Nirnayasindhu 37.1

37.1

śātātapaḥ-“mātulasya sutāmūhvā mātṛgotrāntathaiva ca | samānapravarāṃ caiva gatvā cāndrāyaṇaṃ caret||” yadyapi-“sagotrāṃ māturapyeke necchantyudvāhakaṇi | janmanāmnoravijñātepyudvahedaviśaṅkitaḥ” iti vyāsokterajñātanāmtvena sagotratvādoṣastathāpi nedaṃ kalau
pravartate
'gotrānmātuḥ sapiṇḍācca vivāho govadhastathā' iti kalivarjatvokteḥ || idaṃ mātṛgotraṃvarjanaṃ mādhyandinīyānāmeva | 'mātṛgotraṃ mādhyandinīyānāmaputrāyāśca' iti satyāṣāḍhokteriti kaścit | mahārāṣṭrakalpitaṃ tannirmūlam || anyathā gurjarādeḥ kātīyasya kuto na
niṣedhaḥ | ata eva pravaramañjarīkāraḥ 'doṣasyātigurutvāt sarveṣāṃ mātṛgotraṃ varjyam'
iti || yattu gurjarādīnāṃ mādhyandinīyānāmapyācaraṇācca-“ekasmin pravare tulye mātṛgotre varasya ca || tamudvāhaṃ na kurvīta sā kanyā bhaginī smṛtā” iti mātṛkule pravaracintanamuktam | tadāsurārdivivāhoḍhāparamiti dik || vistarastu granthāntarebhyo jñeyaḥ
sagotravivāhe prāyaścittam
sagotrādivivāhe prāyaścittaṃ smṛtyarthasāre-“itthaṃ sagotrasaṃbandhavivāhaviṣaye sthite | yadi
kaścidajñānatastāṃ kanyāmūhvopagacchati || gurutalpavratācchuddhayedbhraṃstajjo'ntyatāṃ vrajet
bhogatastāṃ parityajya pālayejjananīmiva || ajñānādaindavaiḥ śuddhayetribhirgarbhastva kaśyapaḥ
2||” evaṃ sārpiṇḍacepi- 'sapiṇḍāpatyadāreṣu prāṇatyāgo vidhīyate' iti bṛhadyamokteḥ
tithitattve baudhāyanaḥ-'sapiṇḍāṃ sagotrāṃ cedamatyopayacchenmātṛvadenāṃ bibhṛyāt'
kanyāvivāhe kālaḥ
kanyāvivāhakāla ukto jyotirnibandhe-"ṣaḍabdamadhye nodvāhyā kanyāvarṣadvayaṃ yataḥ
somo bhuṅkte tatastadvadgandharvaśca tathā'nalaḥ ||"rājamārttaṇḍaḥ- "ayugme durbhagā nārī yugme
tu vidhavā bhavet | tasmādgarbhānvite yugme vivāhe sā pativratā || māsatrayādūrdhvamayugmavarṣe
yugme'pi māsatrayameva yāvat | vivāhaśuddhiṃ pravadanti santo vātsyādayaḥ strījanijanmamāsāt