Nirnayasindhu 26.2-16
Nirṇayasindhu 26.2-16
- Language
- Sanskrit
26.2-16
iti || aparārkepyevam || “astaṃ gate yadā sūrye
jhaṣaṃ yāti divākaraḥ | pradoṣe vārdharātre vā tadā puṇyaṃ dinadvayam ” iti baudhāyanavacanāddinadvayaṃ vā puṇyakālaḥ
'tadā puṇyaṃ dināntaram ' iti madanaratne pāṭhaḥ | gurjaraprācyodīcyāstvidamevādriyaṃte
atrāpi pūrvavadvyavastheyam | tithitatvādayo gauḍamanthāstu pradoṣārdharātrivibhinne rātreḥ pūrvabhāge pūrvadine parabhāge ca paradine puṇyamanyasaṃkrāṃtivat, viśiṣya tayornirdeśāt
pradoṣaśca 'pradoṣo'stamayādūrdhvaṃ ghaṭikādvayamiṣyate ' iti vatsokta ityāhuḥ || tanna
astaṃ gate ' iti tritayavaiyarthyāpatteḥ | ataḥ pradoṣapadena tadbhinnaiva rātrirucyate | ata
eva 'yāvannodayate raviḥ' iti vṛddhagārgyādibhirdakṣiṇāyane pūrvarātrau saṃkrame pūrvadinamuktam
vatsoktirapyadhyayanādiparā || iha tu trimuhūrtta eva pradoṣaḥ
tatra dānanirṇayaḥ
makare dānaviśeṣo hemādrau skāṃde-“dhenuṃ tilamayīṃ rājandadyādyaścottarāyaṇe | sarvānkāmānavāpnoti viṃdate paramaṃ sukham || ” viṣṇudharme-“ uttare tvayane viprā vastradānaṃ mahatphalam | tilapūrṇamanaḍvāhaṃ dattvā rogaiḥ pramucyate ” iti || śivarahasye'pi-“tasyāṃ kṛṣṇatilaiḥ snānaṃ kāryaṃ codvarttanaṃ śubhaiḥ | tilā deyāśca viprebhyaḥ sarvadaivottarāyaṇe || tilatailena
dīpāśca deyāḥ śivagṛhe śubhāḥ || ” kalpatarau kālikāpurāṇe-“ homaṃ tilaiḥ prakurvīta
sarvadaivottarāyaṇe || tānyo devāya viprebhyo hāṭakena samaṃ dadet || uttarāyaṇamāsādya naraḥ
kasmātsa śocati | ” tathā | makare rātrāvapi śrāddhādi bhavatītyuktaṃ prāk | māghāmāyāṃ
yogaviśeṣordhodayaḥ prāgevoktaḥ
māghakṛṣṇacaturdaśīnirṇayaḥ
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ yamatarpaṇamuktaṃ hemādrau yamena-“anarkābhyudite kāle māghakṛṣṇacaturdaśīm | snātaḥ saṃtarpya tu yamaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ” iti
māghaśuklacaturthīnirṇayaḥ
māghaśuklacaturthī tilacaturthī | sā pradoṣavyāpinī grāhyā | "māghaśuklacaturthyāṃ tu
naktavrataparāyaṇaḥ | ye tvāṃ ḍhuṃḍhercayiṣyanti te'rcyāḥ syuḥsuradruhām" iti kāśīkhaṇḍāt
"māghamāse caturthyāṃ tu tasminkāla upoṣitaḥ | arcayitvā tu yo devi jāgaraṃ tatra
kārayet" iti tristhalīsetau laiṅgācca
tatra kundacaturthī
iyameva kundacaturthī | sā pradoṣavyāpinī grāhyā "māghaśuklacaturthyāṃ tu kundapuṣpaiḥ
sadāśivam | sampūjya yo hi naktāśī samāpnoti śriyaṃ naraḥ" iti kālādarśe
kaurmokteḥ
śrīpañcamī
māghaśuklapañcamī śrīpañcamī | taduktaṃ hemādrau vārāhe- "māghaśuklacaturthyāṃ tu varamārādhya ca
śriyaḥ | pañcamyāṃ kundakusumaiḥ pūjāṃ kuryātsamṛddhaye ||" iyaṃ mādhavamate pūrvā, hemādrimate
parā || caitraśukle śrīpañcamīti divodāsaḥ
māghaśuklasaptamī ( rathasaptamī ) nirṇayaḥ
māghaśuklasaptamī rathasaptamī | sā aruṇodayavyāpinī grāhyā- "sūryagrahaṇatulyā tu śuklā
māghasya saptamī | aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ snānaṃ mahāphalam" iti candrikāyāṃ viṣṇuvacanāt || "aruṇodayavelāyāṃ śuklā māghasya saptamī | prayāge yadi labhyeta koṭisūryagrahaiḥ samā" iti vacanācca || yattu divodāsīye- "acalā saptamī durgā śivarātrimahābharaḥ | dvādaśī vatsapūjāyāṃ sukhadā prāgyutā sadā" iti ṣaṣṭhīyutatvamuktam || tadyadāpūrvehni ghaṭikādvayaṃ ṣaṣṭhī saptamī ca paredyuḥ kṣayavaśādaruṇodayātpūrvaṃ samāpyate tatparaṃ jñeyam
tatra ṣaṣṭhyāṃ saptamīkṣayaṃ praveśyāruṇodaye snānaṃ kāryam | madanaratne bhaviṣyottare snānaṃ“māghe māsi site pakṣe saptamī koṭibhāskarā | kuryātsnānārghyadānābhyāmāyurārogyasaṃpadaḥ ||” atravidhirbhaviṣye-“snātvā ṣaṣṭhyāmekabhaktaṃ saptamyāṃ niścalaṃ jalam | rātryante
cālayethāstvaṃ dattvā śirasi dīpakam ||” tathā jalaṃ prakramya-“na kena cālyate yāvattāvatsnānaṃ samācaret || sauvarṇe rājate pātre bhaktyālābumayetha vā || tailena vartirdātavyāmahārajanarañjitā ||”mahārajanaṃ kusumbham | “samāhitamanā bhūtvā dattvā śirasi dīpakam || bhāskaraṃ hṛdaye dhyātvā imaṃ maṃtramudīrayet || namaste rudrarūpāya rasānāṃ pataye
namaḥ | varuṇāya namastestu haraিবাস namostu te || jale parihareddīpaṃ dhyātvā saṃtarpya devatāḥ
Linked texts (3)
- Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) — Bhairavadatta Dvivedin, Sanskrit
- Dharmapradīpa — Bhoja, Sanskrit
- Nirṇayakautuka — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit