Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 15.3

Nirṇayasindhu 15.3

Language
Sanskrit

15.3.1

iti || skādepi-"pratipadyāśvine māsi sā śuddhā śubhadā bhavet || bhādrapaṃcadaśī kṛṣṇā tathā
yuktā na śasyate || viruddhaphaladā sā hi putradārabhayāvahā" iti || tathā--"varjanīyā
prayatnena amāyuktā tu pārthiva | dvitīyādiguṇairyuktā pratipatsarvakāmadā" || tathā devīpurāṇe--“yo māṃ pūjayate nityaṃ dvitīyādiguṇānvitām | pratipacchāradīṃ jñātvā so'śnute
sukhamavyayam || yadi kuryādamāyuktāṃ pratipatsthāpane mama | tasya śāpāyutaṃ dattvā
bhasmaśeṣaṃ karomyaham|| āgrahātkurute yastu kalaśasthāpanaṃ mamātasya saṃpadvināśaḥsyājjyeṣṭhaḥ
putro vinaśyati || amāyuktā na kartavyā pratipaccaṃḍikārcane | dhanārthibhirviśeṣeṇa vaṃśahāniśca jāyate || na darśakalayā yuktā pratipaccaṃḍikārcane | udaye dvimuhūrtāpi grāhyā
sodayadāyinī || iti
devīpurāṇe--“yā cāśvayuji māse syātpratipaddvayyānvitā | śuklā mamārcanaṃ tasyāṃ
śatayajñaphalapradam ||” rudrayāmale--“amāyuktā sadā caiva pratipanniṃditā matā | tatra cetsthāpayetkuṃbhaṃ durbhikṣaṃ jāyate dhruvam || pratipatsadvitīyā tu kumbhāropaṇakarmaṇi” iti
yadyapi rudrayāmalaṃ ḍāmaraṃ ca nirmūlaṃ tathāpyavirodhāt pracārācca tadvacanāni likhyante
tithitattve devīpurāṇepi-“ prātarāvahayeddevīṃ prātareva praveśayet | prātaḥ prātaśca sampūjya
prātareva visarjayet || ” tatraiva-“ śaratkāle mahāpūjā kriyate yā ca vārṣikī || sā

15.3.2

kāryodayagāminyāṃ na tatra tithiyugmatā || ” tathā-“ kuhūkāṣṭhopasaṃyuktāṃ varjayetpratipattithim | rājyanāśāya sā proktā niṃditā cāśvapūjane ” iti || eṣu vacaneṣu kalaśasthāpanagrahaṇāt tadeva prathamadine niṣidhyate | na tūpavāsādi | tasya-‘ pratipadyapyamāvāsyā ’ iti yugmavākyāt | ‘śuklā syāt pratipattithiḥ prathamataḥ’ iti dīpikokteḥ
‘ śuklapakṣe darśaviddhā’ iti mādhavokteśca | pūrvadine prāptasya bādhe mānābhāvāditi kecit
vastutastu pūrvoktavākyeṣu caṇḍikārcanapūjāgrahaṇādupavāsādeścāṅgatvān pradhānadevīpūjādāvapi pareti yuktam || kalaśasthāpanagrahaṇaṃ tūpalakṣaṇam | ata eva devalaḥ-“ vratopavāsaniyame ghaṭikaikāpi yā bhavet | sā tithistaddine pūjyā viparītā tu paitṛke ” iti
atra ghaṭikā muhūrta iti || gauḍāḥ || yadā tu pūrvadine sampūrṇā śuddhā ca bhūtvā paradine
vardhate tadā sampūrṇatvādamāyogābhāvācca pūrvaiva || yāni ca dvitīyāyoganiṣedhakāni vacanāni kecit paṭhanti tānyapi śuddhādhikāniṣedhaparāṇi | paradine pratipadotyantāsattve tu
darśayutāpi pūrvaiva grāhyā | tadāha lallaḥ-‘ tithiḥ śarīraṃ tithireva kāraṇaṃ tithiḥ pramāṇaṃ
tithireva sādhanam ’ iti || yāni tu-‘ amāyuktā prakartavyā ’ ityādīni nṛsiṃhaprasāde
vacanāni || tāni samūlatve satyetadviṣayāṇi | atredaṃ tattvam | pūrvoktavākyānāṃ sarveṣāṃ

15.3.3

hemādrayādyalikhitatvena nirmūlatvāttaiścānyanirṇayasyānukteḥ sāmānyanirṇayāt | pūrvavat prāptāvapi gauḍanibandheṣu viśeṣanirṇayādaudayikī grāhyā | tatrāpi ‘ ghaṭikā ’ ityasya dvimuhūrtastutitvokterdvimuhūrtā grāhyā | ‘ udite daivataṃ bhānau ’ ityatra ‘ dvimuhūrtā trirahnaśca iti
audayikyā dvimuhūrtatvaniyamāt | tena ‘ udaye dvimuhūrtāpi ’ ityādyanusāropi ‘ muhūrtamātrā kartavyā’ iti dvimuhūrtastutiḥ anyathā dvimuhūrtavidhivaiyarthyāt | kecittu-‘ muhūrtamātrā’
iti vacanāttato nyūnatve parā netyāhuḥ || gauḍā apyevam
atra devīpūjaiva pradhānam | upavāsādi tvaṅgam | “aṣṭamyāṃ ca navamyāṃ ca jaganmātaramambikām | pūjayitvāśvine māsi viśoko jāyate naraḥ” iti hemādrau bhaviṣye tasyā
eva phalasaṃbandhāt | ‘navamītithiparyantaṃ vṛddhyā pūjājapādikam’ iti tatraiva devīpurāṇāt | ‘śaratkāle mahāpūlā kriyate yā ca vārṣikī’ iti mārkaṇḍeyapurāṇācca | pūrvavacanādaṣṭamīpūjaiva pradhānamanyatsarvamaṃgamiti gauḍāḥ || ekāhapakṣo'pi kālikāpurāṇe-“yastvekasyāmathāṣṭamyāṃ navamyāmatha sādhakaḥ | pūjayedvaradāṃ devīṃ mahāvibhavavistaraiḥ” iti
tattvaṃ tu-rājasūyenyayāgaiḥ samapradhānāyāḥ sahitāyā apyaveṣṭeḥ etayānnādyakāmaṃ yājayedityekatvānmadhye vidhānācca yathā phalārtho bahiḥ prayogastathā navarātramadhyasthāyā aṣṭamyā
navamyā vā phalārthaḥ pṛthak prayogaḥ || rūpanārāyaṇadhṛtadevīpurāṇe-“mahānavamyāṃ pūjeyaṃ

15.3.4

sarvakāmapradāyikā || sarveṣu vatsa varṇeṣu tava bhaktyā prakīrttitā || kṛtvāpnoti yaśorājyaputrāyurdhanasaṃpadaḥ ||” sā ca kāmyā nityā ca | “evamanyairapi tathā devyāḥ kāryyaṃ prapūjanam | vibhūtimatulāṃ labdhuṃ caturvargapradāyikām” iti || “yo mohādathavālasyāddevīṃ
durgāṃ mahotsave | na pūjayati dambhādvā dveṣādvāpyatha bhairava | kruddhā bhagavatī tasya
kāmāniṣṭānnihanti vai” iti kālikāpurāṇe phalanindāśruteḥ | ‘varṣe varṣe vidhātavyaṃ sthāpanaṃ
ca visarjanam’ iti tithitattve devīpurāṇācca
tatropavāsādiśirṇayaḥ
atropavāsādikamuktaṃ hemādrau bhaviṣye--‘‘evaṃ ca viṃdhyavāsinyāṃ navarātropavāsataḥ| ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca || pūjanīyā janairdevī sthāne sthāne pure pure || gṛhe gṛhe
śaktiparairgrā me vane vane || snātaiḥ pramuditairhaṣṭairbrāhmaṇaiḥ kṣatriyairnṛpaiḥ | vaiśyaiḥ śūdrairbhaktiyuktairmlecchairanyaiśca mānavaiḥ’’

Linked texts (9)