Nirnayasindhu 26.2-5

26.2-5

tatra vṛṣotsarganirṇayaḥ
atra vṛṣotsargotipraśastaḥ | taduktaṃ mātsye - "kārttikyāṃ yo vṛṣotsargaṃ kṛtvā naktaṃ samācaret | śaivaṃ padamavāpnoti śivavratamidaṃ smṛtam” iti
kārttikeyadarśanam
atra kārttikeyadarśanamuktaṃ kāśīkhaṇḍe-“kārttikyāṃ kṛttikāyoge yaḥ kuryātsvāmidarśanam
saptajanma bhavedvipro dhanāḍhyo vedapāragaḥ” || iti śrīkamalākarabhaṭṭakṛte nirṇayasindhau
dvitīyaparicchede kārttikamāsaḥ
atha mārgaśīrṣamāsaḥ
tatra vṛścikasaṃkrāṃtinirṇayaḥ
vṛścike pūrvāḥ ṣoḍaśa ghaṭikāḥ puṇyāḥ | śeṣaṃ prāgvat
kālāṣṭamīnirṇayaḥ
mārgaśīrṣasitāṣṭamī kālāṣṭamī, sā ca rātrivyāpinī grāhyā || “mārgaśīrṣasitāṣṭamyāṃ
kālabhairavasaṃnidhau | upoṣya jāgaraṃ kurvansarvapāpaiḥ pramucyate” || iti kāśīkhaṇḍāt
rātrivratatvāvagateḥ ‘rudravrateṣu sarveṣu kartavyā saṃmukhī tithiḥ' iti brahmavaivartāca || dinadvaye'ṃśato rātrivyāptāvuttaraiva || bhairavotpatteḥ pradoṣakālīnatvāditi kecit | tanna | śivarahasye madhyāhne bhairavotpatteḥ śravaṇāt | tathā ca tatraiva-‘nityayātrādikaṃ kṛtvā madhyāhne
saṃsthite ravau' ityupakramya brahmaṇā rudre'vajñāte uktaṃ-“tadograrūpādandhānmattaḥ śrīkālabhairavaḥ | āvirāsīttadā lokānbhīṣayannakhilānapi” iti
tatropavāsanirṇayaḥ
atropavāsa eva pradhānamityuktaṃ tatraiva-“upoṣaṇasyāṅgabhūtamarghyadānamiha smṛtam | tathā
jāgaraṇaṃ rātrau pūjā yāmacatuṣṭaye ||” sandhyāyāmapi pūjaivoktā tena madhyāhnavyāpinī
yuktā | dinadvaye'ṃśataḥ sampūrṇāyāṃ vā tadvyāptau pūrvaiva | pūrvoktavacanāt | pāraṇā tu
prātareva-'yāmatrayordhvagāminyāṃ prātareva hi pāraṇā' iti vacanāt
kālabhairavapūjānirṇayaḥ
atra ca kālabhairavapūjoktā tristhalīsetau-"kṛtvā ca vividhāṃ pūjāṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ
naro mārgasitāṣṭamyāṃ vārṣikaṃ vighnamutsṛjet ||" tathā-"tīrthe kālodake snātvā kṛtvā
tarpaṇamatvaraḥ | vilokya kālarājānaṃ nirayāduddharetpitṝn" iti || iyaṃ ca kārttikyanantarā
gauṇacāndrābhiprāyeṇa
mārgaśīrṣaśuddhapañcamī ( nāgapañcamī ) nirṇayaḥ
mārgaśīrṣaśuklapañcamyāṃ nāgapūjoktā hemādrau skāṃde-"śuklā mārgaśire puṇyā śrāvaṇe yā
ca pañcamī | snānadānairbahuphalā nāgalokapradāyinī" iti || iyaṃ nāgapūjāyāṃ ṣaṣṭhīyutaiva
grāhyā-"pañcamī nāgapūjāyāṃ kāryā ṣaṣṭhīsamanvitā | tasyāṃ tu tuṣitā nāgā itarā sacaturthikā" iti madanaratne vacanāt
mārgaśīrṣaśuklaṣaṣṭhī ( campāṣaṣṭhī ) nirṇayaḥ
mārgaśīrṣaśuklaṣaṣṭhī campāṣaṣṭhīti mahārāṣṭreṣu prasiddhā | sottarayutā grāhyā 'ṣaṇmunyoḥ'
iti yugmavākyāt | 'pūrvāhne daivikaṃ kuryād' iti vacanādasya ca devakarmatvāt | iyameva
yogaviśeṣeṇa campeṭyucyate | taduktaṃ brahmāṇḍapurāṇe malhārimāhātmye-"mārge bhādrapade
śuklā ṣaṣṭhī vaidhṛtisaṃyutā | ravivāreṇa saṃyuktā sā campetīha kīrttitā' iti
'viśākhābhaumayogena sā campetīha kīrttitā' iti madanaratne pāṭhaḥ | "mārgaśīrṣemale
pakṣe ṣaṣṭhyā vāre'ṃśumālinaḥ | śatatārāgate candre liṅgaṃ syādṛṣṭigocaram" iti | iyaṃ
ca yogavaśena pūrvā parā vā kāryā | campāṣaṣṭhī saptamīyuteti divodāsaḥ
skandaṣaṣṭhīnirṇayaḥ
iyameva skandaṣaṣṭhī | “kṛṣṇāṣṭamī skandaṣaṣṭhī śivarātriścaturdaśī | etāḥ pūrvayutāḥ kāryāstithyanta pāraṇaṃ bhavet” iti bhṛgūkteḥ pare'hni rātrāvādyayāmamadhye pāraṇāsambhave idam
anyathotttaraiveti divodāsaḥ| abdaparyantaṣaṣṭhīṣu | “senāvidāraka skanda mahāsena mahābala
rudromāgnija ṣaḍvaktra gaṅgāgarbha namostu te” iti rajataṃ skandaṃ pūjya viprāya dadyāditi
divodāsaḥ
mārgaśīrṣaśuklacaturdaśīnirṇayaḥ
mārgaśīrṣaśuklacaturdaśyāṃ piśācavimocanītīrthe śrāddhaṃ tristhalīsetau bhaṭṭacaraṇairuktam
tasya prāptapaiśācyasvapitrādyuddeśyakapārbaṇatvādaparāhṇavyāpinī grāhyā ajñātanāmapiśācādyuddeśyakatve tvekoddiṣṭatvāt madhyāhnavyāpinīti || kuladharmavratādau tūttaraiva | 'caitranabhogatetarāṃsitā syādūrdhvā' iti dīpikokteḥ
dattajayantī
mārgaśīrṣapaurṇamāsyāṃ dattātreyotpattiḥ || taduktaṃ skānde sahyādrikhaṇḍe-“mārgaśīrṣe tathā
māsi daśamehni sunirmale | mṛgaśīrṣayute paurṇamāsyāṃ yajñasya vāsare || janayāmāsa dedīpyamānaṃ putraṃ satī śubham | taṃ viṣṇumāgataṃ jñātvā atrirnāmākarotsvayam || dattavānsvasya putratvādattātreya itīśvaraḥ”