Nirnayasindhu 62.3-3
Nirṇayasindhu 62.3-3
- Language
- Sanskrit
62.3-3
' pracetāḥ-‘visṛjedbhaktitaṃyuktaḥ sīmānte
cāpyanuvrajet'
hemādrau brahmāṇḍe-“ piṇḍamagnau sadā dadyādbhogārthī prathamaṃ naraḥ | patnyai prajāthīṃ dadyādvai
madhyamaṃ mantrapūrvakam || uttamāṃ gatimanvicchan goṣu nityaṃ prayacchati | prajāṃ prajñāṃ
yaśaḥ kīrtimapsu piṇḍaṃ praveśayet || prārthayan dīrghamāyuṣyaṃ vāyasebhyaḥ prayacchati | ākāśaṃ gamayedapsu sthito vā dakṣiṇāmukhaḥ
62.3-3.p1
'' āśvalāyanaḥ- 'vīraṃ me datta pitaraḥ'
iti piṇḍānāṃ madhyamaṃ patnīṃ prāśayet || ' ādhatta pitaro garbha kumāraṃ puṣkarasrajam
yathā yamarapā asat ' iti bhartrā dattasyādyenādāya dvitīyena prāśanam
piṇḍopaghātaprāyaścittanirṇayaḥ
bopadevopyevamāha-'dināntare tu prājāpatyamātram ||' śeṣapratipattitvena piṇḍāvṛttau mānābhāvāditi maithilāḥ || tanna || sapiṇḍīkaraṇādau śeṣanāśe saṃyojanādilopāpatteḥ || tena
vacanādvamana ivātrāpi tanmātrapiṇḍadānāvṛttiḥ || ataeva-'na ca naktaṃ śrāddhaṃ kurvītārabdhe
vā bhojanasamāpanāt' ityāpastambasūtram || rātrau bhojanamātraṃ pūrvedyuḥ kāryam || śrāddha
samāptistu paradine eva | samāptiparyantaṃ karturupavāsaśceti haridattena vyākhyātam
tasmāt pākāntareṇa piṇḍadānamātraṃ kāryam
atha piṇḍaniṣiddhakālaḥ
sa ca prāyeṇa mahālayādinirṇaye pūrvamuktaḥ || hemādrau bṛhatpārāśaraḥ-“yugādiṣu
maghāyāṃ ca viṣuvatyayane tathā || bharaṇīṣu ca kurvīta piṇḍanirvapaṇaṃ na hi ||” smṛtiratnāvalyām-“putre jāte vyatīpāte grahaṇe candrasūryayoḥ | śrāddhaṃ kuryāt prayatnena piṇḍanirvaparṇādṛte ||” tatraiva kātyāyanaḥ-“vṛddheranantaraṃ caiva yāvanmāsaḥ samāpyate
tāvat piṇḍānnaiva dadyānna kuryāttilatarpaṇam ||” baudhāyanaḥ-'saṃskāreṣu tathānyeṣu māsaṃ
māsārdhameva ca ||' tathā-“bhānau bhaume trayodaśyāṃ nandābhṛgumaghāsu ca | piṇḍadānaṃ
mṛdā snānaṃ na kuryāttilatarpaṇam ||”
tristhalīsetau kārṣṇājiniḥ- 'vivāhavratacūḍāsu varṣamardhaṃ tadardhakam || uttarāṅgaṃ prāgvat
"vṛddhimātre tathānyatra piṇḍadānanirākriyā | kṛtā gargādibhirmukhyairmāsamekaṃ tu karmaṇām||"
hemādrau jyotiḥparāśaraḥ- "vivāhe vihite māsāṃstyajeyuddvādaśaiva hi | sapiṇḍāḥ piṇḍanirvāpaṃ mauñjībandhe ṣaḍeva hi ||" tatraiva- "mahālaye gayāśrāddhe mātāpitroḥ kṣaye'hani
yasya kasyāpi martyasya sapiṇḍīkaraṇe tathā || kṛtodvāhopi kurvīta piṇḍanirvapaṇaṃ sadā'
iti || 'mātā pitroriti kṣayāhaviśeṣaṇam havirubhayatavadvivakṣitam || tena bhrātṛpitṛvyādivārṣikepi piṇḍadānaṃ kāryam' iti kecit || sapiṇḍīkaraṇaṃ navaśrāddhaṣoḍaśaśrāddhopalakṣaṇārthamiti nirṇayāmṛta uktam
kṣayāhe viśeṣaḥ saṃgrahe- "mātā pitrorābdikè tu vivāhādiṣu sarvadā | tilaiḥ piṇḍāḥ
pradātavyā tvanyaśrāddhe vivarjayet ||" atra mūlaṃ cintyam || rāmakautuke- "nandāśvakāmaraṇvārabhṛgvagniritṛkālabhe | gaṇḍavaidhṛtipāte ca piṇḍāstyājyāḥ sutepsubhiḥ ||"
viśvarūpanibandhe- "tithivāraprayukto yo doṣo vai samudāhṛtaḥ | sa śrāddhe tannimitte
syānnānyaśrāddhe kadācana ||" anyattūktaṃ prāk
ucchiṣṭodvāsanamāha hemādrau vasiṣṭhaḥ- "śrāddhe nodvāsanīyāni hyucchiṣṭānyādinakṣayāt
icyotante vai sudhādhārāstāḥ pibantyakṛtodakāḥ ||" vyāsaḥ- 'ucchiṣṭaṃ na pramṛjyāttu
yāvannāstamito raviḥ ||' idaṃ gṛhāntarasattve || etadgṛhe tu manuḥ- "uccheṣaṇaṃ tu tattiṣṭhedyāvadviprā visarjitāḥ | tato gṛhavaliḥ kuryāditi dharmo vyavasthitaḥ ||" baliṃ vaiśvadevādi nityakarmeti medhātithiḥ || brahmāṇḍe-'śūdrāya cānupeta़āya śrāddhocchiṣṭaṃ na dāpayet||'
tathā-'kāmaṃ dadyānna sarvaṃ tu śiṣyāya ca sutāya ca ||' bhoktariti śeṣaḥ || jātūkarṇyaḥ'dvijabhuktāvaśiṣṭaṃ tu śucibhūmau nikhānayet ||'
Linked texts (6)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kārṣṇājinismṛti (fragments) — Sanskrit
- Ācāraratna (Maṇirāma) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- Anūpavilāsa — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- Śrāddhamañjarī (Bāpūbhaṭṭa Kelakāra) — Bāpūbhaṭṭa Kelakāra 1785, Sanskrit