Brahmandapurana 1.35
Brahmāṇḍapurāṇa 1.35
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.35.215 — 1 part
1.35.1
sūta uvāca
devamitraśca śākalyo mahātmā dvijapuṅgavaḥ /
cakāra saṃhitāḥ pañca buddhimānvedavittamaḥ //
1.35.2
pañca tasyābhavañchiṣyā mudgalo gokhalastathā /
khalīyānsutapā vatsaḥ śaiśireyaśca pañcamaḥ //
1.35.3
provāca saṃhitāstisraḥ śāko vaiṇo rathītaraḥ /
niruktaṃ ca punaścakre caturthaṃ dvijasattamaḥ //
1.35.4
tasya śiṣyāstu catvāraḥ pailaścekṣalakastathā /
dhīmāñcha tabalākaśca gajaścaiva dvijottamāḥ //
1.35.5
bāṣkalistu bharadvājastisraḥ provāca saṃhitāḥ /
trayastasyābhavañcchiṣyā mahātmāno guṇānvitāḥ //
1.35.6
dhīmāṃśca tvāpanāpaśca pānnagāriśca buddhimān /
tṛtīyaścārjavaste ca tapasā śaṃsitavratāḥ //
1.35.7
vītarāgā mahātejāḥ saṃhitājñānapāragāḥ /
ityete bahūvṛcāḥ proktāḥ saṃhitā yaiḥ pravartitāḥ //
1.35.8
vaiśaṃpāyanaśiṣyo 'sau yajurvedamakalpayat /
ṣaḍaśītistu tenoktāḥ saṃhitā yajuṣāṃ śubhāḥ //
1.35.9
śiṣyebhyaḥ pradadau tāśca jagūhuste vidhānataḥ /
ekastatra parityakto yā5valkyo mahātapāḥ //
1.35.10
ṣaḍaśītistathā śiṣyāḥ saṃhitānāṃ vikalpakāḥ /
sarveṣāmeva teṣāṃ vai tridhā bhedāḥ prakīrttitāḥ //
1.35.11
tridhā bhedāstu te vedabhede 'sminnavame śubhe /
udīcyā madhyadeśyāśca prācyaścaiva pṛthagvidhāḥ //
1.35.12
śyāmāyanirudīcyānāṃ pradhānaḥ saṃbabhūva ha /
madhyadeśapratiṣṭhātā cāsuriḥ prathamaḥ smṛtaḥ //
1.35.13
ālaṃbirādiḥ prācyānāṃ trayodeśyādayastu te /
ityete carakāḥ proktāḥ saṃhitā vādino dvijāḥ //
1.35.14
ṛṣaya ūcuḥ
carakādhvaryavaḥ kena kāraṇaṃ brūhi tattvataḥ /
kiṃ cīrṇaṃ kasya vā hetoścarakatvaṃ hi bhejire //
1.35.15
sūta uvāca
kāryamāsīdṛṣīṇāṃ ca kiñcidbrāhmaṇasattamāḥ /
merupṛṣṭhaṃ samāsādya taistadā tviti mantritam //
1.35.16
yo vātra saptarātreṇa nāgaccheddvijasattamaḥ /
sa kuryādbrahmahatyāṃ vai samayo naḥ prakīrtitaḥ //
1.35.17
tataste sagaṇāḥ sarve vaiśaṃpāyanavarjitāḥ /
prayayuḥ saptarātreṇa yatra saṃdhiḥ kṛto 'bhavat //
1.35.18
brahmaṇānāṃ tu vacanādbrahmahatyāṃ cakāra saḥ /
śiṣyānatha samānīya sa vaiśaṃpāyano 'bravīt //
1.35.19
brahmahatyāṃ caradhvaṃ vai matkṛte dvijasattamāḥ /
sarve yūyaṃ samāgamya brūta kāmaṃ hitaṃ vacaḥ //
1.35.20
yājñavalkya uvāca
ahamekaścariṣyāmi tiṣṭhantu munayastvime /
balenotthāpayiṣyāmi tapasā svena bhāvitaḥ //
1.35.21
eva muktastataḥ kruddho yā5valkyama thātyajat /
uvāca yattvayādhītaṃ sarvaṃ pratyarpayasva me //
1.35.22
evamuktaḥ sarūpāṇi yajūṃṣi gurave dadau /
rudhireṇa tathāktāni ccharditvā brahmavittamāḥ //
1.35.23
tataḥ sa dhyānamāsthāya saryamārādhayaddvijaḥ /
sūrye brahma yadutpannaṃ taṃ gatvā pratitiṣṭhati //
1.35.24
tato yāni gatānyūrdhvaṃ yajūṣyādityamaḍalam /
tāni tasmai dadau tuṣṭaḥ sūryo vai brahmarātaye //
1.35.25
aśvarūpāya mārttaṇḍo yājñavaklyāya dhīmate /
yajūṃṣyadhīyate tāni brāhmaṇā yena kenacit //
1.35.26
aśvarūpāya dattāni tataste vājino 'mavan /
brahmahatyā tu yaiścīrṇā caraṇāccarakāḥ smṛtāḥ //
1.35.27
vaiśaṃpāyanaśiṣyāste carakāḥ samudāhṛtāḥ /
ityete carakāḥ proktā vājinastu nibodhata //
1.35.28
yā5valkyasya śiṣyāste kaṇvo baudheya eva ca /
madhyandinastu sāpatyo vaidheyaścāddhabauddhakau //
1.35.29
tāpanīyaśca vatsāśca tathā jābālakevalau /
āvaṭī ca tathā puṇḍro vaiṇoyaḥ saparāśaraḥ //
1.35.30
ityete vājinaḥ proktā daśapañca ca sattamāḥ /
śatamekādhikaṃ jñeyaṃ yajuṣāṃ ye vikalpakāḥ //
1.35.31
putramadhyāpayāmāsa sumantumatha jaiminiḥ /
sumantuścāpi sutvānaṃ putramadhyāpayatpunaḥ //
1.35.32
sukarmāṇaṃ tataḥ sunvānputramadhyāpayatpunaḥ /
sa sahasramadhītyāśu sukarmāpyatha saṃhitāḥ //
1.35.33
provācātha sahasrasya sukarmā sūryavarcasaḥ /
anadhyāyeṣvadhīyānāṃstañjaghāna śatakratuḥ //
1.35.34
prāyopaveśamakarottato 'sau śiṣyakāramāt /
kruddhaṃ dṛṣṭvā tataḥ śakrovaraṃ so 'tha punardadau //
1.35.35
bhaviṣyato mahāvīryauṃ śiṣyau te 'tulavarcasau /
adhīyātāṃ mahāprājñau sahasraṃ saṃhitā ubhau //
1.35.36
ete surā mahābhāgāḥ saṃkruddhā dvijasattama /
ityuktvā vāsavaḥ śrīmānsukarmāṇaṃ yaśasvinam //
1.35.37
śāntakrodhaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā kṣipramantara dhātprabhuḥ /
tasya śiṣyo 'bhavaddhīmān pauṣyañjirdvijasattamāḥ //
1.35.38
hiraṇyanābhaḥ kauśalyo dvitīyo 'bhūnnarādhipaḥ /
adhyāpayata pauṣyāñjiḥ sahasrārddhaṃ tusaṃhitāḥ //
1.35.39
te nāmnodīcyasāmānaḥ śiṣyāḥ pauṣyañjinaḥ śubhāḥ /
sattvāni pañca kauśilyaḥ saṃhitānā madhītavān //
1.35.40
śiṣyā hiraṇyanābhasya smṛtāstu prācyasāmagāḥ /
laugākṣiḥ kuśumiścaiva kuśīdirlāṅgalistathā /
pauṣyañji śiṣyāścatvārasteṣāṃ bhedānnibodhata //
1.35.41
nāḍāyanīyaḥ sahataṇḍiputrastasmādanovainanāmā suvidvān /
sakotiputraḥ susahāḥ sunāmā caitānbhedānvittalaugākṣiṇastu //
1.35.42
trayastu kuśumeḥ śiṣyā aurasaḥ sa parāśaraḥ //
1.35.43
nābhirvittastu tejasvī trividhā kauśumāḥ smṛtāḥ /
śauriṣuḥ śṛṅgiputraśca dvāvetau tu ciravratau //
1.35.44
rāṇāyanīyiḥ saumitriḥ sāmavedaviśāradau /
provāca saṃhitāsti sraḥ śṛṅgiputrau mahātpāḥ //
1.35.45
vainaḥ prājīnayogaśca surālaśca dvijauttamaḥ /
provāca saṃhitāḥ ṣaṭtu pārāśaryastu kauthumaḥ //
1.35.46
āsurāyaṇavaiśākhyau vedavṛddhaparāyaṇau /
prācīnayogaputraśca buddhimāṃśca patañjaliḥ //
1.35.47
kauthumasya tu bhedāśca pārāśaryasya paṭ samṛtāḥ /
lāṅgalaḥ śālihotraśca ṣaḍuvācātha saṃhitāḥ //
1.35.48
hālinirjyāmahāniśca jaiminirlomagāyaniḥ /
kaṇḍuśca kohalaścaiva ṣaḍe te lāṅgalāḥ smṛtāḥ //
1.35.49
ete lāṅgalinaḥ śiṣyāḥ saṃhitā yaiḥ pravarttitāḥ /
eko hiraṇyanābhasya kṛtaḥ śiṣyo nṛpātmajaḥ //
1.35.50
so 'karottu caturviśasaṃhitā dvipadāṃ varaḥ /
provāca caiva śiṣyebhyo yebhyastāśca nibodhata //
1.35.51
rāḍiśca rāḍavīyaśca pañjamau vāhanastathā /
talako māṇḍukaścaiva kāliko rājikaṃstathā //
1.35.52
gautamaścājabastaśca somarājāyanastataḥ /
puṣṭiśca parikṛṣṭaśca ulūkhalaka eva ca //
1.35.53
yavīyasastu vai śālīraṅgulīyaśca kauśikaḥ /
śālimañjaripākaśca śadhīyaḥ kāniniśca yaḥ //
1.35.54
pārāśaryastu dharmātmā iti krāntāstu sāmagāḥ /
sāmagānāṃ tu sarveṣāṃ śreṣṭhau dvau parikīrttitau //
1.35.55
pauṣyañjiśca kṛtaścaiva saṃhitānāṃ vikalpakau /
atharvāṇaṃ dvidhā kṛtvā sumanturadadāddvijāḥ //
1.35.56
kabandhāya punaḥ kṛṣṇaṃ sa ca vidvānyathāśrutam /
kabandhastu dvidhā kṛtvā pathyāyaikaṃ punardadau //
1.35.57
dvitīyaṃ devadarśāyasa caturdhākarotprabhuḥ /
modo brahmabalaścaiva pippalādastathaiva ca //
1.35.58
śaulkāyaniśca dharmajñaścaturthastapasi sthitaḥ /
devadarśasya catvāraḥ śiṣyā hyete dṛḍhavratāḥ //
1.35.59
punaśca trividhaṃ viddhi pathyānāṃ bhedamuttamam /
jājaliḥ kumudādiśca tṛtīyaḥ śaunakaḥ smṛtaḥ //
1.35.60
śaunakastu dvidhā kṛtvā dadāvekāntu babhrave /
ddvitīyāṃ saṃhitāṃ dhīmānsaindhavāyanasaṃjñi te //
1.35.61
saindhavo muñjakeśyaśca bhinnāmādhāddvidhā punaḥ /
nakṣatrakalpo vaitānastṛtīyaḥ saṃhitāvidhiḥ //
1.35.62
caturthoṃ'girasaḥ kalpaḥ śāntikalpaśca pañcamaḥ /
śreṣṭhāstvatharvaṇāmete saṃhitānāṃ vikalpakāḥ //
1.35.63
khaḍgaḥ kṛtvā mayā yuktaṃ purāṇamṛṣisattamāḥ /
ātreyaḥ sumatirdhīmānkāśyapo hyakṛtavraṇaḥ //
1.35.64
bhāradvājo 'gnivarcāśca vāsiṣṭhā mitrayuśca yaḥ /
sāvarṇiḥ somadattiśca suśarmā śāṃśapāyanaḥ //
1.35.65
ete śiṣyā mama proktāḥ purāṇeṣu dhṛtavratāḥ /
tribhistatra kṛtāstisraḥ saṃhitāḥ punareva hi //
1.35.66
kāśyapaḥ saṃhitā karttā sāvarṇiḥ śāṃśapāyanaḥ /
māmikā tu caturthī syāccatasro mūlasaṃhitāḥ //
1.35.67
sarvāstā hi catuṣpādāḥ sarvāścaikārthavācikāḥ /
pāṭhāntare vṛthābhūtā vedaśākhā yathā tathā //
1.35.68
catuḥ sāhasrikāḥ sarvāḥ śāṃśapāyanikāmṛte /
laumaharṣaṇikā mūlā tataḥ kāśyapikā parā //
1.35.69
sāvarṇikā tṛtīyāsāvṛjuvākyārthamaṇḍitā /
śāṃśapāyanikā cānyā nodanārthavibhūṣitā //
1.35.70
sahasrāṇi ṛcāṃ cāṣṭau ṣaṭśatāni tathaiva ca /
etāḥ pañcadaśānyāśca daśānyā daśabhistathā //
1.35.71
savālakhilyāḥ saptaitāḥ sasuparṇāḥ prakīrttitāḥ /
aṣṭau sāmasahasrāṇi sāmāni ca caturddaśa //
1.35.72
sāraṇyakaṃ sahohaṃ ca etadgāyanti sāmagāḥ /
dvādaśaiva sahasrāṇi cchanda ādhvaryavaṃ smṛtam //
1.35.73
yajuṣāṃ brāhmaṇānāṃ ca tathā vyāso vyakalpayat /
sagrāmyāraṇyakaṃ tasmātsamantrakaraṇaṃ tathā //
1.35.74
ataḥ paraṃ kathānaṃ tu pūrvā iti viśeṣaṇam /
grāmyāraṇyaṃ samantraṃ tadṛgbrāhmaṇayajuḥ smṛtam //
1.35.75
tathā hāridravīryāṇāṃ khilānyupakhilānitu /
tathaiva taittirīyāṇāṃ parakṣudrā iti smṛtam //
1.35.76
dve sahasre śatanyūne vede vājasaneyake /
ṛggamaḥ parisaṃkhyāto brāhmaṇaṃ tu caturguṇam //
1.35.77
aṣṭau sahasrāṇi śatāni vāṣṭāvaśītiranyānyadhikāni vā ca /
etatpramāṇaṃ yajuṣāmṛcāṃ ca saśukriyaṃ sakhilaṃ yājñavalkyam //
1.35.78
tathā cāraṇavidyānāṃ pramāṇasahitaṃ śṛṇu /
ṣaṭsahasramṛcāmuktamṛcaḥ ṣaḍviṃśatiṃ punaḥ //
1.35.79
etāvadadhikaṃ teṣāṃ yajuḥ ki mapi vakṣyate /
ekādaśasahasrāṇi ṛcaścānyā daśottarāḥ //
1.35.80
ṛcāṃ daśasahasrāṇi hyaśītistriṃśadeva tu /
sahasramekaṃ mantrāṇāmṛcāmuktaṃ pramāṇataḥ //
1.35.81
etāvānṛci vistāro hyanyaccātharvikaṃ bahu /
ṛcāmatharvaṇāṃ pañcasahasrāṇīti niścayaḥ //
1.35.82
sahasramanyadvijñeyamṛṣi bhirviśatiṃ vinā /
etadaṅgirasāṃ proktaṃ teṣāmāraṇyakaṃ punaḥ //
1.35.83
iti saṃkhyā prasaṃkhyātā śākhābhedāstathaiva tu /
kartāraśacaiva śākhānāṃ bhedahetūṃstathaiva ca //
1.35.84
sarvamanvantareṣvevaṃ śākhābhedāḥ samāśritāḥ /
prājāpatyā śrutirnityā tadvikalpāstvime smṛtāḥ //
1.35.85
anityabhāvāddevānāṃ mantrotpattiḥ punaḥ punaḥ /
dvāpareṣu punarbhedāḥ śrutīnāṃ parikīrttitāḥ //
1.35.86
evaṃ vedaṃ tadāpyasya bhagavānṛṣisattamaḥ /
śiṣcebyaśca pradattvā tu tapastaptu vana gataḥ //
1.35.87
tasya śiṣyapraśiṣyaistu śākhābhedāstvime kṛtāḥ /
aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ //
1.35.88
dharmaśāstraṃ purāṇaṃ ca vidyāścemāścaturdaśa /
āyurvedo dhanurvedo gāndharvaśceti te trayaḥ //
1.35.89
arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hyaṣṭādaśaiva hi /
jñeyā brahmarṣayaḥ pūrvaṃ tebhyo devarṣayaḥ punaḥ //
1.35.90
rājarṣayaḥ punastebhya ṛṣiprakṛtayastridhā /
kāśyapeṣu vasiṣṭheṣu tathā bhṛgvaṅgiro 'triṣu //
1.35.91
pañcasveteṣu jāyante gotreṣu brahmavādinaḥ /
yasmādṛṣanti brahmāṇaṃ tato brahmarṣayaḥ smṛtāḥ //
1.35.92
dharmasyātha pulastyasya kratośca pulahasya ca /
pratyūṣasya ca devasya kaśyapasya tathā punaḥ //
1.35.93
devarṣayaḥ sutāsteṣāṃ nāmatastānnibodhata /
devārṣī dharmaputrau tu naranārāyaṇavubhau //
1.35.94
vālakhilyāḥ kratoḥ putrāḥ kardamaḥ pulahasya tu /
kuberaścaiva paulastyaḥ pratyūṣasya dalaḥ suta //
1.35.95
nāradaḥ parvataścaiva kaśyapasyātmajāvubhau /
ṛṣanti vedānyasmātte tasmāddevarṣayaḥ smṛtāḥ //
1.35.96
mānave caiva ye vaṃśe ailavaṃśe ca ye nṛpāḥ /
ye ca aikṣvākanābhāgā jñeyā rājarṣayastu te //
1.35.97
ṛṣanti rañjanādyasmātprajā rājarṣayastataḥ /
brahmalokapratiṣṭhāstu samṛtā brahmarṣayo 'malāḥ //
1.35.98
devalokapratiṣṭhāstu jñeyā devarṣayaḥ śubhāḥ /
indralokapratiṣṭhāstu sarve rājarṣayo matāḥ //
1.35.99
abhijātyātha tapasā mantravyāharaṇaistathā /
ye ca brahmarṣayaḥ proktā divyā devarṣayaśca ye //
1.35.100
rājarṣayastathā caiva teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhavajjñānaṃ satyābhi vyātdṛtaṃ tathā //
1.35.101
saṃtuṣṭāśca svayaṃ ye tu saṃbuddhā ye ca vai svayam /
tapaseha prasiddhā ye garbhe yaiśca praveditam //
1.35.102
mantravyāhāriṇo ye ca aiśvaryātsarvagāśca ye /
ete rājarṣayo yuktā devādvijanṛpāśca ye //
1.35.103
etānbhāvānadhigatā ye vai ta ṛṣayo matāḥ /
saptaite saptabhiścaiva guṇaiḥ saptarṣayaḥ smṛtāḥ //
1.35.104
dīrghāyuṣo mantrakṛta īśvarāddivyacakṣuṣaḥ /
buddhāḥ pratyakṣa dharmāṇo gotraprāvarttakāśca te //
1.35.105
ṣaṭkarmaniratā nityaṃ śālīnā gṛhamedhinaḥ /
tulyairvyavaharanti sma hyaduṣṭaiḥ karmahetubhiḥ //
1.35.106
agrāmyairvarttayanti sma rasaiścaiva svayaṅkṛtaiḥ /
kuṭuṃbino buddhimanto vanāntaranivāsinaḥ //
1.35.107
kṛtādiṣu yugākhyāsu sarvaireva punaḥ punaḥ /
varṇāśramavyavasthānaṃ kriyate prathamaṃ tu vai //
1.35.108
prāpte tretāyugamukhe punaḥ saptarṣayastviha /
pravarttayanti ye varṇānāśramāṃścaiva sarvaśaḥ //
1.35.109
teṣāmevānvaye vīrā utpadyante punaḥ punaḥ /
jāyamāne pitāputre putraḥ pitari caiva hi //
1.35.110
evaṃ saṃtatya vicchedādvartayantyāyugakṣayāt /
aṣṭāśītisahasrāṇi proktāni gṛhamedhinām //
1.35.111
aryamṇo dakṣiṇaṃ ye tu pitṛyānaṃ samāśritāḥ /
dārāgnihotriṇaste vai yai prajāhetavaḥ smṛtāḥ //
1.35.112
gṛhamedhinastvasaṃkhyeyāḥ śmaśānānyāśrayanti te /
aṣṭāśītisahasrāṇi nihitā uttarāpathe //
1.35.113
ye śrūyante divaṃ prāptā ṛṣayo hyūrdhvaretasaḥ /
mantrabrāhmaṇakarttāro jāyante ca yugakṣayāt //
1.35.114
evamāvarttamānāstedvāpareṣu punaḥ punaḥ /
kalpānāmārṣavidyānāṃ nānāśāstrakṛtaśca ye //
1.35.115
kriyate yairvyavatdṛtirvaidikānāṃ ca karmaṇām /
vaivasvate 'ntare tasmindvāpareṣu punaḥ punaḥ //
1.35.116
aṣṭāviṃśatikṛtvo vai vedā vyastā maharṣibhiḥ /
saptame dvāpare vyamatāḥ svayaṃ vedāḥ svayaṃbhuvā //
1.35.117
dvitīye dvāpare caiva vedavyāsaḥ prajāpatiḥ /
tṛtīye cośanā vyāsaścaturthe ca bṛhaspatiḥ //
1.35.118
savitā pañcame vyāso mṛtyuḥ ṣaṣṭhe smṛtaḥ prabhuḥ /
saptame ca tathaivendro vasiṣṭhaścāṣṭame smṛtaḥ //
1.35.119
sārasvatastu navame tridhāmā daśame smṛtaḥ /
ekādaśe tu trivarṣā sanadvājastataḥ param //
1.35.120
trayodaśe cāntarikṣo dharmaścāpi caturdaśe /
traiyyāruṇiḥ pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanañjayaḥ //
1.35.121
kṛtañjayaḥ saptadaśe ṛjīṣo 'ṣṭādaśe smṛtaḥ /
ṛjīṣāttu bharadvājo bharadvājāttu gautamaḥ //
1.35.122
gautamāduttamaścaiva tato haryavanaḥ smṛtaḥ /
haryavanātparo venaḥ smṛto vājaśravāstataḥ //
1.35.123
arvākca vājaśravasaḥ somamukhyāyanastataḥ /
tṛṇabindustatastasmāttatajastṛṇabindutaḥ //
1.35.124
tatajācca smṛtaḥ śaktiḥ śakteścāpi parāśaraḥ /
jātūkarṇo bhavattasmātta smāddvaipāyanaḥ smṛtaḥ //
1.35.125
aṣṭāviṃśatirityete vedavyāsāḥ purātanāḥ /
bhaviṣye dvāpare caiva dvoṇirdvaipāyane 'pi ca //
1.35.126
vedavyāse hyatīte 'sminbhavitā sumahātapāḥ /
bhaviṣyanti bhaviṣyeṣu śākhāpramayanāni tu //
1.35.127
tasyaiva brahmaṇo brahma tapasaḥ prāptamavyayam /
tapasā karma ca prāptaṃ karmaṇā cāpi te yaśaḥ //
1.35.128
punaśca tejasā satyaṃ satyenānandamavyayam /
vyāptaṃ brahmāmṛtaṃ śukraṃ brahmaivāmṛtamucyate //
1.35.129
dhruvamekākṣaramidamomityeva vyavasthitam /
bṛhatvādbṛṃhaṇāccaiva tadbrahmetyabhidhīyate //
1.35.130
pramavā vasthitaṃ bhūyo bhūrbhuvaḥ svariti smṛtam /
atharvaṛgyajuḥ sāmni yattasmai brahmaṇe namaḥ //
1.35.131
jagataḥ pralayotpattau yattatkāraṇasaṃjñitam /
mahataḥ paramaṃ guhyaṃ tasmai subrahmaṇe namaḥ //
1.35.132
agādhāpāramakṣayyaṃ jagatsaṃbohasaṃbhavam /
saṃprakāśapravṛttibhyāṃ puruṣārthaprayojanam //
1.35.133
sāṃkhyajñānavatāṃ niṣṭhā gatiḥ śamadamātmanām /
yattadavyaktamataṃ prakṛtirbrahma śāśvatam //
1.35.134
pradhānamātmayoniśca gṛhyaṃ sattvaṃ ca śasyate /
avibhāgastathā śukramakṣaraṃ bahudhātmakam //
1.35.135
paramabrahmaṇe tasmai nityameva namonamaḥ /
kṛte punaḥ kriyā nāsti kuta evākṛtakriyāḥ //
1.35.136
sakṛdeva kṛtaṃ sarvaṃ yadvai loke kṛtākṛtam /
śrotavyaṃ vā śrutaṃ vāpi tathaivāsādhu sādhu vā //
1.35.137
jñātavyaṃ vāpyamantavyaṃ sapraṣṭavyaṃ bhojyameva ca /
draṣṭavyaṃ vātha śrotavyaṃ ghrātavyaṃ vā kathañcana //
1.35.138
darśitaṃ yadanenaiva jñātaṃ tadvai surarṣibhiḥ /
yanna darśitavāneṣa kastadanveṣṭumarhati //
1.35.139
sarvāṇi sarvaṃ sarvāṃśca bhagavāneva so 'bravīt /
yadā yatkriyate yena tadā tasmo 'bhimanyate //
1.35.140
yatredaṃ kriyate pūrvaṃ na tadanyena bhāṣitam /
yadā ca kriyate kiñcitkenacidvā kathaṃ kvacit //
1.35.141
tanaiva tatkṛtaṃ kṛtyaṃ karttṝṇāṃ pratibhāti vai /
viriktaṃ cātiriktaṃ ca jñānājñānepriyāpriye //
1.35.142
dharmādharmauṃ suśaṃ duḥkhaṃ mṛtyuścāmṛtameva ca /
ūrddhvaṃ tiryyagadhobhāvastasyaivādṛṣṭakāriṇaḥ //
1.35.143
svayaṃbhuvo 'tha jyeṣṭhasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /
pratyekavedyaṃbhavati tretāsviha punaḥ punaḥ //
1.35.144
vyasyate hyekavedyaṃ tu dvāpareṣu punaḥ punaḥ /
brahmā caitānuvācādau tasminvaivasvate 'ntare //
1.35.145
āvarttamānā ṛṣayo yugākhyāsu punaḥ punaḥ /
kurvanti saṃhitā hyete jāyamānāḥ parasparam //
1.35.146
aṣṭāśītisahasrāṇi śrutarṣīṇāṃ samṛtāni vai /
atīteṣu vyatītāni varttante punaḥ punaḥ //
1.35.147
śritā dakṣiṇapanthānaṃ ye śmaśānāni bhejire /
yuge yuge tu tāḥ śākhā vyasyante tai punaḥ punaḥ //
1.35.148
dvāpareṣviha sarveṣu saṃhitāstu śrutarṣibhiḥ /
teṣāṃ gotreṣvimāḥ śākhā bhavanti hi punaḥ punaḥ //
1.35.149
tāḥ śākhāste ca karttāro bhavaṃ tīhāyugakṣayāt /
evameva tu vijñeyā atītānāgateṣvapi //
1.35.150
manvantareṣu sarveṣu śākhāpraṇayanāni vai /
atīteṣu vyatītāni varttante sāṃprate 'ntare //
1.35.151
bhaviṣyanti ca yāni syurvartsyante 'nāgateṣvapi /
pūrveṇa paścimaṃ jñeyaṃ vartamānena cobhayam //
1.35.152
etena kramayogena manvantaraviniścayaḥ /
evaṃ devāḥ sapitara ṛṣayo manavaśca vai //
1.35.153
mantraiḥ sahordhvaṃ gacchanti hyāvarttante ca taiḥ saha /
janalokātsurāḥ sarve daśakalpānpunaḥ punaḥ //
1.35.154
paryāyakāle saṃprāpte saṃbhūtā nidhanasya te /
avaśyabhāvinār'thena saṃbhadhyante tadā tu te //
1.35.155
tataste doṣavajjanma paśyanto rogapūrvakam /
nivarttate tadā vṛttiḥ sā teṣāṃ doṣadarśanāt //
1.35.156
evaṃ devayugānīha daśakṛtvo vivartya vai /
janalokāttapolokaṃ gacchantīhānivarttakam //
1.35.157
evaṃ devayugānīha vyatī tāni sahasraśaḥ /
nidhanaṃ brahmaloke vai gatāni ṛṣibhiḥ saha //
1.35.158
na śakya ānupūrvyeṇa teṣāṃ vaktuṃ suvistaraḥ /
anāditvācca kālasya saṃkhyānāṃ caiva sarvaśaḥ //
1.35.159
manvantarāṇyatītāni yāni kalpaiḥ purā saha /
pitṛbhirmunibhirdevaiḥ sārddhaṃ ca ṛṣibhiḥ saha //
1.35.160
kālena pratisṛṣṭāni yugānāṃ ca vivarttanam /
etena kramayogena kalpamanvantarāṇi ca //
1.35.161
saprajāni vyatītāni śataśo 'tha sahasraśaḥ /
manvantarānte saṃhāraḥ saṃhārānte ca saṃbhavaḥ //
1.35.162
devatānāmṛṣīṇāṃ ca manoḥ pitṛgaṇasya ca /
na śakya ānupūrvyeṇa vaktuṃ varṣaśatairapi //
1.35.163
vistarastu nisargasya saṃhārasya ca sarvaśaḥ /
manvantarasya saṃkhyā tu mānuṣeṇa nibodhata //
1.35.164
manvantarāstu saṃkhyātāḥ saṃkhyānārthaviśāradaiḥ /
triṃśatkoṭyastu saṃpūrṇā saṃkhyātāḥ saṃkhyāyā dvijaiḥ //
1.35.165
saptaṣaṣṭistanthānyāni niyutāni ca saṃkhyāyā /
viṃśatiśca sahasrāmi kālo 'yaṃ sādhikaṃ vinā //
1.35.166
manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣeṇa prakīrttitā /
varṣāgreṇāpi divyena pravakṣyāmyuttaraṃ manoḥ //
1.35.167
aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtam /
dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu //
1.35.168
caturdaśaguṇo hyeṣa kālo hyābhūtasaṃplavam /
pūrṇaṃ yugasahasraṃ syāttadaharbrahmaṇaḥ smṛtam //
1.35.169
tataḥ sarvāṇi bhūtāni dagdhānyādityaraśmibhiḥ /
brahmāṇāmagrataḥ kṛtvā saha devarṣidānavaiḥ //
1.35.170
praviśanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum /
sa sraṣṭā sarva bhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ //
1.35.171
ityeṣa sthitikālo vai mato devarṣibhiḥ saha /
sarvamanvantarāṇāṃ hi pratisaṃdhiṃ nibodhata //
1.35.172
yugakhyā yā samuddiṣṭā prāgetasminmayānaghāḥ /
kṛtatretādisaṃyuktaṃ caturyugamiti smṛtam //
1.35.173
taccaikasaptatiguṇaṃ parivṛttaṃ tu sādhikam /
manoretamadhīkāraṃ provāca bhagavānprabhuḥ //
1.35.174
evaṃ manvantarāṇāṃ ca sarveṣāmeva lakṣaṇam /
atītānāgatānāṃ vai varttimānena kīrttitam //
1.35.175
ityeṣa kīttitaḥ sargo manoḥ svāyaṃbhuvasya te /
pratisaṃdhiṃ tu vakṣyāmi tasya caivāparasya ca //
1.35.176
manvantaraṃ yathā pūrvamṛṣibhirdaivataiḥ saha /
avaśyabhāvinārthena yathāvadvinivarttate //
1.35.177
etasminnantare pūrvaṃ trailākyasye śvarāstu ye /
saptarṣayaśca devāśca pitaro manavastathā //
1.35.178
manvantarasya kāle tu saṃpūrṇe sādhike tadā /
kṣīṇe 'dhikāre saṃvignā buddhvā paryayamātmanaḥ //
1.35.179
maharlokāya te sarve unmukhā dadhire matim /
tato manvantare tasminprakṣīṇe devatāstu tāḥ //
1.35.180
saṃpūrṇesthitikāle tu tiṣṭhedekaṃ kṛtaṃ yugam /
utpadyante bhaviṣyanto ye vai manvantareśvarāḥ //
1.35.181
devatāḥ pitaraścaiva ṛṣayo manureva ca /
manvantare tu saṃpūrṇe tadvadante kalau yuge //
1.35.182
saṃpadyate kṛtaṃ teṣu kaliśiṣṭeṣu vai tadā /
yathā kṛtasya saṃtānaḥ kalipūrvaḥ smṛto budhaiḥ //
1.35.183
tathā manvantarānteṣu ādirmanvantarasya ca /
kṣīṇe manvantare pūrve pravṛtte cāpare punaḥ //
1.35.184
mukhe kṛtayugasyātha teṣāṃ śiṣṭāstu ye tadā /
saptarṣayo manuścaiva kālāpekṣāstu ye sthitāḥ //
1.35.185
manvantarapratīkṣāste kṣīyamāṇāstapasvinaḥ /
manvantarotsavasyārthe saṃtatyarthe ca sarvadā //
1.35.186
pūrvavatsaṃpravarttante pravṛtte vṛṣṭisarjane /
dvandveṣu saṃpravṛtteṣu utpannāsvauṣadhīṣu ca //
1.35.187
prajāsu cāniketāsu saṃsthitāsu kvacitkvacit /
vārttāyāṃ saṃpravṛttāyāṃ dharme caivopasaṃsthite //
1.35.188
nirānande cāpi loke naṣṭe sthāvarajaṅgame /
agrāmanagare caiva varṇāśramavivarjite //
1.35.189
pūrvamanvantare śiṣṭā ye bhavantīha dhārmikāḥ /
saptarṣayo manuścaiva saṃtānārthaṃ vyavasthitāḥ //
1.35.190
prajārthaṃ tapatāṃ teṣāṃ tapaḥ paramaduścaram /
utpadyante hi pūrveṣāṃ nidhaneṣviha pūrvavat //
1.35.191
devāsurāḥ pitṛgaṇā ṛṣayo mānuṣāstathā /
sarpā bhūtapiśācāśca gandharvā yakṣarākṣasāḥ //
1.35.192
tatasteṣāṃ tu ye śiṣṭāḥ śiṣṭācārānprajakṣate /
saptarṣayo manuścava hyādau manvantarasya hi //
1.35.193
prārabhante ca karmāṇi manuṣyo daivataiḥ saha /
ṛṣīṇāṃ brahmacaryeṇa gatvānṛṇyaṃ tu va tadā //
1.35.194
pitṝṇāṃ prajāyā caiva devānāmijyayā tathā /
śataṃvarṣasahasrāṇāṃ dharme varṇātmake sthitāḥ //
1.35.195
trayī vārttā daṇḍanītirdharmānvarṇāśramāṃstathā /
sthāpayitvāśramāṃścaiva svargāya dedhire manaḥ //
1.35.196
pūrvadeveṣu teṣvevaṃ svargāyā bhimukheṣu vai /
pūrvadevāstataste vai sthitā dharmeṇa kṛtsnaśaḥ //
1.35.197
manvantare purāvṛtte sthānānyutsṛjya sarvaśaḥ /
mantraiḥ sahordhvaṃ gacchanti maharlokamanāmayam //
1.35.198
vinivṛttādhikārāste mānasīṃ siddhimāsthitāḥ /
avekṣamāṇā vaśinastiṣṭhantyā bhūtasaṃplavāt //
1.35.199
tatasteṣu vyatīteṣu pūrvadeveṣu vai tadā /
śūnyeṣu devasthāneṣu trailokye teṣu sarvaśaḥ //
1.35.200
upasthitā ihānye vai ye devāḥ svargavāsinaḥ /
tataste tapasā yuktāḥ sthānānyāpūrayanti ca //
First 200 of 217 passages. Read on
Linked texts (8)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Nandipurāṇa — Sanskrit
- Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit
- Kālahastīśavilāsa — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri) — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit