Viramitrodaya 271

271

("263")}
tasmadyatheṣṭaṃ khalu devanāma
sarveṣu kāryeṣu japettu bhatkyā //
iti viṣṇornāmakīrttanakālaḥ /
athādhānakālaḥ /
tatra śrutiḥ--
jātaputraḥ kṛṣṇakeśo 'gnīnādadhīteti /
etacca vayovasthāviśeṣopalakṣaṇam,
tāmāśiṣamāśāse taṃ tave jyotiṣmatīmiti brūyādyadyasya putro jātaḥ syāt /
ityādiṣu yadyupabandhadarśanādajātaputrasyāpyādhānapūrvatvāt /
evaṃ ca upalakṣyavayovasthāviśeṣaṇībhūtavayasa ādhānakālatvaṃ sūcitaṃ bhavati /
kālāntaramāha--
baudhāyanaḥ, vivāho vyākhyāto 'trāgnyādheyasya kālo yathāśraddhamata ūrddhaṃ jīvati pitaryagnīnādadhīteti baudhāyanaḥ /
jīvādimṛte vā jāyāmavāpya daśame 'hanyagnimādadhīteti śālākiḥ /
jāyāmavāpyetyutkyā vivāhasya sārvakālikatvena dakṣiṇāyane 'pirvaṇyapītyuktaṃ bhavati /
jīvati pitarīti pakṣe caupāsanaṃ dhārayato na pratyavāya ityuktaṃ baudhāyanenaiva--"na durbrāhmaṇo bhavatyaupāsanaṃ dhārayamāṇa"iti /
eṣa traivarṇikasādhāraṇaḥ kālo 'dhunā varṇāviśeṣapuraṣkāreṇa ṛtuviśeṣā vivicyante /
tatra śrutiḥ--vasante brāhmaṇo 'gnīnādadhīta, grīṣme rājanyaḥ, śaradi vaiśyo, varṣāsu rathakāra iti /
rathakāro na"māhiṣyeṇa karaṇyāṃ tu rathakāraḥ prajāyate"iti yājñabalkyokto jātiviśeṣaḥ, kintu saudhanvanāparaparyāyaḥ /
āpastambastu--vasanto brāhmaṇasya grīṣmo rājanyasya hemanto vā śaradvaiśyasya varṣāsu rathakārasya /
ye trayāṇāṃ varṇānāmetatkarma kuryusteṣā meṣa kālaḥ /
śiśiraḥ sārvavārṇika iti /
ye trayāṇāṃ varṇānāmiti /
ye brāhmaṇakṣatriyavaiśyāḥ eteṣāṃ trayāṇāṃ varṇānāṃ madhye etatkarma rathakarma kuryusteṣāmeṣa kāla iti, evaṃ ca rathakāro na jātiviśeṣaḥ kintu traivarṇiṃka eveti /
kālāntaramāha--
baudhāyanaḥ--yadaivainaṃ śraddhopanamedathādadhīta saivāsyarddhiḥ tadetadārttasyātivelaṃ vā śraddhāyuktasyeti /
ārttaḥ = vyādhitaḥ /
ativelaṃ śraddhāyukto 'tiśayena śraddhāvān /
{