Viramitrodaya 142
Vīramitrodaya 142
- Language
- Sanskrit
142
}
etasya ca napuṃsakasaṃjñā jyotiḥśāstre--
asaṅkrānto hi yo māsaḥ kadācittithivṛddhitaḥ /
kālāntarātsamāyāti sa napuṃsaka ucyate //
atra sphuṭamānāgatāsaṅkrānta evādhimāsatvena grāhyaḥ /
na tu madhyamamānāgataḥ, tasya śrautasmārttavyavahārānupayogāt /
tathāhi"indrāgnī yatra hūyete"ityādivacanena śuklapratipadādidarśāntāsaṅkrāntamāsasya vidhiniṣedhayogyādhimāsatvamavagamyate /
na ca madhyamamānāgatāsaṅkāntayo niyamena śuklapratipadādidarśāntāḥ /
asya niyato bhavanakālo vaśiṣṭhasiddhānte darśitaḥ--
dvātriṃśadbhirgatairmāsairdinaiḥ ṣoḍaśabhistathā /
ghaṭikānāṃ catuṣkeṇa patatyeko 'dhimāsakaḥ //
iti pūrvādhimāsānantarametāvati kāle 'tīte sati dvitīyo 'dhimāso madhyamamānena bhavatītyasyārthaḥ /
atra ca vākye darśāntamāsavivakṣāyāṃ kṛṣṇadvitīyāyāṃ ghaṭikācatuṣṭaye gate 'dhimāsopakramaḥ prāpnoti /
aniyatopakramāvasānadvātriṃśanmāsavivakṣāyāṃ cāniyatatithyupakramatvamadhimāsasya prasajyeta /
tataścobhayathāpyadhimāsasya śuklapratipadādiniyamabhaṅgaprasaṅgaḥ /
tasmātsphuṭamānāgataśuklapratipadādidarśāntāsaṅkrāntasyaivādhimāsaviṣayaśrautasmārttavyavahāreṣu upayogaḥ /
ata evoktaṃ siddhāntaśiromaṇau, asaṅkrāntamāso 'dhimāsaḥ sphuṭaḥ syāditi /
sphuṭaḥ = sphuṭamānāgataḥ /
madhyamamānāgatāsahkrāntasya tu jyotiḥśāstrīyavyavahāra evopayogaḥ /
ayaṃ cādhimāso na madhyamamānāgatādhimālavanniyataḥ /
yāni tu"māse triṃśattame bhavet"ityādivacanāni tāni sambhavābhiprāyeṇa na tu niyatāni vyabhicārasya sphuṭatvāt /
kṣayamāsastu dvisaṅkrāntiḥ śuklapratipadādiścāndraḥ /
"dvisaṅkrāntimāsaḥ kṣayākhyaḥ kadācit"itisiddhāntasiromaṇivacanāt /
sa ca kārttikādiṣu triṣveva bhavati nānyeṣu /
yadā cāyaṃ tadā varṣamadhye kṣayamāsasyobhayato 'dhikamāsadvayaṃ bhavati /
ata eva siddhānataśiromaṇau--
kṣayaḥ kārttikāditraye nānyataḥ syāttadā varṣamadhye 'dhimāsadvayaṃ ca /
iti /
varṣaṃ cātra pūrvāsaṅkrāntādikaṃ cāndramāsadvādaśakaṃ na tu caitrādikam /
kṣayamāsottaracaitrādike ṣaṭke kadācidapi dvitīyādhimāsāsambhavāt /
tatsambhavakālaśca tatraiva--
gato 'bdhyadrinandairmite śākakāle
tithīśairbhaviṣyatyathāṅgākṣasūryaiḥ /
{