Nirnayasindhu 54.2-2

54.2-2

" dharmārthaṃ śrāddhakaraṇe phalamāha candrikāyāṃ śātātapaḥ-"prītyā śrāddhaṃ tu kartavyaṃ sarveṣāṃ varṇiliṅginām | evaṃ kurvannaraḥ samyaṅmahatīṃ śriyamāpnuyāt ||”
gayāyāmapi tatraiva brahmavaivarte-"ātmajo vāthavānyopi gayāśīrṣe yadā tadā | yannāmnā
pātayetpiṇḍaṃ tannayedbrahma śāśvatam ||" etacca yadā phalabhūmāthinā dvitrirvā kriyate tadā
pretaśilāśrāddhavarjyaṃ kuryāt, tasya pretatvavimokṣārthatvāt tasya ca jātatvāditi kecit
vastutastu-saṃnyāsiśrāddhavadatrāpi sarvaṃ kāryam | sāṅgedhikārāditi yuktaṃ pratīmaḥ || saṃnya
stapitrādistu pituḥ pitrādibhyaḥ sarvaśrāddheṣu dadyādityaktaṃ prāk || vakṣyate ca jīvatpitṛkaśrāddhe
atra strīśūdrāṇāṃ śrāddhaṃ mantravarjyaṃ tūṣṇīṃ bhavati | “strīṇāmamantrakaṃ śrāddhaṃ tathā śūdrāsutasya
ca | prāgdvijāśva vratādeśātte ca kuryustathaiva tat” iti hemādrau marīcivacanātsiddham
“ayameva vidhiḥ proktaḥ śūdrāṇāṃ mantravarjitaḥ || amantrasya tu śūdrasya vipro mantreṇa
gṛhyate” iti brāhmokteśca || gṛhyate saṃbaddhyate | asya śrāddhapra karaṇe pāṭhepi paribhāṣātvānna prakaraṇena saṃkoco yuktaḥ || tena śūdrasya snānadānādāvapi vipreṇa mantrapāṭhaḥ kāryaḥ
amantraśceti viśeṣāṇāt striyā apīti śūlapāṇiḥ
yattu tenoktaṃ mantrajanyāniyamādṛṣṭasiddhistu namaskāreṇa | 'anumatosya namaskāro mantraḥ'
iti gautamokteriti | tanna | dṛṣṭadvāraiva hi tatprāptirna svātantryeṇa | anyathā nakhaviprūtepyavaghātajanyādṛṣṭārthaṃ sopi kriyeteti kiṃcidetat || tena 'pitṛṇāṃ nāmagotrataḥ' ityādau
yatra dvijānāmapi nāmamantra uktaḥ tatra pratiprasavamātrārthaṃ yuktam | na tilāvapanādāvapi
atra kecit | vaikamantro viprasya, paurāṇastu śūdraiḥ paṭhanīyaḥ | “ na hi vedeṣvadhikāraḥ kvacicchūdrasya vidyate | purāṇeṣvadhikāro me darśito brāhmaṇairiha” iti tatraiva
pādmokterityāhuḥ
gauḍā apyevam || tanna | ‘nādhyetavyamidaṃ śāstraṃ vṛṣalasya tu sannidhau' iti kaurme purāṇaniṣedhena vedasya dūrāpāstatvāt | “adhyetavyaṃ brāhmaṇena vaiśyena kṣatriyeṇa ca | śrotavyameva śūdreṇa nādhyetavyaṃ kadācana || śrautaṃ smārttaṃ ca vai dharma proktamasminnṛpottama
tasmācchūdrairvinā vipra na śrotavyaṃ kadācana"