Viramitrodaya 143
Vīramitrodaya 143
- Language
- Sanskrit
143
}
gajādrathagnibhūmistathā prāyaśo 'yaṃ
(*) kuvedenduvarṣaiḥ kavidgokubhiśca //
iti /
(*) etatpratipādyā saṅkhyā ca vyavadhānakālabodhikā /
klacit goku bhiḥ 19 hīnaiḥ kuvedendubhi (141) arthāt kvacit 141 varṣaiḥ kvacicca 122 varṣairvyavadhānaṃ bhavatīti māvaḥ /
tathāca pūrvokta 974 saṅkhyāyāṃ 141 saṅkhyāyā melane 1115 jāyate tatra tanmelena 1256 jāyate tatra 122 melane 1378 jāyate ityavadheyam /
abdhayaḥ = catvāraḥ /
adrayaḥ = sapta /
nandā = nava eṣāṃ prātilomyena pātaḥ / 974 ebhirmitairvarṣaiḥ pūrvaṃ kṣayo jāta ityarthaḥ /
tithayaḥ = pañcadaśa /
īśā = ekādaśa 1115 ebhirmiṃte kadācid bhaviṣyati /
aṅgaṃ = ṣaṭaḥ akṣāḥ = pañca /
sūryāḥ = dvādaśa /
ekatra sarve 1256 /
gajā = aṣṭau /
adrayaḥ = sapta /
agnyaḥ = trayaḥ /
bhūḥ = ekā /
ekatra 1378 /
kuḥ = ekaḥ /
vedāḥ = catvāraḥ /
induḥ = ekaḥ /
ekatra 141 /
gāvaḥ = nava /
kuḥ = ekaḥ /
ekatra 19 /
ebhirmite varṣe kaścidbhavīṣyatī tyarthaḥ /
ayaṃ ca kṣayamāso meṣagaravisaṅkrāntirityādimāsalakṣaṇaprayojakasaṅkrāntidvayayuktatvānmāsadvayātmakaḥ /
ata eva ratnamālāyām--
yatra māsi ravisaṅkramadvayaṃ tatra māsayugalaṃ kṣayāhvayam /
iti /
ata eva pūrvasaṅkrāntyupalakṣitasya kārttikāderuttarasaṅkrāntyupalakṣitamārgaśīrṣādyapekṣayā pṛthagavasthānābhāvāt dvisaṅkrāntaḥ kṣaya ityucyate /
anye tu--
meṣādisthe savitari yo yo māsaḥ prapūryate cāndraḥ /
caitrādiḥ sa tu vijñeyaḥ-
iti vacanoktalakṣaṇānusārāt kṣaye pūrvarāśisthe ravau darśāntyasamāptyabhāvāduttararāśistharavāveva tatsamāpteruttaramāsarūpatvamevetyāhuḥ /
kṣayamāsasya aṃhaspatisaṃjñatvaṃ tatpūrvottarabhāvinoścādhimāsayoḥ saṃsarpādhimāsasaṃjñatvaṃ coktam--
bārhaspatyasaṃhitāyām:
yasmin māse na saṅkrāntiḥ saṅkrāntidvayameva ca /
saṃsarpāṃhaspatī etāvadhimāsaśca ninditaḥ //
iti /
atra pūrvāsaṅkrāntadvisaṅkrāntayoḥ saṃsarpaṃhaspatisaṃjñā uttarāsaṅkrāntatyādhimāsatvaṃ krameṇābhidhānādavagamyate iti madanaratnaḥ /
saṃsarpaśca na malamāsaḥ kintu śuddhaḥ uttarastvaśuddhaḥ /
ekasminnapi varṣe cet dvau māsāvadhimāsakau /
pūrvo māsaḥ praśastaḥ syāpadarastu malimlucaḥ //
{
Linked texts (2)
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Śuddhikaumudī (Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya) — Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya 1510, Sanskrit