Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 2.p1.8

Nirṇayasindhu 2.p1.8

Language
Sanskrit

2.p1.8

pakṣayugajaścāndro māsaḥ || sa dvedhā śuklādirantaḥ, kṛṣṇādiḥ pūrṇimāntaśceti || tathā ca
trikāṇḍamaṇḍanaḥ-‘cāndropi śuklapakṣādiḥ kṛṣṇādirveti ca dvidhā |’ ityuktvā deśabhedena
tadvyavasthāmāha-‘kṛṣṇapakṣādikaṃ māsaṃ nāṅgīkurvanti kecana | yepīcchanti na teṣāmapīṣṭo
vindhyasya dakṣiṇe ||’ iti || vindhyasya dakṣiṇe kṛṣṇādiniṣedhāduttarato dvayorabhyanujñā
gamyate || tatrāpi śuklādirmukhyaḥ, kṛṣṇādirgauṇaḥ || śāstreṣu caitraśuklapratipadyeva cāndrasaṃvatsarārambhokteḥ | taduktaṃ dīpikāyām-‘cāndro'bdo madhuśuklapratipadārambhaḥ’ iti || na hi ye
kṛṣṇādiṃ manyante teṣāṃ vatsarārambho bhidyate || ataḥ śuklādirmukhyaḥ, kṛṣṇādinā malamāsāsaṃbhavācca || candrasya sarvanakṣatrabhogena nākṣatro māsaḥ
sāvanādīnāṃ vyavasthoktā hemādrau brahmasiddhānte-‘amāvāsyāparicchinno māsaḥ syādbrāhmaṇasya tu | saṃkrāntipaurṇamāsībhyāṃ tathaiva nṛpavaiśyayoḥ ||’ atra brāhmaṇādīnāṃ yatra karmaviśeṣe vacanāntareṇa ‘vasante brāhmaṇo'gnīnādadhīta’ ityādivanmāsa uktaḥ tatra darśāntatvamātraṃ
niyamyate na tu sarvakarmasu darśānta eveti || vṛṣṭyādyarthasaubhare hīṣādinidhananiyamavadvidhilāghavāt | traivarṇikānāṃ sarvakarmasu māsaviśeṣavidheḥ sāvanādīnāṃ śūdrānulomādiparatvāpatteśceti
gurucaraṇāḥ || jyotirgargaḥ-‘sauro māso vivāhādau yajñādau sāvanaḥ smṛtaḥ | ābdike pitṛkārye ca cāndro māsaḥ praśasyate ||’ ṛṣyaśṛṅgaḥ-‘vivāhavratayajñeṣu sauraṃ mānaṃ praśasyate

Linked texts (2)