Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 5.31

Jayamaṅgalā 5.31

Language
Sanskrit

5.31

śāstrasyeti | dharmasyālaukikatvāttadabhidhāyakaṃ śāstraṃ yuktam, tacchāstraṃ pauruṣeyamapauruṣeyaṃ ca, tatra pūrvamabhiśaṅkanīyaṃ-“kimidaṃ satyaṃ mithyā ve”ti puruṣā hi rāgādibhiravidyayā copaplutā vitathamapi bruvanti, apauruṣeyaṃ ca vedākhyaṃ puruṣasambandhābhāvādaduṣṭamanabhiśaṅkanīyam, yathoktam-'doṣāḥ santi na santīti pauruṣeyasya yujyate | vede karturabhāvāttu doṣaśaṅkava nāsti naḥ|' iti, apauruṣeyatvasādhanamanya(1)troktamiti nehopanyastaṃ granthagauravabhayāt, tasmādanabhiśaṅkyatvāt taccodite'rthe na saṃśayīteti cared dharmāniti sambandhaḥ, tena saṃśayitatvādityetadasiddham abhicāraḥ=hiṃsā''tmakaṃ karma, anuvyāhāraḥ=śāntikapauṣṭikaṃ, tayoścoditayoḥ, abhicarañśyenena yajete'tyādinā yatra prayujyate tatra hiṃsāśāntipuṣṭiphaladarśanāccheṣasyāpyagnihotrādeḥ svargādi phalaṃ bhaviṣyatīti careddharmān nahyapauruṣeyatvenābhinnayorvitathāvitathatvabhedo yujyate vitathatve cetarasyāpi vitathatvaprasaṅgāt, adṛṣṭasādhanamāha-nakṣatreti | nakṣatrāṇyaśvinyādīni candrasūryau prasiddhau tārāgrahā aṅgārakādayaḥ pañca teṣāṃ cakramiva cakraṃ saṃniveśaviśeṣo dvādaśarāśivibhaktaṃ tasya; lokārthaṃ nātmārtham, buddhipūrvakamiveti | buddhipūrvakasyeva, yathā kaścitpuruṣo buddhipūrvaṃ pravartate tadvadevaite sūryādayo nakṣatreṇa yujyamānā anyathā'nyathā pravarttamānā dṛśyante na ca tathaivetīvārthaḥ, tathā hyeṣāṃ na 'lokasyedaṃ kariṣyāmaḥ'iti pravṛttiḥ, sā ca śāstrāntare bahuprakāroktā, darśanāditivacanātpratyakṣapramāṇasiddheti darśayati, tasyāṃ ca pravṛttau lokasya śubhāśubhātmakaṃ phalaṃ dvividham-sādhāraṇamasādhāraṇaṃ ca, tatra sādhāraṇaṃ subhikṣadurbhikṣādi tacca grahacāre draṣṭavyam, asādhāraṇaṃ tu pratisattvaṃ pratiniyataṃ lābhālābhasukhaduḥkhādi, tacca jātake draṣṭavyam, saiva dvidhā pravṛttiḥ kāraṇāntaramadṛṣṭaṃ gamayati, tacca lokasya śubhāśubhātmakarmaṇaḥ; anyathaiṣāmekarūpāṇāṃ kāraṇāntaranirapekṣāṇāṃ sadāpravṛttirapravṛttirvā syāt, kālāniyama iti cet ? so'pi kāraṇanirapekṣaḥ
sarvadā syāt, tasmādasti tatpravartakamadṛṣṭamiti cared dharmān, uktaṃ ca-‘nakṣatragrahapañjaramaharniśaṃ lokakarmavikṣiptam | bhramati śubhāśubhamakhilaṃ prakāśayat pūrvajanmakṛtam || iti, varṇāśrameti | varṇāḥ=brāhmaṇādayaḥ, āśramāḥ=brahmacaryagārhasthyādayaḥ, teṣāmācāraḥ svadharmaḥ tasya sthitirvyavasthā saiva lakṣaṇaṃ yasyā lokayātrāyāḥ, sā laukāyatikairmā bhūdvyavasthāyāṃ mātsyo nyāya iti dṛṣṭārthaṃvarṇitā, ‘saṃvaraṇamātraṃ hi trayī lokayātrāvid’iti; tāṃ ca lokaviśvāsanārthamācaradbhiḥ kathaṃ nācarito dharmaḥ, dṛṣṭārthaśca yadyadṛṣṭārtho'pi syātkovirodhaḥ, etena ‘na dharmāṃścared’ iti pratijñāyā abhyupagamabādhāṃ darśayati, yaccoktam-“eṣyatphalatvā”diti tad dṛṣṭe'pyastīti darśayannāha-hastagatasyeti | tulye bhaviṣyatphalatve sati; naikatra pravṛttiranyatra niṣedha iti yuktiyuktam, na kadā cittatra dṛṣṭamiti cet ? kathaṃ tarhi lokavaicitryam, na hi sarvatra samānād dṛṣṭātkaraṇādaiśvaryādiphalalābhaḥ, nāpi svābhāvikaṃkarma; sadā siddhayasiddhiprasaṅgāt |
arthavipratipattimāha-

Linked texts (1)