Pramāṇa · Search · About · API

Kamasutra 8

Jayamaṅgalā 8

Language
Sanskrit

8.1

kāmaścaturṣviti | savarṇata iti | yathā brāhmaṇena brāhmaṇyām, yathā ca śūdreṇa śūdrāyām , śāstrata iti | śāstroktena varaṇādinā vivāhavidhānena, ananyapūrvāyāṃ=bhāryātvenādhigatāyām, prayujyamānaḥ=pravarttyamānaḥ, putrīyaḥ = aurasasya putrasya nimittam , 'putrāccha ca' |
5|
40| iti chapratyayaḥ, yathoktam— 'svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu sutamutpādayed dvijaḥ | tamaurasaṃ vijānīyāt putraṃ prāthamakalpikam' || iti || tatra svakṣetraṃ savarṇaḥ, yaśasyaḥ = yaśonimittam, godvyacaḥ—' |
5|
36| ityādinā yat , atra ca yadyapi kāmo na saṃyogastathā'pi strīpuṃsayoryoge kāmaśabda upacaritaḥ, tatpūrvakatvātkāmasyeti bhavati tatparyāyaḥ, laukikaśca loke viditaḥ, tadbāhya ityarthaḥ |

8.2

uttamavarṇāstviti | kṣatriyeṇa brāhmaṇyām , vaiśyena brāhmaṇīkṣatriyayoḥ, śūdreṇa brāhmaṇīkṣatriyāvaiśyāsvananyapūrvāsvapi prayujyamānaḥ paraparigṛhītāsu cānyoḍhāsu savarṇāsvapi kāmo viparītaḥ, na putrīyaḥ, na yaśasyaḥ, na laukikaśca, evaṃvidhaḥ pratiṣiddhaḥ sukhārtho'pi na paraparigṛhītāsu, ekāntena dharmavirodhitvāt |

8.3

• avaravarṇāstviti | brāhmaṇasyāvaravarṇāḥ kṣatriyāvaiśyāśūdrāḥ, kṣatriyasya vaiśyāśūdre, vaiśyasya śūdrā, śūdra ekajātiḥ, tasya svajātyapekṣayā'varavarṇāḥ, tatrāpi yadyaniravasitāḥ pātrādbahiṣkṛtā ityarthaḥ, santyeva hi kāścitkṣatriyādayo yābhirbhuktaṃ pātraṃ na saṃskāramātreṇa śuddhyati tā evaṃvidhā bāhyāḥ, tathā coktam— 'śūdraiva bhāryā śūdrasya sā ca svā ca viśaḥ smṛte | te ca svā caiva rājñaśca tāśca svā cāgrajanmanaḥ' || iti | tāsu ca bāhyāsvapi, punarbhūṣviti | yā anyapūrvāḥ kṣatayonayo vidhavā indriyadaurbalyādanyasya punarbhavanti tāsu strīkṛtāsu, veśyāsu ca sāmānyastrīṣu prayujyamāno na śiṣṭo na vihitaḥ, tatra savarṇīmaparigṛhya, tatparigrahasyānabhihitatvāt , parigṛhyāpi na pratiṣiddhaḥ, sukhārthatvāt , tadānīṃ sukhārthaiva pravṛttiḥ, na putrārthā, tatrāvaravarṇāsūḍhāsu ye putrāna teṣāmaurasatvam, putrakāryākaraṇāt , punarbhūṣu veśyāsu ca putrā'eva nāstīti dvividhaṃ phalam |

8.4

tatra = tasmin phalavibhāge, tisro nāyikāḥ—kanyā, punarbhūḥ, veśyā ceti | tatra kanyā dvividhā—putraphalā, sukhaphalā ceti, pūrvā savarṇā śreṣṭhā, dvitīyā'dhamavarṇā nyūnā, tasyā api nyūnā punarbhūḥ, svīkāre'pyanyapūrvatvāt, asyā vṛttaṃ bhāryā'dhikārike vakṣyati, yā tvakṣatayoniḥ punaruhyate sā kanyā eva, yathoktam'punarakṣatayonistvāduhyate yā yathāvidhi | sā punarbhūsutastasyāṃ paunarbhava udāhṛtaḥ' |
anyasmātkāraṇādvimarśamāha-

8.5

anyakāraṇavaśāditi | putrātsukhācca yadanyatkāraṇaṃ tadvaśāt , pākṣikīti | yadā kāraṇāntaraṃ tadā tasminpakṣe bhavatīti pākṣikī, anyadā tu naiveti bābhravyamatamanusṛtyāha-goṇikāputro'pi pāradārikaṃ pṛthak kāmasūtraṃ provācetyuktam |
tatra viṣayaśuddhyarthamāha-

8.6

sa iti| nāyakaḥ, manyate'dhigacchetsvairiṇīyam , svairiṇī=svatantrā, tadeva darśayati-anyato'pīti | yathā māmabhiyuñjānā śīlaṃ khaṇḍayati, tathā'nyeṣvapi bahūn vārān , vyavasthitacāritrā=khaṇḍitaśīlā, tataśca veśyātulyā, veśyāyāmiva, 'punarbhvāmiva' ityanāmnāyaḥ pāṭhaḥ, yata ekasmād dvitīyaṃ prāptā punarbhūḥ, sā ca na bahuśaḥ khaṇḍitacāritreti na samāno dṛṣṭāntaḥ, uttamavarṇinyāmiti | kimasavarṇādhamavarṇayorevaṃ varṇyate ? tatrāpi na doṣaḥ, yathoktam'jīvakārmukavastrāvīn dadyādātmaviśuddhaye | caturṇāmapi varṇānāṃ nārīrhatvā'vyavasthitāḥ ||' iti | asyārthaḥ-brāhmaṇīṃ svacchandavṛttiṃ hatvā jīvaścarmapuṭaṃ brāhmaṇāya dadyāt, kṣatriyāṃ kārmukam, vaiśyāṃ vastram, śūdrāmavimiti, yatra hiṃsā'pi pariphalgudoṣā tatrābhigamanaṃ na kasyāpi dharmopaghāti syādityāhagamanamapi kāraṇavaśāt kriyamāṇaṃ na dharmapīḍāṃ kariṣyati, adharmasyābhāvāt |
punarbhūriyaṃ kathamityāha-

8.7

anyaḥ pūrvo yasyāḥ seyaṃ kṣatayoniranyenāvaruddhā saṅgṛhītā nātra śaṅkā'sti, gamanenādharmaḥ syāditi, anuttamavarṇinotvāt, tatra yadyapi dharmasya poḍā nāsti; āśaṅkā ca, tathā'pi sukhaṃ nimittīkṛtya; na pravartate, niṣiddhatvāt, kintu vakṣyamāṇameva kāraṇaṃ, tena viṣayaviśuddhyarthamidamādāvuktam , yathoktam-
kāraṇānyāha –

8.8

patiṃ vā mahāntamiti | asmadamitreṇa jātasakhyaṃ patiṃ, tasya śatrormahattvādeśvaryāccāpakārasamartham, iyamiti | svairiṇī==punarbhūḥ, avagṛhya; prabhutvena carati=avaṣṭabhya svāminaṃ vyavaharati, sā mayā saṃsṛṣṭā; snehātsaṃyogātpravṛddhasnehāttasmādenaṃ vyāvartayiṣyati, asmadamitrādapakartukāmāt patiṃ prabhavantī nivartayiṣyati, tataśca viśiṣṭabhāvo me bhaviṣyati; anyathā mahāntamīśvaramāśrito māmevākṛtapuruṣārthaṃ haniṣyati |

8.9

virasaṃ veti | kāryavaśānmayi viraktaṃ patiṃ śaktamapratividheyam, apakartukāmaṃ “kadā'hamasyāpakariṣyāmi”iti baddhānuśayaṃ, prakṛtimāpādayiṣyati, prabhavantī mayā saṃsṛṣṭā pūrvāvasthaṃ svabhāvaṃ neṣyati |

8.10

tayā veti | prabhavantyā mayā saṃsṛṣṭayā mitrīkṛtena tasyāḥ patyā mitrakāryaṃ tatsādhyam, mitrakārye hi prāṇānapi tyajennarakamapi viśed, amitrapratīghātaṃ svaśarīratrāṇārtham, anyadvā svakīyaṃ duṣpratipādakaṃ· duḥsādhakaṃ sādhayiṣyāmi |

8.11

saṃsṛṣṭo vā'nayeti | saṃprayogādāhitasnehayā kṛtasaṃvintko hatvā'syāḥ patiṃ dviṣantaṃ tūṣṇīṃ daṇḍenāsmadbhāvyamaiśvaryamapi tadā bhāvyam, kevalamasmatkulaṃ hatvā'pi matto'pi vā haṭhādācchidyānena prasahya bhujyate tatprāpsyāmi, tato'syātatāyitvādvyāpādanamapi nādharmāya |

8.12

niratyayaṃ rakṣā'dyabhāvātrirdoṣam , anyatrāpyetad draṣṭavyam , arthānubaddham , āḍhyatvāddasyāḥ, ahaṃ ca niḥsāratvānnirdavyatvāt , kṣīṇavṛttyupāya• iti | vṛttirjīvikā tadupāyaḥ kṛtyādiḥ sa kṣoṇo yasyeti, so'haṃ kuṭumbabharaṇāsamartho'nenopāyenābhigamanalakṣaṇena taddhanamatimahad dharmādisādhanamadhigamiṣyāmi, svalpādhigame tu nādhigacchediti manyate, akṛcchrāditi | tayā snehāddīyamānam anyathā dṛṣṭādṛṣṭadoṣasādhanaṃ syāt, tasmātkuṭumbakārthamakāryamapi kāryaṃ syāt, tathā coktam‘mātā vṛddhā pitā caiva sādhvī bhāryā sutaḥ śiśuḥ | apyakāryaṃ śataṃ kṛtvā bhartavyā manurabravīt' |

8.13

mayi dṛḍhamabhikāmeti | ābhimukhyena kāmayata ityabhikāmā, dṛḍhaṃmayi jātarāgetyarthaḥ , māmanicchanta svato'nyasmādvā doṣād doṣaviṣaya• khyāpanena marmajñatvālloke dūṣayiṣyati 'rājyakāmuko'yami' ti yena me vināśaḥ syād , 'rājā'pathyakārī' iti |

8.14

asadbhūtaṃ veti | mayā saṃprayuyukṣurayamiti mithyaiva doṣamutthāpya; śraddheyaṃ kṛtakamadanalekhena jātapratyayam, evaṃ ca duṣpariharaṃ mayi kṣepsyati samāropayiṣyati, yena me vināśaḥ syāt pāradārika iti |

8.15

āyatīti | āyatimantaṃ prabhāvayuktaṃ patiṃ vaśyaṃ yathoktakāriṇaṃ, mattovibhidya matto'nicchato'pi mitrībhūtaṃ viśleṣya, dviṣataḥ saṃgrāhayiṣyatyasmacchatrūn maitrīpūrvaṃ svīkārayiṣyati, tataśca saṃgṛhītaprabhāvā māṃ haniṣyati, svayaṃ vā taiḥ saha saṃsṛjyeta samarthairasmadupaghātārtham |

8.16

madavarodhānāṃ veti | asmatparigṛhītānāṃ dārāṇāmabhigamanena dūṣayitā, tataścānurūpapratyupakāreṇa śatrorānṛṇyaṃ gantavyam'iti nyāyādasyāpi dārānevābhigamanena dūṣayan, pratikariṣyāmi=pratīkāraṅkariṣyāmi |

8.17

rājaniyogāditi | rājñā'hamabhyantarapracāraṃ nirūpayituṃ niyuktastamupāyāntarābhāvādasya viśvastatayā saṃsṛjya niṣkāsayiṣyāmi, gurutvātsvāmikāryasya |

8.18

yāmanyāmiti | prastutanāyikāyā anyāṃ yāṃ prakṛṣṭakāraṇavaśātkāmayiṣye, sā'syā iti | prastutanāyikāyāḥ vaśagā=yathoktakāriṇī, tāmaprastutāmupāyāntarābhāvāda nayā saṃkrāmayamāṇayā prāpsyāmi |

8.19

kanyāmiti | alabhyā mayā nirdhanatvādiyogād, ātmādhīnāṃ tadāyattām, artharūpavatīṃ trivargahetuṃ mayi saṃkrāmayiṣyati māmprāpayiṣyati, sā vā saṃprayujyamānobhayaṃ saṅghaṭayatīti tāmeva tāvadadhigacchāmi, evaṃ ca kāñcit samprayujya yā strī vastu saṅghaṭayatīti |

8.20

mamāmitro vā prāṇaharo'syāḥ patyā sahaikībhāvamupagataḥ sahāsanaśayanapānabhojanādibhiḥ, prāk ‘patimamitrasaṃsṛṣṭam’ iti saṃśleṣamātramuktam, tamanayā saṃsṛṣṭyā rasena kālāntaraprāṇahāriṇā viṣeṇa yojayiṣyāmi, tadevamādikāraṇaṃ yadā manyeteti pravarttate tadā prakurvīta, prapūrvaḥ karotirabhigame vartata iti sāhasikya ātmanepada(1)m |

8.21

sāhasikyaṃ na rāgeṇa kevalaṃ viṣayasyāśuddhatvātprakurvīta, kiṃ tu kāraṇairityarthaḥ |

8.22

etairiti| yathoktaiḥ, vidhavā pañcamīti saṃbandhaḥ| prāgjīvadbhartṛketi viśeṣaḥ, tatrāpi patyurabhāvāt, mahāmātrasya rājño vā saṅgādvā saṃbandhādvā saṃbaddhā pratibaddho vā, tatraikadeśacāriṇī tadīyakuṭumbaikadeśasaṃbaddhā, anyā vā kā cidanyajanasaṃbaddhā kāryasaṃpādinī yajjanasaṃbaddhā tatkāryeṣu vyāpriyamāṇā, āsu tisṛṣu vidhavā svairiṇī punarbhūśceti viṣayaṃ vimṛśya; patisthāne rājānaṃ mahāmātram anyaṃ vā niyojya; nāyikāpratibaddhāni kāraṇāni yojayet |

8.23

saiveti | vidhavā pravrajitā rājamahāmātrayoranyasya vā saṃbaddhā tatkulānyapagacchantīti nāyikā'nuvṛttyā gṛhadharmatvāttatrāpi pūrvavatkāraṇāni yojayet |
gaṇiketi| gaṇikāyā duhitā, ananyapūrvā=puruṣeṇāsaṃsṛṣṭā, paricārikā vā candrāpīḍasyeva patralekhā, tatra pūrvā veśyā'pi kanyā tāsāṃvakṣyamāṇapāṇigrahaṇabhedādbhidyate, dvitīyā kanyā'pyagṛhītapāṇirnāyakaṃparicarantīti viśiṣyate |

8.25

utkrāntabālabhāvā kulayuvatiriti | kulakanyaivoḍhā satī kālenāpakrāntabālabhāvā samupārūḍhayauvanā kulayuvatiḥ, upacārānyatvāditi | upacārabhedāt sā hi na kanyāvadupacaryate, kanyāyāmupacārā aparisphuṭāvikalpena ca prayujyante, prāptayauvanāyāstu parisphuṭāḥ samuccayena ceti|

8.26

kāryāntarābhāvāditi | kanyā''diṣu catasṛṣu yatkāryamuktaṃ tadvyatiriktānāṃ vidhavā''dīnāṃ kāryābhāvātpūrvāsvevopalakṣaṇamupadarśanam, tatraiva yathāsaṃbhavamupalakṣayedityarthaḥ, tatra vidhavā pravrajitā vā'nyakāraṇavaśātparaparigrahe draṣṭavyā, gaṇikāduhitā paricārikā ca sukhakāryatvādveśyāyām, kulayuvatiḥ putrakalatraphalatvātkanyāyām, upacārabhedāttadbhede nāyikā'tisaṃprayogāt, dṛśyate hi deśakālaprakṛtisātmyabhedādekasyāṃmupacārabahutvam |

8.27

bhinneti | tṛtīyāprakṛtiḥ=napuṃsakaḥ, strītvapuṃstvabhāvādbhidyate, tatra caupariṣṭikakarmaṇā sukhalābhāt, tena rūpavyāpārabhedātsañcamītyeke, anyathā sukhakāryatvāddeśyāviśeṣa eva |
nāyakavimarśamāha—

8.28

eka eveti | nāyikāvad bhedābhāvādeka eva sārvalaukiko nāyakaḥ kanyāpunarbhūveśyāsu pravartamānaḥ sarvalokaviditaḥ |

8.29

pracchanneti | sa eva paraparigṛhītāsu sukhavyatirekeṇa kāryaviśeṣalābhād guptyā ca pravartamānaḥ pracchanno dvitīyaḥ |
guṇadvāreṇa sa trividha ityāha—

8.30

guṇāguṇata iti | guṇasamudāyāduttamaḥ, guṇapādadvayābhāvānmadhyamaḥ, pādatrayābhāvādadhamaḥ, sarvaguṇābhāvādanāyaka iti |

8.31

ubhayoriti | nāyakasya nāyikāyāśca |
kanyā''dīnāṃ viśeṣānabhidhānātpunaragamyatayā vimarśamāha—

8.32

nāyakasya tu kanyā''dividhāvagamyatvaṃ sūcayati, tuśabdo viśeṣaṇārthaḥ, evakāro niyamārthaḥ, satsvapi kāryeṣvetā agamyā ityarthaḥ, kuṣṭhinīti | jugupsitavyādhyupalakṣaṇārtham, unmattā yatkiñcanakāriṇī na sukhāvahā, patitā svajātyapekṣayā mahāpātakācaraṇāt tatsaṃparkātpatitaḥ syād, bhinnarahasyā loke rahasyaṃ prakāśayantī nāyakaṃ lajjayati, prakāśaprārthinī prakaṭaṃ nāyakamabhilaṣantī trapayatyanarthañca karoti, gataprāyayauvanā tatsevāāyāmāyustejaśca hīyate, atiśvetā, atikṛṣṇā cāpraśastā, kanyā punarbhūśca jñeyā, nindyatvādanyā api yathāsaṃbhavaṃ yojyā, durgandhā guhye vaktre ca duṣṭagandhā, saṃyoge vaimukhyaṃ janayati, sambandhinī bhrāturapatyasya bhaginyā vā saṅginī yā pariṇayasambandhabādyena sambaddhā, sakhī bhāryāvayasyā tadanurodhāt, pravrajitā kvacivbuddhāsane gṛhītavratā dharmārthayorvailomyāt, sambandhisakhiśrotriyarājadārāśceti, vidyāsambandhena rājasambandhena vā sambaddhāḥ sambandhinasteṣāṃ dārāḥ, ācāryāṇāṃ śiṣyabhāryā bhrātṛbhāryā, ityādayo'pi dharmavailomyāt, sakhidārā mitrabhāryā, adharmadrohādibhayāt, tathā coktam'retaḥsekaḥ svayoniṣu kumārīṣvantyajāsu ca | sakhyuḥ putrasya ca strīṣu gurutalpasamaṃ viduḥ' || śrotriyadārā jvaladagniprakhyāḥ, dharmavailomyād ,rājadārāśca caturāśramagurubhāryāḥ, dṛṣṭādṛṣṭavirodhāt , ityetadācāryāṇāṃ matamanuktamapi jñeyam, atra ca yathoktavyatirekeṇa paraparigṛhītāḥ sarvā evāgamyāḥ syuriti|
bābhravyamatamāha-
yaditi | mitram, ubhayoriti | nāyakasya nāyikāyāśca, maitryā vartamānatvātsādhāraṇaṃ yathoktamabhidhatte, ubhayatrodāram ātmabhūtaṅkāryakāritvāt, viśeṣata iti| nāyikāyā viśeṣataḥ suṣṭhu, visrabdhaṃ = viśvastam, tasyāḥ sādhyamānatvāt, tatra = mitre, dūtakarma = dūtakriyā, siddhihetutvād, nānyatreti |
39 ||

8.33

svapativyatirekeṇa dṛṣṭāḥ pañca puruṣāḥ patitvena yayā sā svairiṇī kāraṇavaśātsavareva gamyā, tathā ca pañcātītā bandhakīti parāśaraḥ, ekadvayādidarśane tu satsvapi kāraṇeṣu naivetyarthoktam, draupadī tu yudhiṣṭhirādīnāṃ svapatitvādanyeṣāmagamyā, kathamekā satyanekapatiriti caitihāsikāḥ praṣṭavyāḥ, bābhravīyā iti | bābhravyaśiṣyāḥ, bābhravyamatānusāriṇaevamāhuḥ |
tatrāpi goṇikāputro viśiṣya; vaktavyamityāha-

8.34

dṛṣṭapañcapuruṣā nāgamyeti vartate, ayamabhiprāyaḥ-sambandhibhāryā svairiṇyapi vidyāyonisambandhenāntareṇa sambandhena sambaddhatvādagamyā, sambandhinī tu bāhyeneti gamyaiva, sakhibhāryā'pyanyasya gamyā, na nāyakasya, sakhī tvasya bhāryāvayasyā svato maitrīvyavahārasyāprastutatvād ga myaiva, śrotriyasya kriyāvattvād dārāḥ khaṇḍitaśīlā api dṛṣṭādṛṣṭavirodhādagamyāḥ |
sahāyavimarśastridhā-snehato guṇato jātitaśca | tatrādyamadhikṛtyāha-

8.35

midyati snihyatīti mitraṃ navaprakāram , tatra sahapāṃsukrīḍitamekatrānubhūtabālyatvātsnihyati, upakārasambaddhamarthena jīvitarakṣayā copakṛtatvānmaitryā vartate, samānaśīlavyasanaṃ,samānaṃ śīlaṃ vyasanañca daivammānuṣaṃyasya tattulyaguṇadoṣatvāt sakhyamādhatte, sahādhyāyī ekatra kṛtādhyayanatvānmaitrīmanuvartate, yaścāsya nāyakasya marmāṇyakāryāṇi yaśca rahasi bhavāni vidyāttadubhayaṃ marmajñaṃ rahasyadharaṃ ca nāyakapratīterāspadatvātpratisnihyati, yasya ceti | yasya nāyako marmāṇi rahasyāni ca vidyāttadubhayaṃ· tatsammānitasnehatvātprītyā vartate, sahasaṃvṛddhaṃ dhātrīkroḍe nāyakena saha stanyapānādinā sambaddhaṃ, dhātrapatyaṃ sahapāṃsukrīḍitatve'pyatyarthaṃ snihyatīti prakarṣārthaṃ vacanam, yadekasmingrāme vā saha sambaddhaṃ tatsahapāṃsukrīḍitaṃ draṣṭavyam, iti navadhā mitram |
guṇato vimarśamāha-

8.36

pitṛpaitāmaham, pitāmahādāgataṃ paitāmahaṃ pituḥ paitāmaham, nāyakasya tu prapitāmaham, yathā'nayomaitrī tathā pitroḥ pitāmahayoścāsīditi, avisaṃvādakaṃ, yathādṛṣṭaśrutādhikāriṇam, adṛṣṭavaikṛtaṃ tadātmakakāryasyādimadhyāvasāneṣvadṛṣṭavyabhicāraṃ, vaśyaṃ = yathoktakāriṇaṃ, dhruvaṃ na tyajati, alobhaśīlaṃ na tṛṣṇayā pravartate, aparihāryaṃ, na pareṇa hiyate; anuraktatvād, amantravisrāvi, gūḍhamantram, iti mitrasaṃpat |
mitrasaṃbandhād mitraguṇā dharmidvāreṇoktā jātito vimṛśyante-

8.37

rajakādayo nāyakaṃ svakarmabhirupakurvantaḥ parabhavanaṃ ca viśanti, tatra gāndhiko gandhadravyasya vikretā, gandhaḥ paṇyamasyeti, tathā saurikaḥ = śauṇḍikaḥ, bhikṣukaḥ = bhikṣaṇaśīlaḥ, paścātkutsāyāṃ kaḥ |

8.38

tadyoṣinmitrāśceti | na tathā puruṣā yathā yoṣitaḥ parabhavanaṃ viśanti viśvāsayanti ca striyaḥ |
dūtasya yatkarma tatkuryādityādhārato vimṛśyate-

8.40

paṭutā prajñā'nubaddhayā vācā vaktuṃ kuśalatā, dhāṣṭaryaṃ prāgalbhyamiti, iṅgitamanyathā vṛttiḥ; ākāro vadananayanādigatavikāraḥ; tajjñatayā tadnurūpamanutiṣṭhati, kālajñatā; kāle'sminprotsāhayituṃ śakyata iti, viṣahyā vimarśakṣamā buddhirasyeti vigṛhya bhāvapratyayena yojyaḥ, laghvī pratipattiḥ sopāyā ceti dūtaguṇā iti, kāryaṃ vimṛśya tadevopāyapūrvakamanuṣṭhānaṃ na kāryātipātanam |

8.41

ātmavāniti | tatra trivargapratipattyā vidyāsamuddeśena cātmanyāhitaguṇatvādātmavān, sahāyavimarśena mitravān, yukta iti | nāgarakavṛttānuṣṭhānena yuktaḥ svakarmaniṣṭhaḥ, bhāvajño nāyakasya nāyikāyāśca vimarśena tatsvarūpajña ityarthaḥ, dūtakavicittaparimarśaneneti phalam, alabhyāmapyayatnena striyaṃ viparimarśitāṃ sādhayata iti phalaprayojanam, evaṃbhūtasya hi strīsādhanayogyatvāt |
iti nāyakasahāyadūtakavimarśaḥ pañcamaṃ prakaraṇam, pañcamaścādhyāyaḥ | iti śrīvātsyāyanīyakāmasūtraṭīkāyāṃ yaśodhararacitāyāṃ jayamaṅgalā''khyāyāṃsādhāraṇe prathame'dhikaraṇe nāyakasahāyadūtakavimarśaḥ pañcamo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)