Nirnayasindhu 26.2-19

26.2-19

" ityādikāṃdaṃ
tadanukalpatvādaśaktaparam || māghetarapratimāsaśivarātririttu | śivarātriśabdasya māghakṛṣṇacaturdaśyāmeva rūḍhatvāt - "māghamāsasya śeṣe yā prathamā phālgunasya ca | kṛṣṇā
caturdaśī sā tu śivarātriḥ prakīrttitā" iti hemādrau vacanācca || nāyaṃ nirṇayastatreti
rātrau yāmacatuṣṭaye pūjāvidhānādyasmindine adhikā rātrivyāptiḥ sā grāhyā | sāmye tu
pūrvaiveti hemādrirūcivān | vastutastu pratimāsakṛṣṇacaturdaśyāmapi-'sarvakāmapradaṃ kṛṣṇacaturdaśyāṃ śivavratam' ityupakramya 'caturdaśābdaṃḥ kartavyaṃ śivarātrivrataṃ śubham' iti
hemādrau kālottare śivarātriśabdaprayogāt | kauṇḍapāyināmayanāgnihotre naityakāgnihotradharmā iva taddharmaprāptiḥ syādeva || ataḥ pradoṣaniśīthobhayavyāptyaiva nirṇaya iti
vayaṃ pratīmaḥ
vratārambhaḥ
asyārambho hemādrau skānde-“ ādau mārgaśire māsi dīpotsavadinepi vā | gṛhlīyānmāghamāse vā dvādaśaivamupoṣayet || ” tathā-“ dīpotsave tathā māghe kṛṣṇā yā tu
caturdaśī | dvādaśasvāpi māseṣu prakuryādiha jāgaram || evaṃ dvādaśavarṣeṣu dvādaśaiva tapodhanān ” || varayediti śeṣaḥ | caturdaśa vā viprān ācāryaṃ ca vṛtvā | “kumbhopari nyaseddevamumayā sahitaṃ śivam | sauvarṇepyathavā raupye vṛṣabhe saṃsthitaṃ śubhe ” ityuktam
haimīṃ mūrti saṃpūjya sthiraṃ caraṃ vā liṃgaṃ pañcāmṛtasahasraśatapañcāśattadarddhānyatarakumbhaiḥ
saṃstrāpya, saṃpūjya, jāgaraṃ kṛtvā, paredyustilān sahasraṃ śataṃ vā hutvā, viprebhyo vastrāṇi
dvādaśa gāśca dattvā, ācāryāya dhenuṃ śayyāṃ ca dattvā viprān bhojayediti madanaratne uktam
māghāmāvāsyānirṇayaḥ
māghāmāvāsyā yugādiḥ || taduktam-‘māghamāse tvamāvāsyā’ iti | anyat prāgvat
tathānyoṣi viśeṣo viṣṇupurāṇe-“māghāsite pañcadaśī kadācidupaiti yogaṃ yadi vāruṇena | ṛkṣeṇa kālaḥ sa paraḥ pitṝṇāṃ na hyalpapuṇyairnṛpa labhyate'sau” || iti || vāruṇaṃ
śatabhiṣak | idaṃ ca kumbhāditye jñeyamiti hemādriḥ || bhārate-“kāle dhaniṣṭhā yadi nāma
tasminbhavettu bhūpāla sadā pitṛbhyaḥ || dattaṃ tilānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ tatkulajairmanuṣyaiḥ” iti
holikānirṇayaḥ
phālgunapaurṇamāsī holikā | sā ca sāyāhnavyāpinī grāhyā-“sāyāhne holikāṃ kuryātpūrvāhne krīḍanaṃ gavām ” iti vacanāditi nirṇayāmṛte uktam
bhadrāyāṃ holikāniṣedhaḥ
jyotirnibandhe tu-“pratipadbhūtabhadrāsu cārcitā holikā divā | saṃvatsaraṃ ca tadrāṣṭraṃ puraṃ
dahati sā drutam || pradoṣavyāpinī grāhyā paurṇimā phālgunī sadā | tasyāṃ bhadrāmukhaṃ
tyaktvā pūjyā holā niśāmukhe