Nirnayasindhu 8.2-6

8.2-6

iti skāndokteḥ || pūrvāparavibhāgeneti makarakarkabhinnasaṃkrāntiparam | vakṣyamāṇavacovirodhādityuktaṃ madanaratne || tenāyamarthaḥ-rātrau pūrvabhāge makare udaye pañca nāḍyaḥ puṇyakālaḥ | rātrāvaparabhāge karkaṭe dinānte pañca
nāḍyaḥ puṇyakālaḥ | viṣuvatostu pūrvadine paścāparādine ca pañceti vākyāntarānurodhāt | tena hemādrimādhavayoḥ sarvavacanānāṃ cāvirodhaḥ | mādhavamate tu ardharātre
tadūrdhvaṃ vā saṃkrāntau dakṣiṇāyane | pūrvameva dinaṃ grāhyaṃ yāvannodayate raviḥ ||' iti vṛddhagārgyokteḥ | "mithunātkarkasaṃkrāntiryadi syādaṃśumālinaḥ | prabhāte vā niśīthe vā tadā
puṇyaṃ tu pūrvataḥ ||" iti bhaviṣyokteśca pūrvadine eva puṇyaṃ dākṣiṇātyāstvetadevādriyante
atra rātrāvapi snānādi bhavatītyuktaṃ prāk | atra dānopavāsādi pūrvamuktam | tathā karke
keśādikartanaṃ niṣiddham | "kumbhe karkaṭake vāpi kanyāyāṃ kārmuke ravau | romakhaṇḍaṃ
gṛhasthasya pitṝn prāśayate yamaḥ" || iti sumantuvacanādityuktaṃ jīvatpitṛkanirṇaye
gurubhiḥ
nadīnāṃ rajodoṣanirṇayaḥ
atha nadīnāṃ rajodoṣaḥ || hemādrāvatriḥ-“siṃhakarkaṭayormadhye sarvā nadyo rajasvalāḥ | na
snānādīni karmāṇi tāsu kurvīta mānavaḥ ||” idaṃ ca kṣudranadīṣu | “siṃhakarkaṭayormadhye
sarvā nadyo rajasvalāḥ | tāsu snānaṃ na kurvīta varjayitvā samudragāḥ” iti vyāghrokteḥ
mātsye tvagastyodayāvadhitvamuktam | “yāvannodeti bhagavān dakṣiṇāśāvibhūṣaṇaḥ
tāvadrajo mahānadyaḥ karatoyāḥ prakīrttitāḥ-”karatoyā alpatoyāḥ | tathā kātyāyanaḥ“yāḥ śoṣamupagacchanti grīṣme kusarito bhuvi | tāsu prāvṛṣi na snāyādapūrṇe daśavāsare ||” idaṃ cāpadi | smṛtisaṃgrahe-“dhanuḥ sahasrāṇyaṣṭau tu gatiryāsāṃ na vidyate | na tā
nadīśabdavahā garttāstāḥ parikīrttitāḥ ||”
mahānadīṣu viśeṣaḥ
mahānadīṣu tu bhaviṣye uktam-“ādau tu karkaṭe devi mahānadyo rajasvalāḥ | tridinaṃ ca
caturthehni śuddhā syurjāhnavī yathā ||”
mahānadīnāṃ nāmāni
mahānadyaśca brāhme-“godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca veṇikā | tāpī payoṣṇī vindhyasya
dakṣiṇe tu prakīrtitāḥ-bhāgīrathī narmadā ca yamunā ca sarasvatī | viśokā ca vihastā
ca vindhyasyottarasaṃsthitāḥ || dvādaśaitā mahānadyo devarṣikṣetrasaṃbhavāḥ”