Shraddhacandrika (Divakarabhatta) 2.p64
Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) 2.p64
- Language
- Sanskrit
2.p64
śaṅkhaḥ, ādityā vasavo rudrā brahmendrārkaniśākarāḥ | maṇḍalānyupajīvanti tasmātkurvīta maṇḍalam || baudhāyanaḥ-caturasraṃ trikoṇaṃ ca varttulaṃ cārddhacandrakam | karttavyamānupūrvyeṇa brāhmaṇādiṣu maṇḍalam || bahvṛcapariśiṣṭe-daive caturasraṃ pitrye vṛttamiti | tatsādhanāni brāhme-maṇḍalāni ca kāryāṇi nīvāraiḥ saktubhiḥ śubhaiḥ | gauramṛttikayā vāpi bhasmanā gomayena vā || iti | tannirmāṇaprakāraḥ smṛtyantare-nairṛtīṃ diśamārabhya īśānyāntaṃ samāpayet | tāmeva diśamārabhya daivikasya tadantike|| īśānīṃ diśamārabhya nairṛtyāmapradakṣiṇam | tāmeva diśamārabhyapai tṛkasya tadantike || maṇḍalākaraṇe doṣaśrutiḥmārkaṇḍeyapurāṇe, yātudhānāḥ piśācāśca krūrāścaiva ca rākṣasāḥ | haranti rasamannasya maṇḍale hi vivarjite || śrāddhadīpakalikāyāṃ mātsye-akṛtvā bhasmamaryādāṃ yaḥ kuryātpāṇiśodhanam | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati || iti saṅkṣepaḥ | athāgnaukaraṇam | hemādrau yājñavalkyaḥ, agnaukariṣyannādāya pṛcchedanaṃ ghṛtaplutam | kuruṣvetyabhyanujñāto hutvāgnau pitṛyajñavat || hutvā juhuyādityarthaḥ | tacca— smārttaṃ karma vivāhāgnau kurvīta pratyahaṃ gṛhī | dāyakāle hate vāpi śrautaṃ vaitānikāgniṣu || iti yājñavalkyavacanādaupāsane'gnau kāryam | tatra sarveṣāmaupāsana eva prāpte kacidviśeṣamāha— mārkaṇḍeyaḥ, āhitāgnistu juhuyāddakṣiṇe'gnau samāhitaḥ | anāhitāgniścopasade agnyabhāve dvije'psu vā || iti | agnyabhāve=ubhayavidhāgnyabhāve | aupasade=gṛhyāgnau dvije=dvijapāṇau | āhitāgniḥ=sarvādhānī | ardhādhānigṛhyāgnimato gṛhyāgnisadbhāvāttatraiva bhavati | idaṃ ca sarvādhānino dakṣiṇāgnāvagnaukaraṇaṃ darśa eva | pakṣāntaṃ karma nirvartya vaiśvadevaṃ ca sāgnikaḥ | piṇḍayajñaṃ tataḥ kuryāttato'nvāhāryakaṃ budhaḥ || iti laugākṣikroktavihṛtadakṣiṇāgnisadbhāvāt | vārṣikādau tu sarvādhānī pāṇau kuryāttādṛśāgnerabhāvāt | itaro gṛhya eva | vṛttikārastvāśvalāyanasyāhitāgneḥ sarvatra pāṇihomamevāha | anuṣṭhānamapyāśvalāyanānāṃ vṛttyanusāryevāstītyalaṃ niṣkṛṣṭena | āśvalāyanaḥ — abhyanujñāyāṃ pāṇiṣviti | atra vṛttiḥ | pāṇiṣviti bahuvacananirdeśātsarvaviprapāṇiṣu homa iti | śaunako'pi— sarveṣāmupaviṣṭānāṃ viprāṇāmatha pāṇiṣu | vibhajya juhuyātsarvaṃ somāyetyādimantrataḥ || yattu kātyāyanavacanampitrye yaḥ paṅktimūrdhanyastasya pāṇāvanagnikaḥ | hutvā mantravadanyeṣāṃ tūṣṇīṃ pātreṣu nikṣipet || iti, tadbahvṛcātiriktaparamiti kecit | mama tu pratibhāti anagnikapadavaiyarthyāpātādanagnikabahvṛcasyaikatraiveti | anagnikasya daivabrāhmaṇahaste homamāha-madanaratne yamaḥ, apatnīko yadā vipraḥ śrāddhaṃ kurvīta pārvaṇam | pitryaviprairanujñāto viśvedeveṣu hūyate || juhotītyarthaḥ | evaṃ cātrānagnikasyāgnaukaraṇahome pitryaviprahastadaivaviprahastayorvikalpaḥ | (1)agnyabhāve tu sarveṣāṃ pāṇihoma eva | agnyabhāve tu viprasya pāṇāvevopapādayet | yo hyagniḥ sa dvijo viprairmantradarśibhirucyate || iti manūkteḥ | agnyabhāve tu viprasya pāṇau dadyāttu dakṣiṇe | agnyabhāvaḥ smṛtastāvadyāvadbhāryā na bindati | iti jātūkarṇyavacanācca | taittirīyāṇāmetāvānviśeṣaḥ agnyabhāve pāṇihomo na kintu laukikāgnau | naṣṭāgnirdūrabhāryaśca pārvaṇe samupasthite || sandhāyāgniṃ tato homaṃ kṛtvā taṃ visṛjetpunaḥ || iti vacanāt | kvacitsāgnerapi pāṇihomaḥ | tathāca-gṛhyapariśiṣṭe, anvaṣṭakyaṃ ca pūrvedyurmāsi māsi ca pārvaṇam
Linked texts (3)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Karmapradīpa — Kātyāyana (Vājasaneyi sūtrakāra), Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit