Nirnayasindhu 41.3
Nirṇayasindhu 41.3
- Language
- Sanskrit
41.3
" iti || saptarṣimate-"maṅgaleṣu ca sarveṣu maṇḍapo gṛhamānataḥ| kāryaḥ ṣoḍaśahasto vā dvyūnahasto
daśāvadhi || stambhaiścaturbhirivātra vedī madhye pratiṣṭhitā ||" hasto vadhvāḥ| sopānaṃ paścimataḥ uparribhāge uktaparimāṇādbhinnam
atha mṛdāharaṇam
jyotirnibandhe nāradaḥ- "kartavyamaṅgaleṣvādau maṃgalāyāṅkurārpaṇam| navame saptame vāpi pañcame
divasepi vā || tṛtīye bījanakṣatre śubhavāre śubhodaye| samyaggṛhaṇyalaṃkṛtya vitānadhvajatoraṇaiḥ || saha vāditranṛtyādyairgatvā prāguttarāṃ diśam | tatra mṛtsikatāṃ ślakṣṇāṃ
gṛhītvā punarāgataḥ || mṛnmayeṣvathavā vaiṇaveṣu pātreṣu yojayet | anekabījasaṃyuktāṃ toyapuṣpopaśobhitām ||”
śaunakaḥ-“ādhānaṃ garbhasaṃskāraṃ jātakarma ca nāma ca || hitvāṃnyatra vidhātavyaṃ maṅgale'ṅkuravāpanam ||” bṛhaspatiḥ-“ātyantikeṣu kāryeṣu kārya sadyo'ṅkurārpaṇam’ || tatraiva vāgdānaṃ
haridrāvandanaṃ ca kāryam | jyotiḥprakāśe-“caturtho maṇḍapaḥ śreṣṭhaḥ saptamaḥ pañcamastathā
navamaikādaśau śreṣṭhau neṣṭau ṣaṣṭhatṛtīyakau || vivāhabhe svodaye vā kanyāvaraṇamācaret ||”
varasyāpi varaṇanirṇayaḥ
varasyāpi varaṇamāha caṇḍeśvaraḥ-“upavītaṃ phalaṃ puṣpaṃ vāsāṃsi vividhāni ca | deyaṃ varāya
varaṇe kanyābhrātrā dvijena vā ||” iti
vāgdānottaraṃ varamaraṇe
vāgdānottaraṃ varamaraṇe'parārkasmṛticandrikāyāṃ vasiṣṭhaḥ-“adbhirvācā ca dattāyāṃ mriyetordhvaṃ varo yadi | na ca mantropanītā syātkumārī pitureva sā ||” yattu nāradaḥ-“udvāhitāpi sā kanyā na cetsaṃprāptamaithunā | punaḥ saṃskāramarheta yathā kanyā tathaiva sā ||”
iti || yacca kātyāyanaḥ-“varo yadyanyajātīyaḥ patitaḥ klība eva ca | vikarmasthaḥ
sagotro vā dāso dīrghāmayopi vā || ūḍhāpi deyā sānyasmai sahāvaraṇabhūṣaṇā ||” iti
idaṃ kalau niṣiddham | ‘devareṇa sutotpattirdattā kanyā na dīyate’ ityādipurāṇe kalau
niṣedhāt dattāśabda ūḍhāparaḥ ‘ūḍhāyāḥ punarudvāham’ iti hemādrāvukteḥ || ata eva sagotrāsapiṃḍādivivāhepi ‘bhogatastāṃ parityajya pālayejjananīmiva’ ityuktam
deśāntaragamane
deśāntaragamane tu kātyāyanaḥ-“varāyitvā tu yaḥ kaścitpraṇaśyetpuruṣo yadā | ṛtvāgamāṃstrīnatītya anyānyaṃ varayedvaram |” aparārke nāradopi-“pratigṛhya tu yaḥ kanyāṃ
varo deśāntaraṃ vrajet | trīnṛtūna samatikramya anyā'nyaṃ varayedvaram ||”
śulkadāne tu manuvasiṣṭhau-“kanyāyāṃ dattaśulkāyāṃ mriyate yadi śulkadaḥ | devarāya
pradātavyā yadi kanyā'numanyate ||” candrikāyāṃ kātyāyanaḥ-“pradāya śulkaṃ gacchedyaḥ
kanyāyāḥ strīdhanaṃ tathā | dhāryā sā varṣamekaṃ tu deyānyasmai vidhānataḥ || anekebhyo hi
dattāyāmabhūdāyāṃ tu tatra vai | pūrvāgataśca sarveṣāṃ labhetādyavarastu tām || paścādvareṇa yaddattaṃ
tasyāḥ pratilabheta saḥ | athārgacchennavoḍhāyāṃ dattaṃ pūrvavaro haret
Linked texts (16)
- Vārāhītantra — Sanskrit
- Āśvalāyanaśrautasūtra (ed. Rāmanārāyaṇa Vidyāratna, Calcutta) — Sanskrit
- Vasiṣṭhadharmasūtra — Vasiṣṭha, Sanskrit
- Hārītadharmasūtra (fragments) — Sanskrit
- Gālavasmṛti (fragments) — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya) — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Śaunakakārikā — Śaunaka 1566, Sanskrit
- Gṛhastharatnākara — Caṇḍeśvara, Sanskrit
- Ācāraratna (Maṇirāma) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- Anūpavilāsa — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
- Bṛhajjyotiṣasāra — Bhavānī Śaṃkara, Sanskrit
- Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit