Tirthacintamani 2.p18

2.p18

pratipadādau śrāddhamanāvaśyakaṃ tadāpi tīrthaprāptipace śrāddhamavaśyakāryyamiti | atra kecidāhuḥ— yasya tu daivagatyā sāyāhnādau tīrthalābhastasya tatprāptinimittakaśrāddhabādha eva taddine vihitamuhūrttābhāvāduttaradine ca prāptidinatvābhāvāditi | vastutastu tatrāpyuttaradine'ciroditamuhūrttadvayānantaraṃ śrāddhamucitameva | prāptyuttaravihitamuhūrtta eva śrāddhavidhānāt | na ca vilambo doṣāya svayamakaraṇāt | na caivaṃ prāptyanupadaṃ kṛte tadante'pi śrāddhāpattiḥ | prāptyanantaravihitamuhūrttasya “prāptaireva tu karttavyam” ityanena tacchrāddhādhikaraṇatvena vihitasya vyatikramāditi | piṇḍadānamiti— śrāddhāṅgatvenaiva piṇḍadāne prāpte punaḥ piṇḍadānavacanaṃ yatra dravyasampattyādinā śrāddhaṃ na sambhavati tatra piṇḍadānamapi kāryyamityevaṃparam | ekasyāṃ yātrāyāmekasmiṃstīrthe ekameva śrāddhaṃ yātrābhede tīrthabhede cāvarttate prāptinimittakatvāt | ataeva gayāyāmekasmin dine nānātīrthaprāptau tannimittakāni nānāśrāddhānīti | paiṭhīnasiḥ— pratikṛtiṃ kuśamayīṃ tīrthavāriṇi majjayet | majjayettu yamuddiśya ṣo'śabhāgaṃ phalaṃ labhet || pratikṛtiḥ pratimā | yatta— kuśo'si kuśaputro'si brahmaṇā nirmitaḥ purā | tvayi snāte sa ca snāto yasyedaṃ granthivandhanam || dūti mantreṇa baddhagrantheḥ kuśasya majjanaṃ tannibandhakadbhiranupagrahādanākaramiti | tīrthopavāso viśeṣāthī na tyāvaśyakaḥ— tīrthamadhigamya vratopavāsaniyamayuktastryahamavagāhamānastrirātramuṣitvā sarvvapāpebhyo vimucyate khastimaṃāśca bhavati | dūti devalavacanāt | evañcātra trirātropavāsasnānānāṃ sarvvapāpavimukti-svastimattvephalaṃ| āhitaḥ pūta āhavanīyo bhavatītivat ekavākyatārthaṃ viśiṣṭānvayāt | na tu pratyekamanvayo vākyabhedāpatteḥ |— kecittu— sarvvatraiva tīrthe prāptidine muṇḍanamupavāsañcecchanti | muṇḍanañcopavāsañca sarvvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ | varjayitvā gayāṃ gaṅgāṃ viśālāṃ virajāntathā || dūti skandapurāṇīyavacane sarvvapadasvarasāt gayādiviśeṣaniṣedhācca | tanna— sarvvapadasyāsaṅkoce'tiprasaṅgāt | tathāhibhaumānāpi tīrthānāṃ puṇyatve kāraṇaṃ śṛṇu | yathā śarīrasyoddeśāḥ kecinmukhyatamāḥ smṛtāḥ || prabhāvādadbhutādbhūmeḥ salilasya ca tejasaḥ | parigrahānmunīnāñca tīrthānāṃ puṇyatā smṛtā || iti mahābhārate tīrthoddeśe bhīṣmavākyena sātiśayaphalakasya sthalasya jalasya ca tīrthatvābhidhānāt svadeśāntargataprasravaṇādau vapanopavāsayoḥ prasaṅgaḥ | na ceṣṭāpattiḥ sarvvadeśīyaśiṣṭācāraviruddhatvāt | na ca sarvvapadaṃ videśatīrthaparaṃ madhyadeśīyānāṃ sakalaśiṣṭānumatasya prayāgavapanasya vilopāpatteḥ | na cayeṣveva mahātīrtheṣu viśeṣato muṇḍanaṃ vihitamasti tatparameva sarvvapadamiti vācyamprayāgādanyatra tadvidhānāñcavaṇāt | athagaṅgāṃ saṃprāpya yo dhīmān muṇḍanaṃ naiva kārayet | vṛthā tasya kriyāḥ sarvvā tīrthadrohī bhavennaraḥ || gaṅgāyāṃ bhāskarakṣetre muṇḍanaṃ yo na kārayet | sa koṭikulasaṃyukta ākalpaṃ raurave vaset || gaṅgāṃ prāpya saricchreṣṭhāṃ kalpāntu pāpasaṅghayāḥ