Tirthaprakasha 1.p6
Tīrthaprakāśa 1.p6
- Language
- Sanskrit
1.p6
snānodakādeśca tatsamparkeṇa puṇyahetutve'pi na tīrthatvam | mānase tu tīrthavyapadeśastīrthakāryakāritvādgauṇaḥ | uktalakṣaṇenāsaṅgrahāt | evamanīdṛśeṣu yatra tīrthapadaprayogaḥ sa gauṇaḥ | mānasānāṃ pṛthageva vā tīrthatvaṃ snānavat | yathā, nityaṃ naimittikaṃ caiva kriyāṅgaṃ malakarṣaṇam | tīrthābhāve tu kartavyamuṣṇodakaparaudakaiḥ || iti sarvāṅgīṇajalasaṃyogarūpaṃ snānaṃ śaṅkhenoktam | āgneyaṃ bhasmanā snānamadbhirvāruṇamucyate | āpohiṣṭheti ca brāhmaṃ vāyavyaṃ gorajaḥ smṛtam || iti bhasmasnānādikaṃ hārītenoktam | mānasaṃ viṣṇucintanam | itiyogiyājñavalkyenoktaṃ snānaṃ pṛthageva | evañca tādṛśabhūmau tādṛśajale ca pravṛttinimittabhedāttīrthaśabdo nānārthaḥ | gurutvena vā dvayoranugamaḥ | anyānāhitetyatrānyapadena śālagrāmasānnidhyādīnāṃ viśiṣyopādānādabhāvasamudāyapraveśānna doṣaḥ | puṇyajanakatāvacchedakaśaktiviśeṣāvacchinnatvameva vā tīrthatvam | viśeṣapadenaiva śālagrāmādisānnidhyavyudāsaḥ | tatra tīrthatvāvyavahārāt | anyathā tatrāpi tīrthaprāptinimittakaśrāddhāpatteḥ | abhiyuktairmaharṣibhistīrthatvena paribhāṣitānāṃ kāśīkāñcīprabhṛtīnāmeva tīrthatvaṃ nānyeṣāmityapi sādhīyaḥ | yathā dākṣinandanodīritanadīvṛddhisaṃjñādau, yathā vā mantrādau, tādṛśaparibhāṣāviṣayatvameva śaraṇaṃ tathātrāpīti | taduktamyājñikānāṃ samākhyānaṃ nirdoṣaṃ mantralakṣaṇam | iti tattattīrthabhedāstattaddeśavāsiprasiddhyā'vaseyāḥ | evaṃ saṅgatayornadyoretadbhāge iyaṃ nadī parabhāge setyatrāpi tattaddeśīyaśiṣṭavyavahāra eva niyāmakaḥ | evaṃ tannadīcyutapravāhasya tannadītvānyanadītvaśaṅkāyāmapi | tathā madhyavicchinnasrotasi grīṣmaśuṣyadvarṣāpravṛttasrotasi vā tannadītve deśavyavasthaiva śaraṇam | idānīṃ tīrthānusaraṇasya puruṣārthasādhanatā'bhidhīyate | mahābhārate, ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā vedeṣviha yathākramam | phalaṃ caiva tathā tattvaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ || na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate | bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ || prāpyante pārthivairete samṛddhairvā naraiḥ kvacit | nārthanyūnairavagaṇairekātmabhirasaṃhataiḥ || yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara | ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama || tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate | anupoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya ca || adattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate | agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ || na tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanen yat
Linked texts (1)
- Ācāracintāmaṇi — Vācaspatimiśra, Sanskrit