Viramitrodaya 12

12

}
tena saṃvatsaraparivatsaretyādipañcanāmakā vatsarā uktā bhavanti /
eteṣāṃ pañcakasya yugamiti saṃjñā /
tathā ca prabhavādi prakṛtya--
brahmavaivarta,--
saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ /
idāvatsarastṛtīyaścaturthaścānuvatsaraḥ //
idvatsaraḥ pañcamastu kālastu yugasaṃjñakaḥ /
iti /
bārhaspatya eva kadācilluptasaṃvatsara ityabhidhīyate /
tathāca--
vasiṣṭhaḥ:
sahajāṃ gatimāsādya yadyatīcārago guruḥ /
avaśiṣṭaṃ pūrvarāśiṃ nāyāsyatyupabhuktaye //
antarbhāvyopabhuktāṃśaṃ vakrānantaritaṃ tadā /
māsairdvādaśabhirluptasaṃvatsara itīritaḥ //
sahajāṃ = vakrātīcārabhinnām /
tathācāyamarthaḥ /
yadyatīcārago guruḥ pūrvarāśyavaśiṣṭāṃśānāṃ bhogārthaṃ svābhāvikagatimāsthitaḥ punastaṃ rāśiṃ naiti tadopabhuktāṃśamaticārabhuktāṃśam antarbhāṃvyārabhya taddinaprabhṛtītiyāvat dvādaśamāsaṃ luptasaṃvatsaro bhavatītyarthaḥ /
asya kvacidapavādaḥ /
meṣe jhaṣe vṛṣe kumbhe yadyatīcārago guruḥ /
na tatra kālalopaḥ syādityāha bhagavānyamaḥ //
iti /
parāśaraḥ--
māsān daśaikā daśa vā prabhujya rāśeryadā rāśimupaiti jīvaḥ /
bhuhkte na pūrvaṃ na punastathāpi na luptasaṃvatsaramāhurāryāḥ //
luptasaṃvatsare karmaniṣedho rājamārtaṇḍe,
atīcāragato jīvastaṃ rāśiṃ naiti cetpunaḥ /
luptasaṃvatsaro jheyaḥ sarvakarmasu garhitaḥ //
iti /
asyāpavādamāha--
vyāsaḥ:
yadāticāraṃ surarājamantrī karoti govṛśvicamīnasaṃsthaḥ /
nāyātyasauyadyapipūrvarāśiṃ śubhāya pāṇigrahaṇaṃ vadanti //
iti saṃvatsaranirṇayaḥ /
athāyanaṃ nirūpyate /
tatra yadyapyayanaśabdena"ayanaṃ vartma mārgādhva"iti kośāt mārgaṃsāmānyamucyate /
tathāpyatra saurarttutritayam ayanamucyate /
"tasmādādityaḥ ṣaṇmāsān dakṣiṇenaiti ṣaḍutareṇa"iti taittirīyaśruteḥ /
{