Nirnayasindhu 35.5
Nirṇayasindhu 35.5
- Language
- Sanskrit
35.5
iti vacanāccetyāhuḥ || tatra mūlaṃ cintyam
dattakasya sāpiṇḍyanirṇayaḥ
dattakaviṣaye tūcyate || tatra gautamaḥ-'ūrdhvaṃ saptamātpitṛbandhubhyo bījinaśca mātṛbandhubhyaḥ ||'
pañcamāditi bandhugrahaṇānna dattakamātraparamidam || kintu santānepi| etat kṣetrajādisarvadvyāmuṣyāyaṇaparamiti haradattaḥ || atra smṛticandrikā-'niyogādya utpādayāti
tasmādvījinopyūrdhvaṃ saptamādityarthaḥ iti dattakasya janakaviṣayametaditi sāpiṇḍyamīmāṃsāyām | tena dattakasya janakakule sāptapauruṣaṃ jananīkule pañcapauruṣaṃ sāpiṇḍyam
"dattakrītādiputrāṇāṃ bījavaptuḥ sapiṇḍatā| saptamī pañcamī caiva gotritvaṃ pālakasya ca'
iti bṛhanmanūkteḥ || 'bījinaśca' iti gautamokteśca
'pālakapitṛkule tu pañcapuruṣaṃ, tathā cāparārke paiṭhīnasiḥ- 'trīnmātṛtaḥ pañca pitṛtaḥ puruṣānatītyodvaheta' iti | etatsa eva vyācakhyau dattakādīn putrān pitṛpakṣato nivṛttapiṇḍagotrārṣeyān pratyetaducyate pañca pitṛta iti nānyān pratīti || yattu vṛddhagautamaḥ-"svagotreṣu kṛtā ye syurdattakrītādayaḥ sutāḥ | vidhinā gotramāyānti na sāpiṇḍyaṃ vidhīyate ||",
yacca vasiṣṭhaḥ-"anyaśākhodbhavo dattaḥ putraścaivopanāyitaḥ | svagotreṇa svaśākhoktavidhinā
syātsvaśākhabhāk" iti || yacca nāradaḥ-"dharmārthaṃ vardhitāḥ putrāstattadgotreṇa putravat
aṃśapiṇḍavibhāgitvaṃ teṣu kevalamīritam ||" tatpālakakule sāptapauruṣaṃ sāpiṇḍyaṃ na
ityevaṃ paraṃ, na tu sarvathā sāpiṇḍyaniṣedhaparamiti sāpiṇḍyamīmāṃsāyām || madanapārijātādapi dattakānupraveśe'lpaṃ sāpiṇḍyaṃ pratibhāti || tathāhi tena trīnatītyetyudāhṛtya yasya mātā dattaputrī pratigṛhītrā putrīkṛtā tasyāḥ pratigṛhītṛkule
trīnatītyeti || pañca pitṛta iti yasya dattaputraḥ pitā tasya dattasya yajjanakakulaṃ
tadviṣayamityuktam || vastutastu pūrvavacasāṃ mahānibandhepu kāpyanullekhādaparārkādilekhanābhāvāt | pūrvoktavyavasthāyāśca pratibhājñānatulyatvāyairetallikhitaṃ teṣāmeva
śobhate | mama tu pālakakule ekapiṇḍadānakriyānvayittvarūpaṃ sāptapauruṣameva sāpiṇḍyam || 'bījinaśca' iti gautamokterjanakakulepi tāvadeva 'trīn mātṛtaḥ' ityādi tu
savarṇasāpatnamātṛkulaparam | 'yadyekajātā bahavaḥ' iti śāṅkhaikavākyatvāditi yuktaṃ
pratibhāti | ata evāsya dvyāmuṣyāyaṇatvaṃ hemādripravaramañjarīvṛttikṛnnārāyaṇādibhiruktam | bhaṭṭasomeśvareṇāpi 'pṛthāyā kuntibhojasya pālakakanyātvepi ūrdhvaṃ saptamāt pitṛbandhubījinaśca' iti gautamokterdatrimāyāḥ pṛthāyāḥ janakasya śūrasenasya kulepi sāptapauruṣam | pālakakulepi tāvadeva sāpiṇḍyamuktamapi vā kāraṇāgrahaṇe ityatra sāpiṇḍyadīpikāyāṃ tu dattakrītādīnāṃ janakagotreṇopanayane kṛte janakakule sāptapauruṣaṃ sāpiṇḍyam
pālakamātāpitṛkule tripuruṣam | piṇḍanirvāpānirvāpyalakṣaṇam | tripuruṣasāpiṇḍyam
pālakagotreṇopanayane tatkule sāptapauruṣamityuktam || tanna || "cūr̤opāsystem
yanasaṃskārā nijagotreṇa vai kṛtāḥ | dattādyāstanayāste syuranyathā dāsa ucyate" iti kālikāpurāṇādupanayanottaraṃ dattakaniṣedhāt | tripuruṣamityatrāpi mūlaṃ mṛgyamityalaṃ bahunā
mātāpitṛdvārakasāpiṇḍyavatīnāṃ kanyānāmiyaṃ saṃkhyā rāmavājapeyinoktā- “udvoḍhuḥ
pitarau pituśca pitarau tajjanmakṛddampatīdvaṃdvaṃ tasya catuṣkamaṣṭa ca tatopyasya kramāt ṣoḍaśa
vaṃśārambhakadampatīmiti rityāsaptakakṣaṃ radā ekaikānvayakanyakāḥ pitṛkule tvāsaptakakṣaṃ
bruve || yadyapyekasya bahavaḥ sutāḥ syustadapīha tu | sambandhasāmyādekaikagaṇitetyevadhāryatām || ekasmānmithunātsutotha duhitā dvaṃdvadvayaṃ tadvayāttasmāddvaṃdvacatuṣkamaṣṭa ca tatotaḥ
ṣoḍaśā'to radāḥ | yāvatsaptamakakṣamagnikṛtavaḥ kanyā ihaikānvaye tā dantairguṇitā rasaikasahaśo vaṃśe sapiṇḍāḥ pituḥ || mātṛrjanmadadampatī ca mithunaṃ dvaṃdvaṃ tayoḥ sāgarāstasyāḥ
pañcamakakṣamaṣṭamiti rityekānvayaḥ puṃsu te | dvandvāddvandvayugaṃ bhato'thaya ito'ṣṭau pañcakakṣaṃ śarakṣoṇyaḥ saptaguṇāḥ śarābhavavidhavo mātuḥ sapiṇḍāḥ kule || kuladvayasya kanyakāyutā mithaḥ
sāpiṇḍakāḥ | himāṃśudṛgdharādṛśo vivāhakarmavarjitāḥ
Linked texts (1)
- Paiṭhīnasidharmasūtra (fragments) — Sanskrit