Virasimhavalokana p3.3

p3.3

iticaṃdraprabhāvurikā itivīrasiṃhāvalokeprameha madhumehapiṭikādhikāraḥ athamedarogasyajyotiḥśāstrā bhipāyeṇahetumāha yathoktaṃjātake alasaṃsukhinaṃsthūlaṃ patitaṃmiṣṭāśanaṃbhṛgostanayaḥ śayanopacārakuśalaṃ dvādaśa gastrījitaṃjanayet vyayabhāvagataśukrajanitamedapraśama nārthaṃpūrvavidhānaṃvidheyaṃ athamedarogasyakarmavipāke hetu māha tatpratīkāraṃcāha dadhicauryeṇapuruṣojāyatemeda sāyutaḥ dadhidhenuḥ pradātavyātenaviprāyaśuddhaye evaṃkṛtyaṃ cakuryāt athakramaprāptasyamedarogasyasanidānaṃciki tsitamāha rugviniścayāt avyāyāmadivāsvapnaśle ṣmalāhārasevitaḥ madhurānnarasaprāyaḥ snehānmedovivarddhate medomāṃsātivṛddhitvātsthūlāsyugudarastanīḥ avyatho pacayotsāhonarotisthūlaucyate athavṛṃdasaṃgrahāt pu rāṇāḥ śālayomudgāḥ kulatthoddālakodravāḥ leṣanāvasta yaścaivasāṃśavyāmedināsādaraḥ śramaciṃtāvyavāyaścakṣau dravāriraṇapriyaḥ hastyaśvagaścātisthaulyā vaḥśyāmākabhojanaḥ prātarmadhuyutaṃvārisevitaṃsthaulyanāśanaṃ sacavyajīrakavyoṣahiṃgusauvarcalānalāḥ mastunāsakta vaḥpītāmedoghnāvahnidīpanāḥ kṣāraṃvātālapatrasyahiṃguyuktaṃ pibennaraḥ medovṛddhivināśāyabhaktamaṃḍasamanvitaṃ patrāṃbu lohāmayacaṃdanānāṃ śarīradaurgaṃdhyaharaḥ pradehaḥ vāsādalarasopetaḥ śaṃkhacūrṇenasaṃyutaḥ bilvapatrarasovāpigātradau rgaṃdhyanāśanaḥ harītakīrodhramariṣṭapatraṃcūtatvacādāḍima valkalaṃca eṣoṃgarāgaḥ kathitoṃganānājaṃbūkaṣāyaścanarādhipāṇāṃ vyoṣāgnimustātriphalāviḍaṃgaṃgugguluḥsa maṃ khādetsarvānjayedvyādhīnmedaḥ śleṣmāāmavātajān itivīrasiṃhāvalokemedodhikāraḥ saṃpūrṇaḥ athajyotiḥśāstrābhiprāyeṇaudararogasyahetumāha tatpratīkā raṃcayathoktaṃjātake siṃhasthodvijanāthaḥ karotijātaṃradanajaṭhararogārttaṃ strīdveṣiṇaṃcapuruṣaṃtathāpipāsākṣudhā viṣṭaṃ athānyacca sthūlāsthisphītaromāpṛthuvadanagalo hrasvapiṃgākṣiyugmastrīdveṣīkṣutpipāsājaṭharagadarujā pīḍitomāṃsabhukta pāṃḍustīkṣṇolpaputrovipinanagaruci rmātṛvaśyaḥsuvaktā vikrāṃtokāryakopaḥ śaśibhṛtiravi bhegarbhaṃbhīradṛṣṭiḥ aparaṃca pracurāmitrastīkṣṇomṛdurva yāgnirmadālasaścaṃdre ṣaṣṭhenedararogaiḥ prapīḍitaḥpumān bhavati gaṃḍodarākṣirogāsyuḥ pāśabaṃdhanaṃ bhavet utpā taścabhavetkleśoyadāśatrugatoraviḥ kṣīṇacaṃdrāṃtardaśā yāmapyevaṃ siṃhāśasthitacaṃdrajanitodararogopaśāṃtaye pūrvavaddhānuprītayejapahomādikaṃkuryāt athodararogasya karmavipākehetumāha tatpratīkāraṃca yobrahmaviṣṇumaheśā nāmuttamabhāvenabhedaṃśādhayati saudaravyādhimānbhavati tacchāṃtayekṛcchrātikṛcchracāṃdrāyaṇānikuryāt maheśvarasya sahasrakalaśābhiṣekaṃkuryāt udyannadyetimaṃtramayutaṃjape t āteraudrasūktenacarughṛtābhyāmaṣṭottarasahasraṃjuhuyā t madhughṛta plutaṃ hiraṇyaṃdadyāt dharmaniścayārthasvāminā niyuktasyatatovyayamācarataḥ prāṅḍivākasyamaṃtriṇovāja lodaraṃtasyaprāyaścittaṃmāsatrayaṃpayovrataṃ śatabrāhmaṇa bhojanaṃkārayet mahādevasyasahasrakalaśābhiṣekaṃkuryā t itijalodare padmapurāṇe udaravyādhiyuktastubhaveddu rvalanāgame cāṃdrāyaṇatrayaṃkuryāttasyapāpasyaśāṃtaye bauddhāyanaḥ kuryāttu makaraṃ samyagrājataṃtāmramevaca pala trayaṃṇadvābhyāṃcatathaikenatathāśubhaṃ puccheratnānideyā nikaṭirūpeṇakārayet netresvarṇamayekāryejihvārī tyāprakalpayet pādyoḥprakṣiptatraghṛtapātrepunarddhayoḥ kṛṣṇavastreṇasaṃveṣṭyacaṃdanāgarucarcitaṃ tāmreṇajalapātra sthesthāpayenmakaraṃśubhaṃ brāhmaṇaṃvṛttasaṃpannavṛddhaṃdāṃtama lolupaṃ vastraiḥkaṭakakeyūraiḥpūjayedaṃgulīyakaiḥ homova ruṇadevatyairatnādhyāyoktamārgataḥ tataścodarikovipro makaraṃvinivedayet jalādhidevadeveśapaścimāśāpate udaravyādhināśaṃ mekurudānenatoṣinaḥ itijalodarama karadānavidhiḥ athakramaprāptasyaudararogasyasanidānaṃ cikitsitamāha rugdiniścayāt rogāḥ sarvepimaṃdāgnau sutarāmudarāṇica ajīrṇānmalinaiścānnairjāyaṃtemalasaṃ cayāt rudhvāsvedāṃbuvāhīnidoṣāḥ srotāṃsisaṃcitāḥ prāṇā gnyapānā nsaṃdūṣyajanayaṃtyudaraṃnṛṇāṃ tatpūrvarūpaṃbala varṇakāṃkṣāvalīvināśojaṭharecarerekhāḥ jīrṇāparijñānaṃ vidāhayuktyāvastaurujaḥpādagataścaśophaḥ ādhmānaṃ gamane śaktidaurbalyaṃ durbalāgnittā śophaḥ sadanamaṃgānāṃ saṃgovātapurīṣayoḥ dāhastaṃdrācasarveṣujaṭhareṣubhavaṃtihi pṛthagdoṣaiḥ samastaiścaplīhavaddhakṣatodakaiḥ saṃbhavaṃtyudarā ṇyaṣṭauteṣāliṃgaṃpṛthakpṛthak śūnākṣaṃkuṭilopasthaṃsu paklinnatanutvacaṃ valaśoṇitamāṃsāgniparikṣīṇaṃ cavarjayet athavṛṃdasaṃgrahāt raktaśāliyavāmudgā jāṃgalāścarasāhitāḥ virekasthāpanaṃśastaṃsarveṣujaṭhare ṣuca kṣāreṇairaṃḍajatailaṃpivenmūtreṇacāsakṛt jyotiṣama tyāḥpivetailaṃpayasācadinedine sarvebhyopyudarebhyastudrutaṃ mucyetamānavaḥ vātodarīpivettakraṃpipyalīlavaṇānvitaṃ śarkarāmaricopetaṃsvādupittodarīpivet jabānīsaiṃdhavājā jīvyoṣayuktaṃkaphodarī sannipātodarītakraṃtrikaṭukṣāra saiṃdhavaiḥ snuhīpayobhāvitaṃtaṃdulacūrṇairvinirmitoyūpaḥ udara mudāraṃhanyādyogoyaṃsaptarātreṇa snuhīpayobhāvitānāṃpippalīnā payobhrataḥ sahasramupayuṃjīta śaktitojaṭharāmayī mukta roga ściraṃjīvī valavarṇasamanvitaḥ pippalīvarddhamānaṃ vākalpadṛṣṭaṃprayojayet jaṭharāṇāṃ vināśāya nāstitena samaṃ bhuvi tribhirathaparivṛddhaṃpaṃcabhiḥ saptabhirvā daśabhiratha vivṛddhaṃpippalīvarddhamānaṃ itipivātipayoyastasyanaśvā sakāsajvarajaṭharagadārśovātaraktakṣayāsyuḥ paṭolamūlaṃra janī viḍaṃgaṃ triphalātvacaṃ kaṃpillakaṃcanalinīṃ trivṛtaṃceti cūrṇayet ṣaḍādyākārṣikānbhāgānpaṃcadvitricaturguṇā n kṛṣṇācūrṇaṃtatomuṣṭigavāṃmūtreṇayaḥ pibet viraktojāṃga larasairbhujīta mṛdu bhojanaṃ maṃḍaṃpeyāṃcapītvāca savyoṣaṃṣaḍahaṃ payaḥ śnitaṃpivettaccūrṇaṃpivedevaṃtataḥ punaḥ haṃtisarvodarāṇyevañcūrṇajātodakānyapi kāmalaṃpāṃḍurogaṃcaśvayathuṃcā pakarṣati itipaṭolādyaṃcūrṇa yavānīhapuṣādhānyatriphalā sopakuṃcikā kāravī pippalīmūlamajagaṃdhāsaṭhīvacā śatāvhājīrakaṃvyoṣaṃ svarṇakṣīrīsacitrikā dvaukṣāraupau ṣkaraṃ mūlaṃ kuṣṭhaṃ lavaṇapaṃcakaṃ viḍaṃgaṃca samāṃśāni daṃtī bhāga trayaṃtathā triradviśāle dviguṇesātalāsyāccaturguṇā eṣanārāyaṇonāma cūrṇorogagaṇāpahaḥ enaṃprāpyanivarttate rogāviṣṇumivāsurāḥ takreṇodaribhiḥ peyogulmibhirvada rāṃbunā ānaddhavāte surayā vātarogeprasannayā dadhimaṃ ḍenaviḍaṃgaidāḍimāṃbubhirarśasi bhagaṃdarepāṃḍurogekāseśvā segalagrahe hṛdrogegrahaṇīdoṣekuṣṭhemaṃdānaleṃjvare daṃṣṭrāvi ṣemūlaviṣesam̐garekṛtrimeviṣe yathāī snigdhakoṣṭenapeyameta dvirecanaṃ tṛtaṃtriphalā pāṭhādaṃtī kaṭukarohiṇī caturaṃ gulamajjāvātathācakaṭukatrayaṃ citrakaṃcavṛhatyoścatayā vvagajāpippalī snuhīkṣīrapalaṃkādyānhṛtasyāṣṭaupradāpaye t yāvatpivatitādviṃdūstāvadvegādvimucyate etadviṃdughṛ taṃsiddhamṛṣibhissamudāhṛtaṃ itibiṃdughṛtaṃ nārāyaṇacū rṇaṃ pītaḥplīhodaraṃhaṃtipippalīmaracānvitaḥ amlaveta sasaṃyuktaḥśigrukvāthaḥ sasaiṃdhavaḥ pālāsakṣāratoyenabhā vitāpippalīḥśubhāḥ gulmaplīhodaraṃhaṃtivanherdīpanakāri kāḥ arkapatraṃsalavaṇaṃpuṭadagdhaṃsucūrṇitaṃ nihaṃtimadhunā pītaṃprīhānamatidāruṇaṃ śarapuṃkhāmūlakalkaḥ pītasta kreṇanāśayatyacirāt ciratarakālasamutthaṃprīhānaṃ rūḍhamavagāḍhaṃ harītakīnāgaradevadārupunarnavāchinnaru hākaṣāyaḥ saguggulurmūtrayutaḥśvapeyaḥ śophodarāṇāṃprava raḥprayogaḥ rohītakabhayāśuṃṭhīpivenmūtreṇaśaktitaḥ ra vaudaraharaplīha mehārśaḥ kṛmigulmanut pātavyoyuktitaḥ kṣāraḥkṣīreṇodariyuktitaḥ payasācaprayoktavyāpippa lyaḥplīhaśāṃtaye eraṃḍatailaṃdaśamūlamiśraṃgomūtramiśra striphalārasovā nihaṃtivātodaraśauphamūlaṃkvāthaḥsamūtro daśamūlajovā gomūtrayuktamahiṣīpayaścakṣīraṃgavāṃvātri phalāvimiśraṃ kṣīrāmlabhukkevalamevagavyaṃmūtraṃpivedāśvaya thūdareṣu udakānūpajamāṃsaṃśākaṃpiṣṭakṛtaṃtilaṃ vyāyā mādhvadivāsvapnapānājīrṇaṃvivarjayet tathoṣṇālavaṇā mlānividāhīnigurūṇica nādyādannānijaṭharītoya pānaṃcavarjjayet itivīrasiṃhāvaloke udaraplīhodara śophodarādhikāraḥ athaśvayathurogasyajyotiḥśāstrā bhiprāyeṇahetumāha tatpratīkāraṃca nīcasthagurudaśā yāṃśvayathuguhvakarṇarogāścetidarśanāt tatpratīkārārthaṃ bṛhaspatiprītayejapahomādikaṃsakalamapikāryaṃ atha śvayathurogasyakarmavipākābhiprāyeṇahetumāha tatpratī kāraṃca mārgepulineparvatāgrekapitthachāyāmadhiruhya viṣṭāṃmuṃcatitanniṣṭhīvati āmavātaśvayathubhiḥpīḍyamā noniśaṃmūrchitobhavati parvatāgraṃnadītīraṃchāyāmāruhya vānaraḥ mūtraṃpurīṣamathavāyaḥprakṣipativājale śvayathu vyādhimāpnotītyāhabhagavānśivaḥ saidaṃvovibhvataḥ śarīraityādināaṣṭottaraśatāyutatrayajapaṃkuryāt āpohiṣṭhāmayobhuvaityanenacarughṛtābhyāmaṣṭonarāyu tatrayaṃhomaṃkuryāt atravyādhigurulaghubhāvaucadṛṣṭyau tathācavṛddhabauddhāyanaḥ vighnakarttācabhoktṝṇāṃśophībhava timānavaḥ tasyakarmavipākatvavyādhināśanamuttamaṃ dā naṃvalakṣyāmyaśeṣeṇasarvaśophavināśanaṃ kṣomavastraṃsa mānīyabahumūlyaṃcayadbhavet muktāphalānivadhnīyādvastra prāṃtesamaṃtataḥ kuṃkumenārcitaṃsamyakkakapūrā garudhūpitā taṃduloparisaṃsthāpya taṃdulāścasvaśaktitaḥ upacāraiḥ ṣoḍaśa bhirācāryapūjayettataḥ yuvāsāitimaṃtrābhyāṃpūjanaṃcatato viduḥ yuvaṃcastrīṇityekayuvāsūvāsāityaparomaṃtraḥ homaṃvāpiprakurvīta samidājyatilairapi ududhyasvaidaṃ viṣṇu saptarṣemaṃtraiḥkrameṇajuhuyāt sviṣṭakṛdūdasyakarmaṇottarī revameti maṃtrairhomaḥ hutvādyasasruvānpūrvapātre sarvāniveśyā saṃkhyācāṣṭottaraśatamaṣṭāviṃśatireva saṃpātenāgamārjjanaṃsarvamevahirogiṇaḥ akṣībhyāmitisūktenayathāliṃ gaṃtathaivahi vāsasāmārjanaṃkuryāt sayājīdarbhamuṣṭinā ācāryāyatutadvastraṃdadyātsopisadakṣiṇaṃ maṃtreṇānena vidhivatdakṣiṇābhimukhaḥ śuci ṛṣīṇāṃpravarogastyo lopāmudrāpatiḥ prabhu kṣaumavastrapradānena tuṣyevyādhiṃma pohatu dānamaṃtraḥ brāhmaṇebhya stathānyebhyodadyāccha ktyācadakṣiṇāṃ tataḥsnātaḥśucirbhūtvāvastramālyopa śobhitaḥ brāhmaṇairbahubhiḥsārddhaṃbhujītātīvabhaktitaḥ i tiśophaharakṣaumadānavidhiḥ athakramaprāptasyaśopharo gasyasanidānaṃcikitsitamāha rugviniścayāt raktapi ttakaphādvāyurduṣṭoduṣṭānvahiścarān nītvāruddhagatista rhikuryāttvagmāṃsasaṃśrayaṃ sotsedhaṃsaṃhataṃ śophaṃ tāmāhurnica yādaya sarvahetuviśeṣaisturūpabhedaṃ navātmakaṃ doṣaiḥ pṛthak dvayaiḥ sarvairabhighātādviṣādapi tatpūrvarūpaṃdavathuḥ śirā yāmāṃsagauravaṃ śudhyāmayābhaktakṛśābalānāṃ kṣārāmla tīkṣṇoṣṇagurūṃpasevā dadhyāmamṛcchākavirodhiduṣṭaṃga ropasṛṣṭānnaniṣevaṇaṃca arśāsyaceṣṭānavadehaśuddhirma rmāpaghātoviṣamāprasūtiḥ mithyopacāraḥpratikarmaṇāṃca nijasyahetuḥśvayathoḥ pradiṣṭaḥ ūrddhagāmīnaraṃpacyāṃmadhye gāmīmukhānnastriyaṃ ubhayorvastisaṃjātaḥ śophohaṃti nasaṃśayaḥ chardiśvāsorucistṛṣṇājvarātīsāraevaca sasakoyaṃsadaurbalyaḥ śopho padravasaṃgrahaḥ śuṃṭhīpunarnavairaṃ ḍa· paṃcamūlīśśritaṃjalaṃ vātikica yathāśaktaṃ pānāhārapari grahe paṭolatriphalāriṣṭadārvīkvāthaḥ saguggulaḥ haṃtipi ttakṛtaṃśothaṃtṛṣṇājvarasamanvitaṃ śophekaphotthemahiṣā kṣyayuktaṃ mūtraṃpivedvāsalilaṃtathaiva kaphetutṛṣṇāsikatā purāṇapiṇyākasidhutvakajapralepaḥ guḍārdrakaṃbāguḍanā garaṃvāguḍābhayāṃbāguḍapippalīṃvā karṣāmivṛddhyātripa la pramāṇaṃkhādennaraḥ pakṣamathāpimāṃsaṃ śophapratiśyāyagalā syarogān sabhvāsakāsārucipaunasādīn jīrṇajvarā rśograhaṇīvikārān hanyāttathānyā nukaphavātarogān ārdrakaḥ svarasaḥ pītaḥ purāṇaguḍamiśritaḥ ajākṣīrā śināṃśīghraṃsarvaśophaharobhavet kṛṣṇāsavimbaghanajīrakakaṃ ṭakārīpāṭhāmṛtākarikaṇāmagadhājaṭānāṃ cūrṇaṃkavoṣṇa salilenaviloṅyapītaṃnātaḥparaṃsvayathurogaharaṃnarāṇāṃ dvi paṃcamūlasyatulākaṣāye kaṃsaṃbhayānīcaśataṃguḍācca lehesu siddhecavinīyacūrṇaṃvyoṣaṃ trisaugaṃdhyamathosuraśītaṃ prasthā rddhamātraṃmadhunaḥ suśītekiṃciccacūrṇīkṛtayāvabhūkaṃ ekā bhayāṃprāpyatataścale hātspharkinihaṃtisvayathuṃpravṛddhaṃ śvā saṃjvarārocakamehagulmān plīhatridoṣodarapāṃḍurogān kā śyaṃmaṃvātamasṛgmlapittaṃ vaivarṇyamūtrānilaśukradoṣān itikaṃsaharītakī vidāhivānlalavaṇānimadyaṃmṛdāṃdivā svapnamajāṃgalaṃca striyoghṛtaṃtailapayogurūṇiśophaṃ ji hāsuḥparivarjayecca itivīrasiṃhāvaloke śophādhikā raḥ athajyotiḥśāstrābhiprāyeṇa aṃtravṛṣaṇadyāsvarogā ṇāṃhetumāha yaduktaṃ ūrjitaguhyarogārtomīnastherke nidarśanāt kulaṭābhāryādveṣīvadhaniṣṭhodadruṇodaridraśca aliniṣṭesitebhavatipumāngṛhītaśilataḥ saguhyagadaḥ śukrapūjādikaṃvidhiyat atraādyaśabdenetimuṣkapī ḍādayopigṛhyaṃte tadupaśāṃtayekarkaṭasaṃsthitamaṃgalāva lokitasūryajanitamuṣkarogopaśāṃtayepūrvavatjapaho mādikaṃkuryāt athavṛṣaṇarogasyakarmavipākehetumā ha tatpratīkāraṃca tatrasnuṣāgāmīvātavṛṣaṇaḥ athavā yañcittaṃātmajastriyaṃ asakṛdajñānādgatvācāṃdrāyaṇadva yācchuddhyet jñānātsakṛdgamanekṛcchrādvāśuddhiḥ āsāmekāṃ buddhipūrvakaṃbahudineṣugatvā agniṃ praviśyamṛtaḥ śuddhyet a parādhamaṃtareṇayonṛpobhṛtyādīnāṃ hastapadādīn chedayati ta syamuṣka magninā dagdhamiva śilāpiṣṭamiva vṛṣaṇaṃjāyate paścādrudhiraḥ sravati sarudrasaṃhitāmaṣṭottarasahasraṃjape t praticāṃdrāyaṇatrayaṃ kuryāt gāṃdadyāt jāyatevṛṣaṇe yasyavyādhiḥ paramadāruṇaḥ japitvādaśasāhasraṃmucyateru drasaṃhitāṃ itiviṣṇuvacanāt itivṛṣaṇavyādhipratīkā raḥ athāṃtrarogeviśeṣatayākarmavipāke hetumāha tatpratī kāraṃca pūrvajanmani vaiśyahaṃtu raṃtrāṇi chinnānīvabhavaṃti paścācchītajvaramanaṃtaramuṣṇajvaramapātadāhaścabhavatiśata brāhmaṇabhojanaṃcaudyantadyotitrucamayutatrayaṃjapet ā teraudrasūktenamadhughṛtābhyāṃ juhuyāt athavāmahiṣīprati rūpāṃcadadyāt itisopadravāṃ pīḍāyāṃ brahmaloktaṃca ya jñevighnaṃkaromartyojāyatecāṃtravṛddhimān vakṣyāmitatpratīkāraṃdānahomādikarmaṇā kuryātsvarṇamayīṃdhenuṃśu bhaṃnārāyaṇasyatuṃ vyavahārika niṣkābhyāmekenāpitadarddhataḥ nārāyaṇalakṣaṇamuktaṃ hemahastirathadāne pra kṣālyapaṃcagavyenasthāpayetkuṃkumopari śvetavastreṇasaṃ veṣṭyagaṃdhamālyaiḥ samarcayet upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ ācāryo vaiṣṇavaḥśuciḥ sarvaśāstrārthatatvajñobrahmavidyāsanigvi taḥ homaṃcakārayettantrāgneyyāṃdiśiśāstrataḥ samidājya tilaiścaiva oṃ namo nārāyaṇotaca tilānvyāhṛtibhirjuhu yāt rogī tathā'rcayeddevaṃnārāyaṇamanāmayaṃ mūlamaṃtreṇavidhi vat naivedyaṃcaruriṣyate namoṃtaṃnāmasoṃkāraṃ mūlamaṃtraḥ prakīrtti taḥ tatastāṃpratimāṃdivyāṃ prāṅmukhāyaudaṅmukhaḥ maṃtreṇā nenavidhivat bhaktyāparamayāyutaḥ nārāyaṇajagannāthaśaṃ khacakragadādharaḥ pūrvajanmani yajñādividyādyāhetukaṃtamayā aṃtravṛddhiṃmahārogaṃdānenānenatoṣataḥ cakrahastagadāpāṇe śamayābhujagatpate dānamaṃtraḥevaṃkṛtvānu taṃdevaṃkṣamāpyabrā hmaṇetataḥ viprāṇāṃbhojanaṃdadyāt snātvā bhuṃjīta vāgyataḥ evaṃkṛtvāsamāpnotinirogatvaṃnarobhuvi ārogyayuktoni tyaṃhisaciraṃsukhamedhate itiaṃtravṛddhiharanārāyaṇadā navidhiḥ athakramaprāptasyasanidānaṃcikitsitamāha rugvi niścayāt kruddhontūīgatovāyuḥśophaśūlakaraścaran mu ṣkovaṃkṣataḥ prāpyaphalakośābhivāhinīḥ prapīḍyadhamanī vṛddhiḥ karotiphalakośayoḥ doṣāstramedomūtrāṃtesavṛddhiḥsasabhāgadaḥ guggulaṃruvutailaṃvā gomūtreṇapibennaraḥ vātavṛ ddhiṃnihaṃtyāśucirakālānubaṃdhinīṃ sakṣīraṃvāpibettailaṃgā sameraṃḍasaṃbhavaṃ tailaṃnārāyaṇaṃyojyaṃpānābhyaṃjanavastiṣu triphalākvāthagomūtraṃ pibetprātarataṃdritaḥ koṣṭhavātodbhavaṃ śophaṃnihanyādvṛṣaṇodbhavaṃ caṃdanaṃmadhukaṃpadmamuśīraṃnīla mutpalaṃ kṣīrapiṣṭaiḥpralepaḥsyāddāhaśopharujāpahaḥ paṃca valkalakalkena saghṛtena pralepanaṃ sarvapittaharaṃkāryerakta jeraktamokṣaṇaṃ vacāsarṣapatailena pralepaḥśophanāśanaḥ sa rpatvaksarṣapaiḥpiṣṭaiḥśophaśleṣmānilāpahaḥ tailameraṃḍajaṃ pītaṃ balāsiddhaṃpayonvitaṃ ādhmānaśūlopacitāmaṃtritravṛddhiṃ jayennaraḥ gomūtrasiddhāṃsiruvutailābhṛṣṭāharītakīṃsaiṃdhavacū rṇayuktāṃ khādennaraḥkoṣṇajalānupānannihaṃtivṛddhāṃcireṃ jāṃtavṛddhiṃ gavyaṃghṛtaṃsaiṃdhavacūrṇayuktaṃ śaṃbūkabhāgenihitaṃ prayatnāt saptāhamādityakarairvipakkaṃnihaṃtikausaṃḍakamaṃtra vṛddhiṃ itikuraṃḍaka itivīrasiṃhāvaloke aṃtravṛddhya dhikāraḥ atyabhiṣyaṃdigurvamlasevanānnicayaṃ gataḥ karo tigraṃthivacchophaṃdoṣovaṃkṣaṇasaṃdhijaḥ jvaraḥ śūlāṃgadāhā dyaṃtaṃvardhmamiti nirdiśet mūlaṃbilvakapitthayorulūkasyā gnerbṛhalyordvayoḥ śyāmāpūtikaraṃjaśigrukataro rviśvauṣa dhāruṣkaraṃ kṛṣṇāgraṃthikacavyapaṃcalavaṇakṣārājamodānvi taṃ pītaṃ kāṃjikakoṣṇatoyamathiteścūrṇīkṛtaṃvardhmajit bhraṣṭai raṃḍatailenakalkaḥpathyāsamudbhavaḥ kṛṣṇāsaiṃdhavasaṃyuktova rdharogaharaḥparaḥ avikṣīreṇagodhūmacūrṇaṃkuṃdurakasya ca pralepanaṃmukhoṣṇaṃsyādvardharogaharaṃparaṃ itivarddhā dhikāraḥ itivīrasiṃhāvalokemuṣkavṛddhyaṃtravṛddhivardhmā dhikāraḥ athajyotiḥśāstrābhiprāyeṇagalagaṃḍagaṃḍamālā pacīrogahetumāha tatpratīkāraṃca gaṃḍodarānnirogaiḥkṣi tipatinābaṃdhanādibhi stakṣaḥśukradaśāyāṃsūryovicara tinūnaṃbhavetpuruṣaḥ aparaṃca śirasoruggalarogāści traṃsahasājvaraḥbhūlaṃ tapanadaśāyāṃśukreśatyāgobhavedai ribhiḥ śire ruggala rogaiścajvasatīsārabhūlakaiḥ śarīrakle śamāpnotisūryasyāṃtargate bhṛgau aparaṃca śirorogogala grāhonānākleśavimarddanaṃ caurāṃtakabhayavyādhirbudhasyāṃta rgatekuje śukrāṃtarvarttamānasairyajanitagalagaṃḍagaṃḍamālāroga prītayeyathoktamapisakalaṃ kuryāt tathāca sūryātarvarttamānaśukrajanitagalagaṃḍagaṃḍamālopaśāṃtayeśukroktakāryaṃ a nyacca budhāṃtaḥśukrajanitagalagraharogapratīkārāyabhauma prītayeyathoktaṃkuryāt tenopaśāṃtiḥ gurudveṣīparacittaduḥkhakārīgulmīgaṃḍamālāb‍yādhimāṃścajāyate etadvā rhaspatyebhihitaṃ aparaṃca brāhmaṇaṃpratāryayo'dhyāpayatiśiṣyaścaguruṃvaṃ cayitvādhodhīyatesagaṃḍamālībhavati a syaprāyaścittaṃ anuktaniḥkṛtikatvāccāṃdrāyaṇaṃkuryāt eta nmānavebhihitaṃ gaṃḍamālāgalagaṃḍopaśāṃtayepuruṣasūktaṃ ṛṣichaṃdodaivatānijñātvaivajapet aviditvāṛṣichaṃdo daivataṃyajñamevaca yo'dhyāpayedyajevāpipāpīyānjāyatetu saḥ itivacanāt tasmācchaṃdoṛṣidaivatānijñātvaivaja pet etaccādhīna brāhmaṇaviṣayaṃ kṛcchracāṃdrāyaṇabrahmabhojyāniccakārayet abhakṣabhakṣīcaiva athajyotiśśā strābhiprāyeṇahetumāha tatpratīkāraṃca mūrddhaśoṇitado ṣaśākhācchedovraṇaścāpipinasamutthairdoṣairabhibhūtomāna vobhavati athabhaumadaśājanitārbudarogavraṇapratīkāra bhaumaprītayepūrvoktamevasakalaṃ kuryāt tenopaśāṃtirbhava ti athārbudarogasyakarmavipākahetumāha tatpratīkāraṃ ca pūrvajanmanibi dhavāsārddhaṃramamāṇaḥ raktārbudavānbhava ti vidhavāgamanenityaṃraktārbudī bhavennaraḥ nāradīyava canāt raktārbudīnaraḥ kuryātprāyaścittaṃ praśāṃtaye iti vacanāt kṛcchrāṇīti kṛcchracāṃdrāyaṇānisamastānivya stānitvāgurulaghubhāvāpekṣayāsamācaret suvarṇadānaṃ cadadyāt brāhmaṇabhojanaṃcakārayedvibhavāpekṣayāiti raktārbudavraṇaharaṇe athakramaprāptānāṃgalagaṃḍagaṃḍamālāpa cīgraṃthyarbudānāṃsanidānaṃ cikitsitamāha rugviniśca yāt nibaddhasvayathuryasyamuṣkavallaṃbategalemahān vāya divā-hrasvogalagaṃḍaṃtamādiśet yavamudgapaṭolāniktaṭūrūkṣaṃcabhojanaṃ charddisraktamuktiṃcagalagaṃḍeprayojaye t niculaṃśigrubījāniśaṇabījātasīyavān mūlakasyacabījānitakreṇāmlenapeṣayet gaṃḍānigraṃthijaścaivagaṃḍamālāḥ samutthitāḥ pralepāttenanaśyaṃtivilayaṃ yāṃtivācirāt jīrṇakarkārukarasoviḍasaiṃdhavasaṃyuktaḥ naśyenataruṇaṃhaṃtigalagaṃḍaṃnasaṃśayaḥ jalakuṃbhikajaṃbhasma pakkaṃgomūtragālitaṃ pivetkodravabhasmāśīḥgalagaṃḍopaśāṃ taye svetāparājitāmūlaṃprātaḥpiṣṭvāpivennaraḥ sarpiṣā nihitāhārogalagaṃḍapraśāṃtaye tiktālāṃbūphalepakvesaptā hamuṣitaṃjalaṃ madyaṃvāgalagaṃḍaghnaṃpānātpathyasu śīlitaiḥ karkadhukolāmalakapramāṇaiḥ kakṣāsamanyāgalabaṃkṣa ṇeṣu medaḥkaphābhyāṃciramaṃdapakkaiḥ syādgaṃḍamālābahubhi stugaṃḍaiḥ tegraṃthayaḥkecidavāptapākāḥsravaṃtinaśyaṃtibhavaṃti cānye kālānuvaddhaṃciramādadhātisaivāpacītipravadaṃti kecit mākṣikāḍhyaḥ sakṛtpītaḥkvāthovaruṇamūlakaḥ gaṃḍamālāṃnihaṃtyāśucirakālānubaṃdhinīṃ viḍaṃgāna lasiṃdhūttharāsnogrākṣāradārubhiḥ taileccaturguṇesi ddhaṃkaṭutuvīraseśubhe gaṃḍamālāharaṃśreṣṭhaṃgalagaṃḍepraśasya te tuvītailaṃ vyoṣaviḍaṃgamadhukaṃsaiṃdhavaṃdevadāruca tai lamebhiḥ sṛtaṃsamyakkṛcchramapyapacīṃharet ||vyoṣādyaṃtailaṃ ||