Viramitrodaya 273

273

}
pūrvayoḥ phalgunyoryaḥ kāmayeta, dānakāmā me prajāḥ syuriti /
uttarayoryaḥ kāmayeta phaladaḥ syāditi /
etadeva viparītamathāparaṃ pūrvayorādhāya pāpīyān bhavati uttarayorvaśīyān haste yaḥ kāmayeta prame dīyeteti citrāyāṃ rājanyo bhrātṛvyavān viśākhayoḥ prajākāmo 'nurādhe vṛddhikāmaḥ uttareṣu prauṣṭhapadeṣu pratiṣṭhākāmaḥ sarvāṇi nityavadeke samāmananti /
asyārthaḥ /
mukhyaḥ = śreṣṭhaḥ /
kalvān rohān gajādīn rohati ārohati /
purābhadraḥ = pūrvāphalgunīphalamuttarāphalgunīṣu, uttarāphalgunīphalaṃ pūvīphalgunīṣvityarthaḥ /
atra akāmyamānamapi aniṣṭaṃ phalaṃ bhavati vastu sāmarthyāt"yo brāhmaṇāyāvaguret itivat /
gargasaṃhitāyām--
puṣyāgneyatryuttarādityapauṣṇajyeṣṭhācitrākādidaivatyabheṣu /
kuryurvahnayādhānamādyaṃ vasantagrīṣmoṣmānteṣveva viprādivarṇāḥ //
pauṣṇaṃ = revatī /
kaḥ = brahmā taddevatyā rohiṇī /
ādyaṃ = prathamādhānam /
atrādyamityupādānāt punarādhānādau na ṛtunakṣatrādiniyamaḥ /
apūrve 'pi somapūvīdhāne na ṛtunakṣatrādara ityuktam--āpastamvena,
somena yakṣyamāṇo narttuṃ sūrkṣenna nakṣatramiti /
yaḥ sarvakarmabhyo 'gnihotradarśapūrṇamāsādibhyaḥ pūrvaṃ somameva kartumicchati sa ṛtuṃ nakṣatraṃ ca na sūrkṣetaunādriyeta /
parva tu apekṣedeva tathāca--
dhūrtasbāmiḥ-somādhānamekadīkṣāpakṣe parvaṇyeva naikādaśyādiṣu somādhānasya pavīpekṣaṇāditi /
rudradattena tu nakṣatragrahaṇaṃ pradarśanārthamiti na parvādara iti uktam /
atredaṃ vicāryate /
kimanena somakālamātrabādha utādhānamātrakālabādha ukta iti /
nādyaḥ, prakaraṇādādhānakālamātrabādho yukto na somasya tasyāprakṛtatvāt /
kiñca na hi some āpastambena nakṣatrāṇyuktāni yena kathañcidbuddhisthatāmātreṇa bādha ucyeteti /
na dvitīyaḥ /
evaṃ sati atra vākye brāhmaṇaṃ prati ṛtvanādarakathanamanarthaṃ syāt, somakālatvenādhāne 'pi vasantasyāvarjanīyatvāt /
na ca vasantastadānīṃ somāṅgameva nādhānāṅgamiti vācyam /
tasya sādhāraṇattvāt /
kālasya hi adhikaraṇatvenaivopakārakatvam /
sati ca tasmin kathaṃ nāṅgatvamiti /
kiñca utkarṣādbrāhmaṇasya somaḥ syādityantarāgarbhiṇyadhikaraṇe"somena yakṣyamāṇa"ityatra darśapūrṇamāsottarakālatārūpaḥ somakāla ādhānasomayorekāhasambandhena bādhyata ityuktam /
{