Viramitrodaya 121

121

}
candrasūryoparāge tu yāvaddarśanagocare /
iti /
rāhudarśanadattaṃ hi śrāddhamācandratārakam /
snānaṃ dānaṃ tapaḥ śrāddhamanantaṃ rāhudarśane /
dṛṣṭvā snāyādityādinaimittikavidhiṣu cākṣuṣajñānavācidṛśeḥ prayogāt /
anyathā tadānarthakyāt
nimittottyaiva jñānamātralābhāt naimittike nimittaniścayavato 'dhikārāt /
darśanaṃ ca snānādikarttṛgataṃ, ktvāśruteḥ /
yatrāpi"rāhudarśana"ityādau na tttkāśrutiḥ kintu svaparasādhāraṇadarśanamātravācī dṛśistatrāpi"ekatra dṛṣṭa"iti nyāyena karttṛgatadarśanalābhaḥ /
ata eva rātrau revardine candrasya grahaṇe na snānādiprāptiḥ /
ata eva--
rātrau ravigrahaḥ syācceddivā candagrahastathā /
nadiśyamubhayaṃ rājñe yacca śūkṣmatamaṃ bhavet //
iti jyautiṣikāṇāmanādeśyatvoktiḥ /
anyathā dṛśerjñānamātravācitve deśāntarīyoparāge
snānādiprasaṅgo durvāraḥ svāt /
"nādeśyamubhayaṃ rājñe"ityatrānādeśavacanamadṛrṣṭāthakaṃ syāt /
manmate tu dṛṣṭārtham ayogyasya rājanivedanamaphalamityarthasiddhānādeśyatvānuvādāt /
naca--
sūryagraho yadā rātrau divā candragrahastathā /
tatra snānaṃ na kurvīta dadyāddānaṃ ca na kvacit //
iti vacanānnivṛttiriti vācyam /
niṣedhaparyudāsayorvikalpalakṣaṇāpatteḥ. tena nityānuvādaḥ saḥ /
atha darśanaśabdena cākṣuṣajñānaviṣyatvayogyatā vivakṣyate tathā ca na rātridinoparāge 'tiprasaṅgastathāpi grahaṇadeśīyacākṣuṣatvena deśāntarīyāṇāmadhikārāpattiḥ /
samānakarttṛkatvasya paramate 'vivakṣitatvāt /
na ca yasmin deśe yaścandrasūryoparāgaścākṣuṣajñānayogyaḥ sa tasmin deśe uditahome sūryodayavat karmanimittamiti vācyam /
aśābdadeśasyāvacchedakatvakalpanātaḥ śābdasya samānakartṛkatvasya tadaucityāt /
atha samānakartṛkacākṣuṣajñānaviṣayatvayogyatā vivakṣyate tarhi tadviṣayataivāstu viśeṣaṇatvena pūrvopasthiteḥ kiṃ yogyatayā jaghanyopasthitayā, tāvataiva deśāntarīyoparāge 'tiprasaṅgavāraṇāt /
tasmāccākṣuṣa evoparāge snānādi kāryaṃ nāndhādibhirabhracchane voparāgaiti prācyāḥ /
ta evaṃ vācyāḥ /
"dṛṣṭvā snāyāt' ityatra dhātusambandhādhikāravihitaktvāpratyayena darśanasnānayoḥ "yāvajjīvamagnihotraṃ juhoti' ityatra ṇamulā jīvanahomayoriva sākṣātsambandhaḥ pratīyate /
{