Nirnayasindhu 54.2-3
Nirṇayasindhu 54.2-3
- Language
- Sanskrit
54.2-3
iti tatraiva purāṇādhikāre bhaviṣyokteśca || etena 'nādhyetavyam' iti niṣedho mantretarapurāṇaparaḥ iti środattādimatamapāstam | tena purāṇamantrāṇāmeva vipreṇa pāṭho na vaidikānāmiti siddham | dvijastriyastu
saṃkalpamātraṃ svayaṃ kṛtvā vaidikamaṃtrayuktaṃ sarvaṃ brāhmaṇadvārā kārayeyuriti prayogapārijātaḥ
ata eva strīṇāmityakṛtavivāhastrīparamiti hemādrirāha || anupanītastu- 'vaidikamantrayuktaṃ sarvaṃ svayameva kuryāt' ityuktaṃ prāk | yattu - 'prāk dvijāśca vratādeśāt' iti tadśaktaviṣayamacūḍaviṣayaṃ vā iti dik || śūdrasya tu sadāmaśrāddhameva || 'sadā caiva tu
śūdrāṇāmāmaśrāddhaṃ vidhīyate' iti sumantūkteḥ || pṛthvīcandrodaye mātsyepi “evaṃ śūdropi
sāmānyaṃ vṛddhiśrāddhaṃ ca sarvadā | namaskāreṇa mantreṇa kuryādāmānnavatsadā" || tatraiva
vṛddhaparāśaraḥ-“āmānnena tu śūdrasya tūṣṇīṃ tu dvijapūjanam | kṛtvā śrāddhaṃ tu nirbāpya
sajātīnnāśayedatha ||” sa eva 'āmaṃ śūdrasya pakānnaṃ pakkamucchiṣṭamucyate'
hemādrau bhaviṣye-“dharmepsavastu dharmajñā yadi śūdrāḥ prakurvate | agnaukaraṇamantraśca namaskāro vidhīyate || āvāhanādi kartavyaṃ yathā śūdreṇa tacchṛṇu || devānāṃ devanāmnā tu
pitṝṇāṃ nāmagotrataḥ | piṇḍādīnnirvapedvīra nāmato gotratastathā”
54.2-3.p1
śūdrāṇāṃ
gotrābhāvepi kaśyapaṃ gotraṃ jñeyam || ‘tasmādāhuḥ sarvāḥ prajāḥ kāśyapyaḥ' iti śruteḥ
‘gotranāśe tu kāśyapaḥ' iti vyāghrapādokteśceti hemādriḥ || evamanyatra gotrājñāne
tarpaṇādiṣu ca jñeyam
tatraiva bhaviṣye-“śūdrastu gṛhapākena na piṇḍānnirvapettathā | saktūṃ mūlaṃ phalaṃ tasya pāyasaṃ
vā bhavetsmṛtam” gautamaḥ-'anumatosya namaskāro mantraḥ' iti || 'devatābhyaḥ pitṛbhyaśca'
ityayaṃ namaskāramantra iti kecit || vijñāneśvaroṣyevamāha || hemādristu-'śūdropyamantra
vatkuryādanena vidhinā budhaḥ' iti mātsye || mantraniṣedhānnāmamantreṇetyāha || pṛthvīcandrodaye skānde-“rājakārye niyuktasya bandhaniyahavartinaḥ | vyasaneṣu ca sarveṣu śrāddhaṃ vipreṇa
kārayet ||”
yattu bhārate rājadharmeṣu-“yavanāḥ kirātā gāndhārāścīnāḥ śabarabarbarāḥ | śakāstuṣārāḥ
kaṃkāśca pahnavāścāndhramadrakāḥ”|| ityuktvā-“brahmakṣetre prasṛtāśca vaiśyāḥ śūdrāśca mānavāḥ
kathaṃ dharmāṃścariṣyanti sarve viṣayavāsinaḥ" || iti coktvā “vedadharmakriyāścaiva teṣāṃ dharmo
vidhīyate | pitṛyajñāstathā kūpaḥ prapāśca śayanāni ca || dānāni ca yathākālaṃ dvijebhyo
visṛjetsadā” || tathā-“dakṣiṇāḥ sarvayajñānāṃ dātavyā bhūtimicchatā | pākayajñā
mahārhāśca kartavyāḥ sarvadasyubhiḥ” iti mlecchādīnāṃ śrāddhavidhānam || tadapi sajātīyabhojanadravyadānādiparam | na tu śrāddhaparamiti || iti śrīnārāyaṇabhaṭṭasūrisūnurāmakṛṣṇabhaṭṭātmajakamalākarabhaṭṭakṛte nirṇayasindhau śrāddhādhikārinirṇayaḥ
54.2-3.p2
iti śrīmannārāyaṇabhaṭṭasūrisūnurāmakṛṣṇabhaṭṭātmajakamalākarabhaṭṭakṛte nirṇayasindhau paṇḍitajvālāprasādamiśrakṛtabhāṣāṭīkāyāṃ śrāddhādhikāranirṇayaḥ