Nirnayasindhu 51.2-2
Nirṇayasindhu 51.2-2
- Language
- Sanskrit
51.2-2
itivacanoktāḥ || evaṃ ca tasmin śrāddhe pitrāditrayoddhyānāṃ prasannamukhatvarūpaṃ viśvedevavyāvṛttaṃ
nāndīmukhatvaṃ pāribhāṣikam | taduktaṃ-‘prasannamukhasaṃjñāstu maṅgalīyā yatastu te’ iti | ata
evātra na nāṃdīśrāddhadharmātideśaḥ | nāndīmukhaśabdasya devatāparasya karmanāmatvābhāvāt
nāpi nāndīmukhatvaṃ pitṛviśeṣaṇam
pāribhāṣikatvāt | tathā caitasya śrāddhasya kanyārāśigate ravau vidhānāttannimittāvapi
kanyāgate sūrye kāmye ca dhūrilocanāviti vākyāddhūrilocanau viśvedevau | vṛddhiśrāddhe tu
“mātṛśrāddhaṃ tu pūrvaṃ syātpitṝṇāṃ tadanantaram | tato mātāmahānāṃ ca vṛddhau śrāddhatrayaṃ
smṛtam ||” ityādivākyānurodhena mātrāditrayamātāmahāditrayāṇāṃ devatātve siddhe teṣāmeva viśvedevasādhāraṇamūrdhvavaktrīrūpaṃ nāndīmukhatvam | ata evātra vacanam | 'ūrdhvavaktrāṃstu
ye tatra te nāndīmukhasaṃjñitāḥ' iti | tacca “nāndīmukhebhyo devebhyaḥ pradakṣiṇakuśāsanam
pitṛbhyastanmukhebhyaśca pradakṣiṇamiti sthitiḥ” iti parāśaravacanāt | viśveṣāṃ devānāṃ
pitṝṇāṃ ca viśeṣaṇam | tathā ca nāndīśrāddhamiti karmanāmadheyam | ata evātra-'nāndīmukhe satyavasū saṃkīrtyau vaiśvadevike' iti vacanātsatyavasū viśvedevau | atra pitṛśabdasya
sapiṇḍīkaraṇāntaśrāddhajanyapitṛbhāvāpattiparatvena mātṛpitṛmātāmahādisādhāraṇātsarvatra
nāndīmukhatvaṃ viśeṣaṇam | “evaṃ pradakṣiṇāvṛtkovṛddhau nāndīmukhān pitṝn | yajeta dadhi
karkandhūmiśrān piṇḍān yavaiḥ kramāt” iti yājñavalkyokteriti granthāntare || kalau
śrāddhe madhurnaiva deyam | “akṣatā gopaśuścaiva śrāddhe māṃsaṃ tathā madhu | devarācca sutotpattiḥ
kalau pañca vivarjayet” iti śrāddhadīpakālikāmadanapārijātayornigamakteḥ
pañceti na parisaṃkhyā | doṣatrayāpattiḥ kalāvandyaniṣedhavākyānarthakyāpatteśca | ataḥ pradarśanamātrārthametat | etadvākyopāttatvopādhinā ca pañcatvopapattiḥ | yattu “yacchrāddhaṃ madhunā
hīnaṃ tadrasaiḥ sakalairapi | miṣṭānnairapi saṃyuktaṃ pitṝṇāṃ naiva tṛptaye || aṇumātramapi śrāddhe
yadi na syācca mākṣikam | nāmāpi kīrttanaṃ yatsyātpitṝṇāṃ prītaye tadā
Linked texts (1)
- Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit