Viramitrodaya 19
Vīramitrodaya 19
- Language
- Sanskrit
19
}
pratipatprabhṛtayaḥ sarvā udayādodayādraveḥ /
sampūrṇā iti vikhyātā harivāsaravarjitāḥ //
iti skāndokteśca /
kecittu udayādastamayaparyantāyā api sampūrṇatvaṃ dinamātrasādhyeṣu bhāvati /
trisandhyavyāpinī yā tu saiva pūjyā sadā tithiḥ /
na tatra yugmādaraṇamanyatra harivāsarāt //
iti parāśaravacanāt /
trisandhyavyāpinī prātarmadhyāhnasāyaṃsandhyāvyāpinī /
na tu prātaḥsandhyādvayaṃ sāyaṃsandhyā ceti, saṅkhayāyāḥ pṛthaktvaniveśitvāt"tisra āhutīrjuhoti"itivat /
trisandhyaṃ yaḥ paṭhedityādau tathā vyutpatteśca /
tasmādaharmātrasādhyeṣu tanmātravyāpinyapi sampūrṇe tyāhuḥ /
sampūrṇetarā khaṇḍā /
tatra sampūrṇā ekadinamātre sattvāttattithiprayuktasya kāryasya itaradine prasakteḥ sandehābhāvānna nirṇeyā /
khaṇḍā tu dinadveye sattvāt guṇānurodhena ca pradhānāvṛtteranyāyyatvena tatprayuktasya kāryasya sakṛdanuṣṭeyatvāt vka tadanuṣṭhānamiti sandehānnirṇeyā bhavati /
niṣedhe tu khaṇḍāpyanirṇeyaiva /
nimittaṃ kālamādāya vṛttirvidhiniṣedhayoḥ /
vidhiḥ pūjyatithau tatra niṣedhaḥ kālamātrake //
tithīnāṃ pūjyatānāma karmānuṣṭhānayogyatā /
niṣedhastu nivṛttyātmā kālamātramapekṣate //
iti vṛddhagārgyokteḥ /
atra kālasya nimittatvaṃ nāmānupādeyatvaṃ na tu vāstavanimittatvaṃ sarvasya karmaṇo naimittikatvāpatteḥ /
na ceṣṭāpattiḥ /
amāvāsyāyāṃ pitṛbhyo dadyādityādau tatra tatra saptamyādibhiraṅgatvāvagateḥ /
na ca sāpi nimittasaptamyeveti vācyam /
upapadavibhaktitaḥ kārakavibhakterbalīyastvāt /
na caivaṃ sarvavyāpikāmyatvāpattiḥ akaraṇe pratyavāyaśravaṇādinānaimittikatvāt /
na caivaṃ yatra vīpsāmātraśravaṇaṃ tatra nimittaparatvameva syānna kāmye kālaparateti vācyam /
nimittatvenaiva śrutasyāpi kālasya upasthitatvādaṅgatvenāpi bodhakābhāvāditikecit /
vastuto naivopasthitasyāpi tasya kāmye prayoge grahaṇaṃ bārhadgirādivat kintvanyasyaiva yasya kasya cit /
jyotiṣṭome tu vīpsārahitena vākyāntareṇa vasantaprāptirityanyatra vistaraḥ /
"niṣedhaḥ kālamātraka' ityayaṃ na vācaniko 'rthaḥ kintu nyāyaprāpta ityāha--niṣedhastvityādinā /
ayamarthaḥ /
vidhivākyeṣu vidheyārthasya śreyaḥsādhanatvaṃ vākyārthaḥ /
niṣedheṣu tu kālaviśeṣe rāgaprāptasyānarthahetutvam /
evaṃ ca ṣaṣṭhīṣu tailamityādau ṣaṣṭhyāṃ tailābhyaṅgakaraṇe 'narthaprasakteravagaterdvinadvaye 'pi ṣaṣṭhyāṃ tanniṣedha iti /
{