Pramāṇa · Search · About · API

Janmaprakarana 2

Janmaprakaraṇa 2

Language
Sanskrit

2.1

evaṃ praśno dvādaśabhiḥ samato guṇadoṣagaḥ || 28½
rājovāca—
kathito vaṃśavistāro bhavatā somasūryayoḥ
rājñāṃ cobhayavaṃśyānāṃ caritaṃ paramādbhutam

2.2

yadośca dharmaśīlasya nitarāṃ munisattama
tatrāṃśenāvatīrṇasya viṣṇorvīryāṇi śaṃsa naḥ

2.3

avatīrya yadorvaṃśe bhagavān bhūtabhāvanaḥ
kṛtavān yāni viśvātmā tāni no vada vistarāt

2.4

nivṛttatarṣairupagīyamānādbhavauṣadhācchrotramano'bhirāmāt
ka uttamaślokaguṇānuvādāt pumān virajyeta vinā paśughnāt

2.1-2

svarūpāt phalataścāpi mahāpuruṣayogataḥ
viṣayottamataścāpi caritraṃ paramaṃ matam

2.2-2

muktasya kāryametaddhi mumukṣorbhavanāśakam
anindyaviṣayaścāyaṃ virakto'smin yaṃtedhruvam

2.3-2

ātmaghātī karmajaḍo ninditārtharataḥ sadā
paśustrīvyatiriktaścedvirakto na tataḥ pṛthak

2.4-2

utkṛṣṭarasasya vairāgyajanakasyābhāvāt | nivartamānānāṃ daityatvamiti vaktuṃ daityalakṣaṇapuraḥ-saramāha—vinā paśughnāditi | ye hi paśughātinaste daityāḥ | dityupākhyāne daityānāṃ dayābhāvaḥ svabhāvataḥ pratipāditaḥ | te ca nityaṃ bhagavatpratyanīkā eveti na taddoṣaḥ pari-hāryaḥ | daityānāṃ ca muktidoṣasyātyantanivṛttikhyāpanāya | āviṣṭānāmapi muktyabhāve punaranyatrāviśya tathā kuryurityādhārabhūtāstu mucyanta eva | apunarāvṛtti tama eva teṣāṃ muktiḥ | viraktaṃ dṛṣṭvā'nyo virakto mā bhavatvityetadarthamuktam

2.5

pitāmahā me samare'marañjayairdevavratādyātirathaistimiṃglaiḥ
duratyayaṃ kauravasainyasāgaraṃ kṛtvā'taran vatsapadaṃ sma yatplavāḥ

2.6

tatsamudre patitastatratyopi na jīvanti, vijātīyasya kā vārtetyuktam | teṣāṃ daityāveśenātikrūratvājjñātighātāya tathoktam | tataḥ sambandhitvena pitāmahatvena vā tyakṣyatīti nivṛttam | avicāraścoktaḥ | gilanenāsthyādīnāmiva sarvavaṃśanāśakatvaṃ ca | bahiḥsthitamapi te mārayanti, kiṃ punaḥ svasenāpatitamiti samudratvam | ata eva duratyayaṃ, sādhanaghātakatvānmakarādeḥ | kuruvaṃśodbhavāśca nārāvaiṅgivartante | sainyasāgaramiti | cetanasāgaratvena svarūpato nāśakatvamuktam | mahānaukādisādhanānāmapi duḥkhenātikramotikramaṇaṃ yasya | yo bhagavān plavo yeṣāmiti | bhagavatolparūpeṇa sannidhimātreṇa rakṣakatvam; ayuddhyamānatvāt | manaḥśaṅkānivṛttyarthaṃ vatsapadaṃ kṛtveti | tucchakaraṇataraṇayorbhagavadāśrayatvameva hetuḥ | gītāyāṃ bhīṣmādimaraṇajñānāttucchakaraṇam | tathāpi samyagāśrayaṇābhāvātpāṇḍavānāṃ pipīlikātvameva, svecchayā bhagavān gṛhyata iti | bhagavadbhāve kathamevaṃ syāt | teṣāmavasthāpanāttucchakaraṇam | ubhayamalaukikaṃ sakṛdeva jātamiti | antatastrayāṇāmamāraṇādvatsapadam | dvidhā vidīrṇo mukhasthānīyo'śvatthāmā, vāradvayamapakārakaraṇāt | plavamāruhya tīrṇaṃ tīrṇaṃ samudrāṃśaṃ śoṣayanto'nte kiñcitsthāpayitvottīrṇā ityarthaḥ | kīrterapi prāsatvāttatkartṛtvam | idamatyantamalaukikam | evameva pūrvapūrvasaṃsāramapi śoṣayitvā bhagavatsevāmātraṃ
drauṇyastravipluṣṭamidaṃ madaṅgaṃ santānabījaṃ kurupāṇḍavānām
jugopa kukṣiṃ gata āttacakro mātuśca meyaḥ śaraṇaṃ gatāyā:

2.7

vīryāṇi tasyākhiladehabhājāmantarbahiḥ pūruṣakālarūpaiḥ
prayacchato mṛtyumutāmṛtaṃ ca māyāmanuṣyasya vadasva vidvan

2.8

rohiṇyāstanayaḥ prokto rāmaḥ saṅkarṣaṇastvayā
devakyā garbhasambandhaḥ kuto dehāntaraṃ vinā

2.9

kasmānmukundo bhagavān piturgehādvrajaṃ gataḥ
ka vāsaṃ jñātibhiḥ sākaṃ kṛtavān sātvatāṃ patiḥ

2.10

vraje vasan kimakaronmadhupuryāṃ ca keśavaḥ
bhrātaraṃ cāvadhītkaṃsaṃ māturabhrātṛtadvarhaṇam

2.11

dvārakāyāṃ kiyatkālaṃ sthitavānityāha—dehamiti
dehaṃ mānuṣamāśritya kati varṣāṇi vṛṣṇibhiḥ
yadupuryāṃ sahāvātsīt patnyaḥ katyabhavan prabhoḥ

2.12

anyadapi yuktiviruddhaṃ sopapattikaṃ vaktavyamityāha—etadanyacceti
etadanyacca sarvaṃ me mune kṛṣṇaviceṣṭitam
vaktumarhasi sarvajña śraddadhānāya vistṛtam

2.13

naiṣā'tiduḥsahā kṣunmāṃ tyaktodamapi bādhate
pibantaṃ tvanmukhāmbhojacyutaṃ harikathāmṛtam

2.14

sūta uvāca—
etaṃ niśamya bhṛgunandana sādhuvādaṃ vaiyāsakiḥ sabhagavānatha viṣṇurātam
pratyarcya kṛṣṇacaritaṃ kalikalmaṣaghnaṃ vyāhartumārabhata bhāgavatapradhānaḥ

2.15

śrīśuka uvāca—
samyagvyavasitā buddhistava rājarṣisattama
vāsudevakathāyāṃ te yajjātā naiṣṭhikī ratiḥ

2.16

vāsudevakathāpraśnaḥ puruṣāṃstrīn punāti hi
vaktāraṃ pṛcchakaṃ śrotṝṃstatpādasalilaṃ yathā

2.17

bhūmirmātanṛpavyājadaityānīkaśatāyutaiḥ
ākrāntā bhūribhāreṇa brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayau

Commentaries (1)

Linked texts (9)