Viramitrodaya 98
Vīramitrodaya 98
- Language
- Sanskrit
98
}
āpyāyakatvaṃ coktam--
kātyāyanena:
pratyabdaṃ yadupākarma sotsargaṃ vidhivahvijaiḥ /
kriyate chandasāṃ tena punarāpyāyanaṃ bhavet //
ayātayāmaiśchandobhiryat karma kriyate dvijaiḥ /
krīḍamānairapi sadā tatteṣāṃ siddhikāraṇam //
upākṛtyādhīyītetyato nityādhyayanārthatvenāpi sarveṣāmavaśyakartavyatvam /
adhyayanaṃ ca sarveṣām /
tatra brahmacāriṇāṃ brahmacaryasya tadarthatvādeva siddham /
gṛhasthānāṃ tu grahaṇādhyayanamuktamāśvalāyanena--
samāvṛtto brahmacārikalpena yathānyāyamitare jāyopeyītyeke prājāpatyaṃ taditi /
brahmacārikalpenauyena niyamaviśeṣeṇa brahmacāryadhīyīta tenaiva yuktaḥ samāvṛtto 'pyadhīyīta /
itare brahmacāriṇastu yathānyāyaṃ = svavidhyuktaprakāreṇa adhīyīran /
tathā jāyopeyī = gṛhastho 'pi brahmacārikalpoktaniyamena natu bhikṣādidharmeṇetyarthaḥ /
dhāraṇādhyayanārthatvādapi sarvān prati niyatānuṣṭhānamuktam--
gobhilena:
uvākarmotsarjanaṃ ca vanasthānāmapīṣyate /
dhāraṇādhyayanāṅgatvādgṛhiṇāṃ brahmacāriṇām //
iti /
brahmacāriṇo naiṣṭhikāḥ /
upakurvāṇānāmadhyayanārthatvādeva prāptatvāt /
"adhyāpyeranvāravdha"ityato 'pyadhyāpakasya gṛhasthasyānuṣṭhānamuktamiti /
ityupākarmakālaḥ /
athotsarjanam /
tatra manuḥ--
puṣye tu cchandasāṃ kuryādvahirutsarjanaṃ dvijaḥ /
māghaśuklasya vā prāpte pūrvāhṇe prathame 'hani //
(a. 4 ślo. 96)
puṣye = pauṣe /
bahiḥ grāmāditi śeṣaḥ /
utsarjanaṃ kṛṣṇapakṣādhyayanarāhityam /
na tu sarvathānadhyayanam /
yathāśāstraṃ tu kṛtvaivamutsargaṃ chandasāṃ bahiḥ /
viramet pakṣiṇīṃ rātriṃ yadvāpyekamaharniśam //
(4 / 97)
ata ūrdhvaṃ tu chandāṃsi śukleṣu niyataḥ paṭhet /
vedāṅgāni rahasyaṃ ca kṛṣṇapakṣeṣu sampaṭhet //
(4 / 98)
iti manūkteḥ /
prathame 'hanīti puṣya ityatrāpi sambadhyate /
{
Linked texts (1)
- Kālatattvavivecana — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit