Pramāṇa · Search · About · API

Viramitrodaya 97

Vīramitrodaya 97

Language
Sanskrit

97

}
vedopākaraṇe prāpte kulīre saṃsthite ravau /
upākarma na kartavyaṃ kartavyaṃ siṃhayuktake //
iti /
nanu--
śrāvaṇyāṃ śrāvaṇīkarma yathāvidhi samācaret /
upākarma tu kartavyaṃ karkaṭasthe divākare //
ityanena nigamavacanena karkaṭasthe vidhānāt kathaṃ niṣedha iti /
satyam /
nāyaṃ niṣedhaḥ /
kintu siṃhavidhiviśeṣa eva"na girāgiretibrūyāt"iti vat (*) (a. 9 pā. 1 adhi. 18) /
(*)jyotiṣṭome śrūyate"yajñāyajñīyena stuvīta"iti /
tatra yajñāyajñīyamityanena"yajñāyajñā vo girāgirā ca dakṣase"iti yajñāyajñapadaghaṭitāyāmṛci samutpannaṃ sāmābhidhīyate /
tatra ca girāśabdasya pāṭhaḥ /
tatra yonigānamaghīyānaiḥ sāmagairgakāreṇa sahitaṃ "gāyīrā girā iti gīyate /
"airaṃ kṛtvodgeyam' iti brāhmaṇavākyena tu girāśabde gakāralopapūrvakamirāśabdena gānaṃ vidhīyate /
tathā ca yonigānabrāhmaṇagānayosaktulyabalatvena viṣeṣābhāvādvikalpena prayoge prāpte"nagirā gireti brūyāt, yadgirāgireti brūyādātmānameva tadudghātā giret"iti gakārarahitagāne bādhamuktvā gakārarahitamirāpadaṃ geyatvena vidhīyate /
evamatrāpi "vedopākareṇe' "śrāvaṇyāṃ' iti vacanayoḥ samānabalatvena siṃhe karkaṭe ca vikalyenopākarmaṇaḥ prāptau "narmadottara' iti vacanena deśabhedādvayavasthāpyata ityāśayaḥ /
evaṃ ca siṃhakarkaṭayorubhayorapi prāptatvādavyavasthāyāṃ deśabhedena vyavasthāmāha--
prayogaparijāte bṛhaspatiḥ:
narmadottarabhāge tu kartavyaṃ siṃhayuktake /
karkaṭe saṃsthite bhānāvupākuryācca dakṣiṇe //
iti /
asyārthaḥ /
sarvatropākaraṇe prāpte dakṣiṇadeśe 'pi upākaraṇaṃ prāptam evaṃ sati tatrānena vākyena yaddakṣiṇe upākuryāt tat karkaṭe yaduttare tta siṃhe /
yattu--
siṃhe ravau tu puṣyarkṣe pūrvāhṇe vicaredvahiḥ (*) /
(*) pūrvāhṇe 'vivare bahiḥ iti pāṭho nirṇayasindhvādau /
avivare grahaṇādidoṣarahite iti ca vyākhyātam /
chandogā militāḥ kuryurutsargaṃ sarvacchandasām //
śuklapakṣe tu hastena upākarmāparāhṇikam /
ityatra siṃhe ravāvityetasyobhayatra sambandhena yat sāmagānāṃ siṃhārkavidhānaṃ taddeśabhedaprāpakakarkasiṃhavyavasthānivṛttiphalakatayā nityavat prāptyarthamiti na kiñcidanupapannam /
etaccopākarma brahmacārigṛhasthavānaprasthaiḥ kāryaṃ nityatvāt /
nityatvaṃ ca brahmayajñarūpanityakarmāṅgamantrāpyāyakatvāt /
{

Linked texts (1)