Smritisaroddhara 2.p97
Smṛtisāroddhāra 2.p97
- Language
- Sanskrit
2.p97
prayojanaṃ tāvato'gneruttarata āsādya | tadyathā | pavitracchedanāthaṃ darbhāstrayaḥ, pavitrārthamanantargarbhasāgrakuśapatradvayam| prokṣaṇīpātraṃ dvādaśāṅguladīrgha, ājyasthālī taijasī mṛnmayī vā dvādaśāṅgulavitatā prādeśocā | tathā carusthālī saṃmārjanārthaṃ kuśāstrayaḥ, samidhaḥ pālāśrayaḥ prādeśamātrāstisraḥ, sruvaḥ khādiro hastamātrāṅguṣṭhamātrakhātaḥ | ājyaṃ gavyam | carvarthaṃ vrīhitaṇḍulāḥ ṣaṭpañcāśadadhikamuṣṭiśatadvayaparimitataṇḍulādyannapūrṇapātraṃ dakṣiṇā'varo vā yathāśakti hiraṇyamiti| pavitre kṛtvā-tribhiḥ kuśaiśchittvā prādeśamātre kuśapavitre vidhāya| prokṣaṇīḥ saṃskusa-prokṣaṇīpātraṃ praṇītāsannidhau nidhāya tatra pātrāntareṇa vāmahastena vā praṇītodakamāsicya dvābhyāmanāmikāṅguṣṭhābhyāmudagagre pavitre gṛhītvā tābhyāṃ prokṣaṇījalamutpūya pavitre prokṣaṇīpātre nidhāya dakṣiṇahastena prokṣaṇīpātramutthāpya savye kṛtvā tadudakaṃ dakṣiṇahastenācchādya, arthavatprokṣya-arthavanti prayojanavanti ājyasthālyādīni pūrṇapātraparyantāni prokṣaṇīsyādbhirbrahmarāsādanakrameṇaikaikaśaḥ prokṣya, nirupyājyamāsāditamājyamājyasthālyāṃ paścādagnernihitāyāṃ prakṣipya carusthālyāṃ praṇītodakamāsicyāsāditāṃstaṇḍulāṃstatra prakṣipya, adhiśritya tatrājyaṃ brahmādhiśrayati taduttarataḥ svayameva caruṃ yugapadagnāvāropya, paryagni kuryāt jvaladulmukaṃ pradakṣiṇamubhayoḥ samantādvāmayet | tadapyulmukaṃ ca vahnau prakṣipet | sruvaṃ pratapya dakṣiṇahastena sruvamādāya prāgagramadhomukhamagnau tāpayitvā, saṃmṛjya- savye pāṇau kṛtvā dakṣiṇahastena saṃmārjanakuśatrayāgrairmūlato'graparyantaṃ saṃśodhya | abhyukṣya praṇītodakena sruvamabhiṣicya, punaḥ pūrvavatpratapya dakṣiṇato nidadhyāt | ājyamudvāsya cotthāpya caroḥ pūrveṇānīyāgneruttarataḥ sthāpayitvā carumutthāpyājyasyottarataḥ sthāpayitvāgneḥ paścādānīya caruṃ cājyaṃ cottarato nidhāya utpūya upayamanakuśānādāya dakṣiṇapāṇinā gṛhītvā savye nidhāya samidhamādhāya uttiṣṭhannagnau samidhastūṣṇīṃ prakṣipya paryukṣya prokṣaṇīyudakena savyapradakṣiṇaṃ culukaṃ gṛhītena sapavitreṇāgnimīśānāditaḥ parisicya juhuyāt | āghārādīniti śeṣaḥ | eṣa eva hi vidhiryatra kvaciddhomaḥ | parisamūhanādiḥ paryukṣaṇaparyyanto yatra kvacillaukike smārte vāgnau homastatra veditavyaḥ | tathā “anvārabdha āghārāvājyabhāgau mahāvyāhṛtayaḥ sarvvaprāyaścittaṃ prājāpatyaṃ striṣṭakṛccaitannityaṃ sarvvatra” asyārthaḥ- brahmaṇā dakṣiṇabāhunā dakṣiṇabāhāvanvārabdhe hotari āghārasaṃjñike āhutī yathā | manasā oṃprajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye | oṃindrāya svāhā ida mindrāya | ājyabhāgau ājyabhāgasaṃjñikau homau | oṃagnaye svāhā idamagnaye | oṃsomāya svāhā idaṃ somāya | mahāvyāhṛtayo bhūrnādyā stisro yathā | oṃbhūḥ svāhā idaṃ bhūḥ, idamagnaye vā| oṃbhuvaḥ svāhā idaṃ bhuvaḥ, idaṃ vāyava iti vā | oṃsvaḥ svāhā idaṃ svaḥ, idaṃ sūryāyeti vā| sarvvaprāyaścittaṃ sarvaprāyaścittasaṃjñikāḥ pañcāhutayaḥ | yathā ‘tvanno agne’ iti ‘satvanno agne’ iti ‘ayāścāgne’ iti ‘yete śatamū’ iti ‘uduttamam’ iti ebhiḥ pañcabhirmantrairvaruṇadevatākāḥ pañcāhutayaḥ | prājāpatyaṃ prajāpatidevatāko homaḥ | yathā | oṃprajāpataye svāhā idaṃ prajāpataye| sviṣṭakṛcca sviṣṭakṛddhomaḥ | yathā | oṃagnaye sviṣṭakṛte svāhā idamagnaye sviṣṭakṛte | etannityam | etadāghārādi sviṣṭakṛdavasānaṃ | sarvatra sarveṣu vihiteṣu | sviṣṭakṛddhomasya karmaviśeṣe sthānāntaramāha | “prāṅgmahāvyāhṛtibhyaḥ sviṣṭakṛdanyaccedājyāddhaviḥ” pūrvaṃ sviṣṭakṛddhomo bhavati | yadyājyādanyaccaruprabhṛtihavirbhavati kevalājyaṃ tu sarvāhūtiśeṣe bhavatītyarthaḥ | devīpurāṇe | ‘homo grahādipūjāyāṃ śatamaṣṭādhikaṃ bhavet | aṣṭāviṃśatiraṣṭau vā yathāprāptau vidhīyate'| iyaṃ ca homasaṃkhyā śaktyanusāreṇa vaikalpikī draṣṭavyā
Linked texts (1)
- Cakranārāyaṇīyanibandha — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit