Nirnayasindhu 45.2
Nirṇayasindhu 45.2
- Language
- Sanskrit
45.2
"
iti namet || etadantaṃ sarvadevānāṃ samānam || devamantraśca mūlamantro vaidiko vā grāhyaḥ
athācāryaḥ kartā vā liṅgamarcāṃ vā oṃ bhūḥ puruṣamāvāhayāmi | oṃbhuvaḥ puruṣamāvāhayāmi | oṃ suvaḥ puruṣamāvāhayāmi | oṃ bhūrbhuvaḥ suvaḥ puruṣamāvāhayāmītyāvāhya || praṇavenāsanaṃ dattvā, tenaiva dūrvāśyāmākaviṣṇukrāntāpadmāmiśraṃ- "imā āpaḥ śivatamāḥ pūtāḥ
pūtatamāḥ medhyā medhyatamā amṛtā amṛtarasāḥ pādyāstā juṣatāṃ pratigṛhyatāṃ pratigṛhṇātu
bhagavān mahāviṣṇurviṣṇave namaḥ '' iti pādyaṃ dadyāt | 'bhagavān mahādevo
rudrāya namaḥ' iti liṅge || imā āpa ācamanīyāstā juṣatāmiti elālavaṃgakaṃkolakarpūramiśramācamanīyam || “ āpaḥ kṣīrakuśāgraiścākṣatairyavataṇḍulaiḥ | yavaiḥ siddhārthakaiścaivārghyoyaṃ te pratigṛhyatām ” ardhyā ityarghyam || tato vedamantraiḥ praṇavena ca ratnāmbukalaśena
saṃstrāpya | 'idaṃ viṣṇuḥ' iti viṣṇau | 'namo astu nīlagrīvāya' iti liṅge pratisaraṃ
visṛjya | “ ime gandhāḥ śubhā divyāḥ sarvagandhairalaṃkṛtāḥ | pūtā brahmapavitreṇa pūtāḥ
sūryasya raśmibhiḥ || '' pūtā ityādi pūrvavat | iti gandham || 'ime mālyāḥ śubhā divyāḥ
sarvamālyairalaṃkṛtāḥ ||' pūtā ityādimālyam || 'ime puṣpāḥ śubhā' ityādi puṣpam
“vanaspatirasodbhūto gandhāḍhyo dhūpa uttamaḥ | āghreyaḥ sarvadevānāṃ dhūpo'yaṃ pratigṛhyatām ”
pratigṛhṇātvityādi dhūpam || “ jyotiḥ śukraṃ ca tejaśca devānāṃ satataṃ priyaḥ | prabhākaraḥ
sarvabhūtānāṃ dīpoyaṃ pratigṛhyatām || ” iti dīpaṃ dattvā || “ viṣṇo saṃkarṣaṇa vāsudeva
pradyumnāniruddha puruṣottamādhokṣaja nṛsiṃhācyutajanārdanopeṃdrahariśrīkṛṣṇeti” dvādaśanāmabhiḥ
keśavādidvādaśanāmabhirvā puṣpāṇi samarpya || taireva tarpaṇaṃ kṛtvā
pāyasaguḍaudanacitraudanāni | 'pavitraṃ te vitatam' iti naivedyakṛsaraṃ pūrvoktanāmabhirhutvā
tanava śāṅkhiṇe, śriyai, sarasvatyai, viṣṇave iti hutvā | 'viṣṇornukaṃ vīryāṇi '
‘tadasya priyamabhipātho’| ‘pratadviṣṇustavatevīryeṇa’| ‘paromātrayā tanvāvṛdhāna’| ‘vicakrame pṛthivīmeṣa etāṃ|’ ‘trirdevaḥ pṛthivīmeṣa etāṃ’ || iti dvādaśanāmabhiścāmuṣmai svāheti
juhuyāt || liṅge tu dīpāntaṃ kṛtvā | bhavāya 0 devāya 0 śarvāya 0 īśānāya 0 paśūpataye 0 rudrāya 0 ugrāya 0 bhīmāya 0 mahate devāya nama iti puṣpāṇi dattvā | taireva tarpaṇaṃ
kṛtvā | ‘pavitraṃ te’ iti pāyasaṃ guḍaudanaṃ ca nivedya pūrvoktanāmābhiḥ kṛsaraṃ hutvā | ‘bhavasya devasya patnyai svāhā’ ityādyaṣṭabhirguḍaudanaṃ hutvā| ‘bhavasya devasya sutāya svāhā’ ityādyairharidraudanaṃ hutvā | ‘tryambakaṃ yajāmahe 0|’ ‘māno mahāntamuta māno 0|’ ‘mānastoke
tanaye 0|’, ‘ārāttegoghnamūtapūruṣaghne 0|’ ‘vikiridvilohita 0|’ ‘sahasrāṇi sahasraśo’
iti dvādaśa | etairhutvā | ‘śivāya śaṃkarāya sahamānāya śitikaṇṭhāya kapardine tāmrāyaaruṇāya apaguramāṇāya hiraṇyavāhave saspiñjarāya babhluśāya hiraṇyāya’ iti ca juhuyāt
tataḥ sviṣṭakṛdādihomaśeṣaṃ samāpya | pūrvoktasarvahavirbhirviṣṇave liṅgāya vā baliṃ dadyāt
mantrastu-“tvāmekamādyaṃ puruṣaṃ purātanaṃ nārāyaṇaṃ viśvasṛjaṃ yajāmahe | tvameva yajño vihito vidheyastvamātmanātmānaṃ pratigṛhṇīṣva havyam” iti || liṅge tu-nārāyaṇapade rudraṃ śivamiti vadet | tato'śvatthaparṇe bhūrbhuvaḥ svaromiti hutaśeṣaṃ nidhāya, pradakṣiṇīkṛtya, ‘viśvabhuje
ātmane paramātmane namaḥ’ iti natvā, ācāryāya śataṃ tadarthaṃ tadardhaṃ dvādaśa tisra ekāṃ vā
gāṃ dattvā, ṛtvigbhyopi dakṣiṇāṃ dattvā, śataṃ dvādaśa brāhmaṇān bhojayediti saṃkṣepaḥ
prāsādamātre nūtane tu mātsyoktajalāśayapratiṣṭhāvidhimeva kuryāt || goruttāraṇapātrīprakṣepādi tu na bhavati dvāralopāt | vāruṇahomasthāne vāstuhomaḥ | anyattadvadeva | iti bhaṭṭakamalākarakṛte nirṇayasindhau liṅgārcāpratiṣṭhāvidhiḥ
atha punaḥpratiṣṭhā
tāmadhikṛtya hayaśīrṣapañcarātre- "cāṇḍālamadyasaṃsparśadūṣitā vahnināthavā | apuṇyajanasaṃspṛṣṭā viprakṣatajadūṣitā ||" saṃskāryeti śeṣaḥ | padārthāradarśa brāhme- "khaṇḍite sphuṭite
dagdhe bhraṣṭe mānavivarjite | yāgahīnaḥ paśuspṛṣṭe patite duṣṭabhūmiṣu || anyamantrārcite caiva
patitasparśadūṣite | daśasveteṣu no cakruḥ sannidhānaṃ divaukasaḥ
45.2.p1
" yāgaḥ pūjā
paśurgardabhādiḥ || pañcarātre- "khaṇḍitā sphuṭitā dagdhā yasmādarcā bhayāvahā | tasmātsamuddharettāṃ tu pūrvoktavidhinā naraḥ || " arcābhaṅgādāvupavāsaḥ kāryaḥ- "na rājño viplave'śnīyānnurārcāviplave tathā" iti viṣṇudharmokteḥ || siddhāntaśekhare - "cauracaṇḍālapatitaśvodakyāsparśane sati | śavādyupahate caiva pratiṣṭhāṃ punarācaret ||" pañcarātre- "aṅgādaṅgādisaṃdhāne pratiṣṭhāṃ punarācaret | jalādhivāsavihitanetronmīlanavarjitām ||" śuddhiviveke
viṣṇuḥ- 'dravyavat kṛtaśaucānāṃ devatārcānāṃ bhūyaḥ pratiṣṭhāpanena śuddhiḥ' iti || arcāḥpratimāḥ || tadddravyasya tāmrāderuktaśaucaṃ kṛtvā punaḥ pratiṣṭhāṃ kuryādityarthaḥ
smṛtyarthasārepyevam | tadvidhivaudhāyanasūtre-“ pūrvapratiṣṭhitasyābuddhipūrvamekarātraṃ dvirātramekamāsaṃ dvimāsaṃ vārcanādivicchede śūdrarajasvalādyupasparśane pūrvoktakāle puṇyāhaṃ vācayitvā,
yugmān brāhmaṇān bhojayitvā, niśāyāṃ jalādhivāsaṃ kṛtvā, śvobhūte kalaśapūrṇena pañcagavyena tattanmantraiḥ snāpayitvā'nyaṃ kalaśaṃ śuddhodakenāpūrya, tasminnavaratnāni prakṣipya, taṃ
kalaśaṃ tattadgāyatryā'ṣṭasahasramaṣṭaśatamaṣṭāviṃśativāraṃ vābhimantrya, tenodakena devaṃ snāpayet
tataḥ śuddhodakena snāpayedaṣṭasahasramaṣṭaśatamaṣṭāviṃśatiṃ vā puruṣasūktena mūlamantreṇa ca
tataḥ puṣpāṇi dattvā, yathāsaṃbhavamarcayitvā guḍaudanaṃ nivedayet ” iti || buddhipūrvaṃ tu
vicchede pūrvoktāṃ pratiṣṭhāṃ punaḥ kuryāt || pūrvoktaviṣṇuvacanāt | idaṃ malamāsaśukrāstādāvapi kāryamiti madanaratne hemādrau ca || devārcāprāsādabhedane tu śūlapāṇau kāśyapaḥ-‘vāpīkūpārāmasetusabhātaḍāgaprapadevatāyatanabhedane prāyaścittaṃ catasra ājyāhutīrjuhuyāt | ‘idaṃ
viṣṇuḥ' 'mānastoke' 'viṣṇoḥ karmāṇi' 'pādosya' iti yāṃ devatāmutsādayati tasyai
devatāyai brāhmaṇān bhojayet' iti || śaṃkhalikhitau-'pratimārāmakūpasaṃkramadhvajasetunipātabhaṅgeṣu tatsamutthānaṃ pratisaṃskāro'ṣṭaśataṃ ca nipātitānām ' iti || samutthānaṃ-pratikriyā | pratisaṃskāraḥ-punaḥpratiṣṭhā | aṣṭaśataṃ paṇā daṇḍaścetyarthaḥ
Linked texts (6)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Baudhāyanagṛhyasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Vaiṣṇava Dharmaśāstra — Viṣṇu, Sanskrit
- Śaṅkhalikhitadharmasūtra (fragments) — Sanskrit
- Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit