Nirnayasindhu 65.2-2
Nirṇayasindhu 65.2-2
- Language
- Sanskrit
65.2-2
” ityanukalpaḥ
darśa ṣaṭ prāṇāyāmāḥ || vṛddhau trayaḥ || saṃskāreṣu jātakamādicūḍānteṣu sāṃtapanam
ādye cāndraṃ vā anyasaṃskāreṣūpavāsaḥ || sīmante cāndramiti vijñāneśvaraḥ || āpadi
navaśrāddhaikādaśāheṣu bhojane kāyaḥ dvādaśāhe ūnamāse ca pādonaḥ || dvimāse tripakṣe
ūnaṣaṣṭhonābdayoścārddhakṛcchraḥ || trimāsādyābdikānteṣu sapiṇḍane ca pādakṛcchra
upavāso vā || gurudravyārthabhojane'rddham || japaśīle tadarddham || anāpadi nūnamāsānteṣu cāndraṃ kāryaṃ vā || dvimāsādau pādonam || trimāsādāvarddhakāyaḥ || ābdike
pādonakāyaḥ || punarābdike ekāhaḥ || kṣatriyādiśrāddheṣu dvitricaturguṇāni jñeyāni
cāṇḍālasarpaśvādihatapatitaklībādinavaśrāddhe cāndram
ādyamāsikānte cāndraṃ parākaśca || dvādaśāhādau parākaḥ || dvimāsādāvatikṛcchraḥ
trimāsādau kāyaḥ || ābdike pādaḥ || abhyāse sarvaṃ dviguṇam || āmahemasaṃkalpaḥ
śrāddheṣu tattadardhāni || yatirbrahmacārī coktaṃ prāyaścittaṃ kṛtvā trīnupavāsān prāṇāyāmānyṛtāśanaṃ cādhikaṃ kṛtvā vrataśeṣaṃ samāpayet || anāpadi dviguṇam || darśāśau daśagāyatrīmantritā apaḥ pibet ṣaṭ prāṇāyāmā vā || saṃskāreṣu caule kṛcchraḥ || sīmante
cāndram || anyeṣūpavāsa iti dik || atra mādhavamitākṣarādau kvacidvirodho viṣayabhedātparihāryaḥ || ekādaśāhe cāndraṃ punaḥ saṃskāraśceti prāyaścittakāṇḍe hemādriḥ
yattūśanāḥ "daśakṛtvaḥ pibedāpo gāyatryā śrāddhabhug dvijaḥ” iti tadanuktaprāyaścittaśrāddhaparamiti vijñāneśvaraḥ
atha kṣayāhaśrāddham
tatsvarūpamāha hemādrau vyāsaḥ- "māsapakṣatithispṛṣṭe yo yasmin mriyate'hani | pratyabdaṃ
tu tathābhūtaṃ kṣayāhaṃ tasya taṃ viduḥ ||” nāradīye-'pāraṇe maraṇe nṛṇāṃ tithistātkālikī smṛtā |' atra cāndraṃ mānaṃ jñeyam || 'ābdika patiṛkārye ca cāndro māsaḥ
praśasyate' iti gargokteḥ malamāsamṛtasya tu sauraṃ-'malamāsamṛtānāṃ tu sauraṃ mānaṃ
samāśrayet' iti hemādrāvukteḥ || etanmṛtamāsasyaivādhikye jñeyam || brāhme- "pratisaṃvatsaraṃ kāryaṃ mātāpitrormṛtehani | pitṛvyasyāpyaputrasya bhrāturjyeṣṭhasya caiva hi ||” aputrasyeti bhrātrāpyanvayaḥ || jyeṣṭhasyeti kaniṣṭhasyānāvaśyakatvārtham
madanaratne bhaviṣye- 'sarveṣāmeva śrāddhānāṃ śreṣṭhaṃ sāṃvatsaraṃ matam' || tathā- "bhojako yastu
vai śrāddhaṃ na karoti khagādhipa | mātāpitṛbhyāṃ satataṃ varṣe varṣe mṛtehani ||sa yāti narakaṃ
ghoraṃ tāmisraṃ nāma nāmataḥ ||” tacca nānāsmṛtiṣvekoddiṣṭaṃ pārvaṇaṃ coktam||ādyamāha yamaḥ"sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ pratisaṃvatsaraṃ sutaiḥ | mātāpitroḥ pṛthakkāryamekoddiṣṭaṃ mṛtehani ||”
vyāsaḥ-“ekoddiṣṭaṃ tu kartavyaṃ pitroścaiva mṛte'hani | ekoddiṣṭaṃ parityajya pārvaṇaṃ kurute naraḥ
akṛtaṃ tadvijānīyādbhavecca pitṛghātakaḥ ||”
anyamāha śātātapaḥ-“sapiṇḍīkaraṇaṃ kṛtvā kuryātpārvaṇavatsadā | prati saṃvatsaraṃ śrāddhaṃ
chāgalenodito vidhiḥ || yaḥ sapiṇḍīkṛtaṃ pretaṃ pṛthakpiṇḍe niyojayet | vidhighnestena bhavati pitṛhā copajāyate
Linked texts (1)
- Caturdaśī — Sanskrit