Tirthacintamani 2.p17

2.p17

evameva yāvattīrthaprāpti pratyahaṃ gacchet tīrthe'pi tadat kṣecādikamanusaran kārpaṭīveśaṃ vibhṛyāt | na tu tatra khānaśrāddhādikāle'pi pramāṇābhāvāt | evaṃ tīrthāttathaiva pratyāvṛttaḥ khagrāmasamīpe grāmāntare tatpūrvvaprāptidine kṛtopavāsastaduttaradine grahāniṣṭadevatāśca sampūjyaadya tīrthayātrāyāṃ pārvvaṇaśrāddhamahaṃ kariṣye iti saṃkalpya tatraiva ghṛtena pārvvaṇaṃ vidhāya brāhmaṇatrayaṃ pūrvvavat sampūjya khagrāmaṃ prāpya taṃ pūrvvavat pradakṣiṇīkṛtya khagṛhaṃ praviśya veṣadhāraṇasthāne veṣamujjhitvā śrāddhaśeṣaghṛtena pāraṇāṃ kuryyāditi | śaṅkhaḥtīrthaṃ prāpyānuṣaṅgeṇa snānaṃ tīrthe samācaran | snānajaṃ phalamāpnoti tīrthayātrāphalaṃ na tu || anuṣaṅgeṇa videśasthapitrādipraṇāmāya calito madhye tīrthaṃ prāpya snātvā tatsnānajaṃ phalameva labhate | paiṭhīnasiḥṣor̤aśāṃśaṃ sa labhate yaḥ parārthena gacchati | arddhaṃ tīrthaphalantasya yaḥ prasaṅgena gacchati || parārthena vetanādinā, prasaṅgena uddiśya tīrthāntaraprasaṅgena gaṇeśvaramiśrādayo'pyevam | devīpurāṇetīrtheṣu brāhmaṇaṃ naiva parīkṣeta kadācana | annārthinamanuprāptaṃ bhojyantaṃ manurabravīt || saktubhiḥ piṇḍadānañca saṃyāvaiḥ pāyasena vā | karttavyamṛṣibhiḥ proktaṃ piṇyākena gur̤ena vā || piṇyākaḥ tilakalkaḥ | tathā tatraiva, — śrāddhañca tatra karttavyamarghyāvāhanavarjjitam || śvadhvāṅkaṣṭrakākānāṃ naiva dṛṣṭigatañca yat | śrāddhantu tīrthikaṃ proktaṃ pitṝṇāṃ tuṣṭikārakam || akāle'pyathavā kāle tīrthe śrāddhaṃ tathā naraiḥ | prāptaireva sadā kāryyaṃ karttavyaṃ pitṛtarpaṇam || piṇḍadānaṃ tatra śastaṃ pitṝṇāñcātidurlabham | vilambo naiva karttavyo na ca vighnaṃ samācaret || tatreti—dvayamadhikaraṇasaptamau na tu nimittasaptamau upapadavibhakteḥ kārakavibhaktirbalīyasīti nyāyāt | tena tīrthādhikaraṇakaśrāddhaṃ sarvvamevārdhyāvāhanavarjjitam | na tu tīrthaprāptinimittakamātramapīti kecit | tanna—prāptaireva karttavyamityupasaṃhāradarśanādupakramopasaṃhāraikavākyatayā tīrthaprāptinimittaka eva śrāddhe'rghyāvāhananiṣedhapratīteḥ | nanu āvāhanaṃ pitrādisannidhiphalakaṃ te ca tīrthe nityasannihitā eveti tīrthādhikaraṇaśrāddhamātra evāvāhanabādha ucito vaiyarthyāt | iti cet na śarīrasya bauddhasya vā sannidherdevatādhikaraṇavirodhena nirastatvāt | kimarthaṃ tarhyanyatrāvāhanam adṛṣṭārthamityavehi ataeva nāvāhanamantro'pi | nanvevaṃ namo va ityādādṛṣṭārthatve kathaṃ mantrohuḥ samavetārtho'yamiti yadi tarhi pratipuruṣaṃ kathaṃ bahuvacanaprayoga iti | ucyate— asya tu tattaddevatāprakāśakatvena samavetaprakṛtikatve'pi pratipuruṣaṃ bahuvacanam,— etadvaḥ pitaro vāsa iti japan pṛthak pṛthak | iti vacanabalādeva 1| nanvevaṃ prakṛtau vibhakterasamavetārthatve vikṛtāvapi tathātvaṃ— yathā—aditiḥ pāśān pramumoktityatra bār̤hamiti cet tarhi piturekoddiṣṭe'pi etadvaḥ pitaro vāsa iti syāt | vibhakteḥ prakṛtāvevāsamavetārthatvāditi cet bhrānto'si dvidhā hi vibhaktīnāmasamavetārthatvaṃ mantrābhivādabalādvākyabalācca | tatrādyaṃ pāśādhikaraṇe ataeva vikṛtāvapi bahupāśaśūnyāyāṃ bahuvacanāntaeva pāśaśabdaprayoga iti siddhāntaḥ | dvitīyastu—vākyaviṣayamātre sambhavati yāvadvahuvacanaṃ hi vācanikamiti nyāyāt | akāle amāvāsyādivyatiriktakāle na tu rātryādau niṣedhavirodhāditi | yattu akāle rātryādāviti na hi ko'pi vāraḥ kā'pi tithirvā na śrāddhasya kālaḥ sarvvadaiva śrāddhavidhānāditi tasyādakālatvena rātryādikameva pratiprasūtamiti kecit | tanna—sarvvavāratithīnāṃ śrāddhakālatvena āvaśyakaśrāddhakālatvābhāvādeva | idantu tīrthaśrāddhamāvaśyakam | tenāyamarthaḥ—yasminnapi kāle