Tirthaprakasha 4.p28

4.p28

tatra kasmiṃściddine ekabhaktādi kṛtvā tatparadine muṇḍanamupavāsaṃ ca vidhāya tatparadine kṛtanityakriyo gaṇeśaṃ grahāniṣṭadevatāṃ cābhyarcya bahusarpiḥsamanvitaṃ yātrārthaṃ śrāddhaṃ kṛtvā brāhmaṇatrayaṃ sampūjya hiraṇyādinā paritoṣya oṃ adyetyādi pratipadamaśvamedhajanyaphalasamaphalaprāptikāmastīrthayātrāmahaṃ kariṣye iti saṅkalpya mudrākaṅkaṇakaṣāyavastracchatropānaddaṇḍadhāraṇarūpakārpaṭīveṣaṃ vidhāya vasatyavacchinnaṃ grāmaṃ gṛhaṃ vā pradakṣiṇīkṛtya krośābhyantaragrāmaṃ gatvā'sambhave tato'dhikamapi gatvā śrāddhaśeṣaghṛtādinā saha pāraṇaṃ kuryāt | upānaddhāraṇaṃ tu miśrabhatena | vastuta upānaddhāraṇe yātrāyāḥ pādaphalahrāsa upānacchūnyasya pūrṇa phalamiti | śrāddhaṃ cedaṃ pārvaṇavidhikam | vṛddhiśrāddharūpamityanye | śrāddhaṃ cedaṃ ṣaḍdaivataṃ sarveṣām | chandogabhinnānāṃ navadaivatamiti kaścit | tato dināntare kṛtasnānādirgṛhītakārpaṭīveṣaḥ pūrvāhne tīrthābhimukhaṃ gacchet | veṣadhāraṇaṃ ca gamanakāla eva natvādikabhojanādikāle'pi pramāṇābhāvāt | vastuto bhojanādikāle tatsattve'pi na kṣatiḥ dhāturaktasya svabhāvaśuddhatvāditi | bhojanakāle caudane tīrthanāmāṣṭavāraṃ japet | pathi brahmacaryādikaṃ kāryyam | yathāśakti pathyapi deyam | evaṃ tīrthātpratyāvṛttaḥ svagrāmasamīpe grāmāntaramāgatya devān grahādīn sampūjya tīrthayātrāsamāptinimittakaṃ bahusarpiḥsamanvitaṃ pārvaṇaṃ kṛtvā pūrvavat brāhmaṇatrayaṃ sampūjya svagrāmaṃ prāpya pūrvavat pradakṣiṇīkṛtya svagṛhaṃ praviśya kārpaṭīveṣaṃ tyaktvā śrāddhaśeṣaghṛtādinā saha bhojanaṃ kuryyāt | atrāpi pūrvadine svagrāmasamīpagrāme upavāsaṃ kṛtvā paradine śrāddhādi kṛtvā praviśediti kaścit | dākṣiṇātyāstu sarpiḥpradhānakaṃ yātrāśrāddham ato nānānāmagotrāmuccāryya etatstropakaraṇaṃ ghṛtamityādivākyaṃ kāryyamityāhuḥ | atha tīrthaprāptidinakṛtyam | tatra yānādinā gato'pi tīrthasamīpe yathāśakti kiyaddūraṃ kevalapadbhyāṃ gatvā tīrthe dṛṣṭipathaṃ gate sāṣṭāṅgaṃ praṇamet | tīrthāya namaḥ puṣpāñjaliṃ dadyāt | yathāśaktyupaḍhaukanaṃ sthāpayet ācārāt | tataḥ prathamaṃ praṇavena tīrthaṃ spṛṣṭvā tataḥ sacailamavagāhet | dākṣiṇatyāstusāgarasvananirghoṣa daṇḍahastāsurāntaka | jagatsraṣṭarjaganmarddhinnamāmi tvāṃ sureśvara || tīkṣṇadaṃṣṭra mahākāya kalpāntadahanopama | bhairavāya namastubhyamanujñāṃ dātumarhasi || iti prārthanā mantraṃ paṭhitvā snāyāditi vadanti | prathamameva muṇḍanaṃ kṛtvā tataḥ snānādikaṃ kāryamityeke | snānaśrāddhānantaraṃ muṇḍanamityapare | snānatarpaṇādikaṃ ca svagṛhyoktavidhinā kāryyam | śaṅkhoktavidhinā vā paurāṇikavidhinā vā | yatpurāṇīyaṃ snānaṃ tatpurāṇīyaṃ tarpaṇaṃ kāryyam | śūdreṇa tu paurāṇikameva kāryyaṃ mantrasthāne ca namaḥ śabdaḥ prayokyo brāhmaṇena mantraḥ paṭhanīya iti | paurāṇikamantrāḥ śūdreṇāpi paṭhanīyā ityanye | tataḥ śrāddhaṃ kuryyāt | tat ṣaḍdaivataṃ chandogānām | anyeṣāṃ gayāyāṃ navadaivatam | tīrthāntare'pi navadaivatamityanye | śrāddhaṃ cāmeneva aśaktau hemnāpi guḍena vā | śūdrasyāpyevam | aghavāhnavarjitaṃ śrāddhaṃ kāryyam | śvakākākādīnāṃ dṛṣṭyāpi nopahataṃ bhavati | saktavādinā piṇḍadānaṃ piṇyākena guḍena vā| asaktau piṇḍadānamātramapi kāryyam | tīrthaśrāddhaṃ jīvatpitṛkeṇāpi pitāmahādīnuddiśya kāryyam | sāgnikenaivetyapare | gayāśrāddhaṃ tu jīvatpitṛkeṇa na kāryyam | prasaṅgāgatena tu mṛtamātṛkeṇa mātṛśrāddhaṃ gayāyāṃ kāryyaṃ na tu sati pitari taduddeśena gantavyam | dākṣiṇātyāstu vidhavānāmapi tīrthaśrāddhamāhuḥ | tīrthe śrāddhaṃ kṛtvā gayāyāṃ vakṣyamāṇarītyā ṣoḍaśīkarma kāryyam | tataḥ śrāddhaṃ kṛtvā tīrthadevān paśyet | devānāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tato'pi sparśanaṃ tato'pyarccanaṃ tacca ṣoḍaśabhiḥ pañcabhirupacārairvā | āsanaṃ svāgataṃ pādyamarghamācamanīyakam | madhuparkaścācamanaṃ snānaṃ vāsovibhūṣaṇam || gandhaṃ puṣpaṃ dhūpadīpau naivedyaṃ vandanā tathā