāvaṇasyānte paurṇamāsyāṃ dinodaye | snānaṃ kurvīta matimān śrutismṛtividhānataḥ || upākarmādikaṃ proktamṛṣīṇāṃ caiva
tarpaṇam | śūdrāṇāṃ mantrarahitaṃ snānaṃ dānaṃ ca śasyate || upākarmaṇi kartavyaṃ ṛṣīṇāṃ caiva
pūjanam | tato'parāhnasamaye rakṣāpoṭalikāṃ śubhām || kārayedakṣataiḥ śastaiḥ siddhārthairhemabhūṣitaiḥ