Tirthacintamani 11.p5

11.p5

gayāyāṃ sarvvakāleṣu piṇḍaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ | adhimāse janmadine aste ca guru-śukrayoḥ || na tyajeta gayāśrāddhaṃ siṃhasthe'pi bṛhaspatau | darbhaṃ pradarśayedbhikṣurgayāṃ gatvā na piṇḍadaḥ || nyasya viṣṇupade darbhaṃ mucyate pitṛbhiḥ saha || pāyasena gayāyāñca śaktunā piṣṭakena vā | caruṇā taṇḍulānyairvā piṇḍadānaṃ vidhīyate || muṇḍapṛṣṭhaśilāmadhikṛtya tatraiva — tāṃ dṛṣṭvā sarvvalokaśca mahāpāpo'tipātakī | pūtaḥ kṛtyādhikārī ca śrāddhakṛdbrahmalokabhāk || tadayamanuṣṭhānakramaḥ — prathamadine'śvamedhasahasrajanyaphalavilakṣaṇaphalaprāptikāmaḥ phalgutīrthe snānamahaṃ kariṣye | iti saṃkalpya snāyāt | taduktaṃ snānādhikāre vāyupurāṇe — aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret | nāsau na tatphalamāpnoti phalgutīrthe yadāpnuyāt || iti | tarpaṇantu -- oṃ adyāmukagotro'smatpitā amukadevaśarmmā tṛpyatāmidaṃ tilodakaṃ tasmai svadhā pitaraṃ prīṇayāmīti | taduktaṃ kalpatarau varāhapurāṇe — prīṇayāmīti yattoyaṃ tvayā dattamarindama | tenāsyayugapadyogo jāto vākyena sattama || iti | svadhodīraṇānantarañca pitaraṃ prīṇayāmīti yojyamāgantukānāmante'bhiniveśāt | tato devārśvanādi kṛtvā adya tīrthaprāptinimittakaṃpāvvaṇaśrāddhamahaṃ kariṣye iti saṃkalpyārdhyāvāhanarahitaṃ khadyoktarītyā pāvarbaṇaṃ kuryyāt | tadasambhave piṇḍadānamapi tadrītyaiva kāryyam | piṇḍadānaṃ tataḥ śastaṃ pitṝṇāñcātidurlabham | vilambo naiva karttavyo na ca vighnaṃ samācaret || iti vacanāt | tatastaddina eva mahānadīpaścimakūlalagnāṃ gayottarasthāṃ pretaśilāṃ gatvā tatkarmma karttavyam | tadyathā— pretaśilāyāṃ kṛtapañcabhūsaṃskārāyām ācānta upaviśya kṛtāpasavyo dakṣiṇāmukho bhūtvā oṃ kavyavāla ityādi śāśvatomityantaṃ paṭhitvā savyaṃ kṛtvā ācamya sandhyāvandanavahniprāṇāyāmān kṛtvā puṇḍarīkākṣasmaraṇena śrāddhīyadravyāṇi kuśodakena prokṣya--oṃ adyāmukagotrāṇāṃ pitṛ-pitāmaha-prapitāmahānāmamukāmukadevaśarmmaṇām amukagotrāṇāṃ mātṛ-pitāmahī-prapitāmahīnām amukāmukadevīnāmamukagotrāṇāṃ mātāmaha-pramātāmaha-vṛddhapramātāmahānāmamukāmukadevaśarmmaṇām amukagotrāṇāṃ mātāmahīpramātāmahī vṛddhapramātāmahīnāmamukāmukadevīnāṃ pretatvavimuktikāmaḥ pretaśilāyāṃ śrāddhamahaṃ kariṣye | iti saṃkalpya dvādaśadaivataṃ śrāddhaṃ pārvvaṇetikarttavyatākaṃ kuryyāt | hemādrimate tu mātāmahādivarjaṃ śeṣaṃ pūrvvavat | jayaśarmmādimate prakṛtameka pārvvaṇaṃ kintu sapatnīkatvena ṣaṇṇāmapi devatātvamiti | sampradāyamate ṣaṇṇāṃ puṃsāmiha devatātvaṃ na tu strīṇāmiti na ca sapatnīkatvenāpīti | ubhayamatamapyasat | anvaṣṭakāyāṃ vṛddhau ca gayāyāñca mṛtāhani | mātṛśrāddhaṃ pṛthak kuryyādanyatra patinā saha || iti vāyupurāṇavirodhāditi | evaṃ dakṣiṇādānāntaṃ pārvvaṇaṃ vidhāya tadbhedikṣiṇata upaviśya kṛtāpasavyo dakṣiṇamukhaḥ kuśatrayaṃ dhṛtvā kavyavālo'nala ityādiśāśvatīmityantaṃ paṭhitvā teṣu kuśeśu sakṛttilodakāñjali rūpamāvāhanaṃ kuryyāt | tata etāni pādyādīni oṃ pitrādibhyo nama iti krameṇa pañcopacāreṇa pitrādīn sampūjya-oṃ ābrahmastambaparyyantaṃ devarṣi-pitṛ-mānavāḥ | tṛpyantu pitaraḥ sarvve mātṛ-mātāmahādayaḥ || atītakulakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām | ābrahmabhuvanāllokādidamastu tilodakam || iti pūrvvavadañjalidānarūpamilitapitrādyāvāhanaṃ kṛtvā oṃ adyāmukagotra pitaramukadevaśarmmanneṣa te piṇḍaḥ svadheti 'madhutilamiśraṃ pāyasādyanyatamapiṇḍaṃ pitre evaṃ pitāmahādibhya ekādaśabhyo'pi yathādakṣiṇaṃ dadyāt | tatastaddakṣiṇata upaviśya samūlān dakṣi-ṇāgrān kuśānāstīryya oṃ kavyavāla ityādi śāśvatīmityantaṃ pūrvvavatpaṭhitvā sakṛttilodakadānarūpamāvāhanaṃ kṛtvā pūrvvavadabhyarcya