Nirnayasindhu 51.2-3
Nirṇayasindhu 51.2-3
- Language
- Sanskrit
51.2-3
” iti
hemādrau brāhmavacanam | yacca-“kathaṃcidapi viprebhyo na dattaṃ bhojane madhu | piṇḍāstu naiva
dātavyā kadācinmadhunā vinā” iti || śrāddhadīpakalikāyāṃ nāgarakhaṇḍavacanam || yacca“munyannaṃ brāhmaṇasyoktaṃ māṃsaṃ kṣatriyavaiśyayoḥ | madhupradhānaṃ śūdrasya sarveṣāṃ cāvirodhi
yat” iti hemādrau pulastyavacanaṃ tatkaliyugādatiriktaparam | na ca-“yathācāraṃ pradeyaṃ tu
madhumāṃsādikaṃ tathā | deśācārāḥ parityāhyā tattaddeśīyajairnaraiḥ || anyathā patito jñeyaḥ
sarvadharmabahiṣkṛtaḥ ” || iti śrāddhaṃ pravṛttya bṛhannāradīye vacanāddeśācārato vyavastheti
vācyam || kaliniṣedhavaiyyarthyāpatteḥ || tasmātkalau śrāddhe madhu naiva deyamiti siddham
kecittu - “kathaṃcidapi viprebhyo na dattaṃ bhojane madhu | piṇḍāstu naiva dātavyāḥ kadācinmadhunā vinā ” iti
nāgarakhaṇḍavacane kāle dāpratyayasmaraṇena niṣiddhasya kaliqālādeḥ sarvasyāpavādādbhojane
madhuniṣedhepi piṇḍe madhu kalau deyameva | kalau madhuniṣedhavākyānāṃ bhojanaparatvāt
tena-“sarvakālaṃ tilā grāhyāḥ pitṛkṛtye viśeṣataḥ | bhojyapātre tilān dṛṣṭvā nirāśāḥ
pitaro gatāḥ” iti || yathā bhojane tilaniṣedhopi na piṇḍe tanniṣedhastathātra piṇḍe na
madhuniṣedha ityāhuḥ ||”
saptame upakārakatvenātideśokteḥ | tena bhojanaṃ pradhānaṃ piṇḍo'ṅgam | piṇḍadānamātravidhistvaṅgabhūtātkarmāntarameva prakaraṇāntaranyāyāditi || tanna || “jātaśrāddhe na dadyāttu pakvānnaṃ
brāhmaṇeṣvapi | na pakkaṃ bhojayedviprān sacchūdropi kadācana” ityādyairjātaśrāddhaśūdraśrāddhādau
bhojanasya niṣedhenāṅgatvāpatteḥ | ‘na tau paśau karoti' itivadupajīvyavirodhena vikalpānatteśca || tena śrāddhaśabdābhidheyatvenobhayaprāptau niṣedhaḥ | paryudāso vā ‘dīkṣito na dadāti
na juhoti nāsomayājī sannayet' itivaditi tattvam
dharmapradīpepi--“yajuṣāṃ piṇḍadānaṃ tu bahvacānāṃ dvijārcanam | śrāddhaśabdābhidheyaṃ syādubhayaṃ
sāmavedinām ||” tacca ‘pitṝn yajeta, pitṛbhyo dadyāt' ityubhayayogadarśanādyāgadānobhayātmakam | ‘pitaro devatā' iti pitṛddeśyakatvādyāgatvaṃ viprāpekṣayā ca dānatvamityaviruddham | etena nāyaṃ yāgaḥ | devatoddeśena tyāgo yāgaḥ | yāgoddeśyā ca devatetyātmāśrayāditi gauḍamatamapāstam || vaidhaśabdaviśeṣoddeśyatvasya tasyedaṃmiti svatvāropapratiyogitvasya vā devatātvāt | tatraiva sumantuḥ-' śrāddhātparataraṃ nānyacchreyaskaramudāhṛtam '
ādityapurāṇe-“na santi pitaraśceti kṛtvā manasi yo naraḥ | śrāddhaṃ na kurute tatra
tasya raktaṃ pivanti te ||” tadbhedānāha viśvāmitraḥ-“nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vṛddhiśrāddhaṃ
sapiṇḍanam | pārvaṇaṃ ceti vijñeyaṃ goṣṭhyāṃ śuddhayarthamaṣṭamam || karmāṅgaṃ navamaṃ proktaṃ
daivikaṃ daśamaṃ smṛtam | yātrāsvekādaśaṃ proktaṃ puṣṭayarthaṃ dvādaśaṃ smṛtam
Linked texts (2)
- Bṛhannāradīyapurāṇa — Sanskrit
- Śrāddhapradīpa (Madanamonohara Mahāmahopādhyāya) — Madanamonohara Mahāmahopādhyāya, Sanskrit