Nirnayasindhu 2.p1.3
Nirṇayasindhu 2.p1.3
- Language
- Sanskrit
2.p1.3
tattakhalu dakṣiṇe ca || ' iti || asyāpavādaḥ kāśīkhaṇḍe-'sadā kṛtayugaṃ cāstu sadā
cāstūttarāyaṇam | sadā mahodayaścāstu kāśyāṃ nivasata satam ||' ityayanam
ṛtunirṇayaḥ
ṛturmāsadvayātmā || malamāse tu māsadvayātmaka eko māsastena māsadvayātmakatvamaviruddham
sa dvedhā-cāndraḥ sauraśca | caitrārambho vasantādiścāndraḥ, mīnārambho meṣārambho vā sauraḥ
‘mīnameṣayormeṣavṛṣayorvā vasantaḥ ’ iti baudhāyanokteḥ | anayorviniyogamāha trikāṇḍamaṇḍanaḥ-‘śrautasmārtakriyāḥ sarvāḥ kuryāccāndramasartuṣu | tadabhāve tu saurartuṣviti jyotirvidāṃ
matam || ” sa dvividhopi ṣoḍhā | vasanto grīṣmo varṣāḥ śaraddhemantaḥ śiśiraḥ | ityṛtuḥ
māsaścaturdhā | sāvanaḥ sauraścāndro nākṣatra iti || triṃśaddinaḥ sāvanaḥ | arkasaṃkrānteḥ saṃkrāntyavadheḥ sauraḥ || yadyapi hemādrimādhavakālādarśādyālocanena ‘meṣasaṃkrāntyāṃ samāptāmāvāsyakatvaṃ caitratvam ’ iti lakṣaṇācca meṣasaṃkrānteścaitratvaṃ pratīyate, tathāpi meṣasaṃkrame darśadvaye
sati vaiśākhasyaivādhikyāttatpūrvabhāvitvena mīnasyaiva caitratvaṃ yuktam | evaṃ meṣādayo vaiśākhādyāḥ | ato mīnasaṃkrāntyāmadhigatapaurṇamāsikatvam, ādyatithikatvaṃ vā caitratvamiti lakṣaṇāt mīna eva sauraścaitraḥ || evaṃ vaiśākhādayopi meṣādyā jñeyāḥ
saṃkrāntinirṇayaḥ
sauramāsaprasaṅgātsaṃkrāṃtinirṇaya ucyate || tatra ‘pūrvatopi paratopi saṃkramātpuṇyakālaghaṭikāstu ṣoḍaśa' iti sāmānyataḥ puṇyakālaḥ sarvairuktaḥ || viśeṣastūcyate || atra
Linked texts (1)
- Laghusaṅgraha (Giridhara Paṇḍita) — Giridhara Paṇḍita, Sanskrit