Kaumarakhanda 44
Kaumārakhaṇḍa 44
- Language
- Sanskrit
Contents
- 44.252 — 1 part
44.1
cha || || nārada uvāca || || tato mayā sthāpite ca
sthāne kālāṃtareṇa ha || ciṃtitaṃ hṛdaye bhūyo dvijānugrahakāmyayā
44.2
vāsudevavihīnaṃ hi tīrthametanna rocate || asūryaṃ hi jagadyadvatsa hi bhūṣaṇa
bhūṣaṇam
44.3
yatra naiva hariḥ svāmī tīrthe gehe'tha mānase || śāstre vā tadasatsarvaṃ hāṃsaṃ tīrthaṃ na vāyasam
44.4
tasmālprasādya varadaṃ tīrthe'sminpuruṣo
ttamam || āneṣye kalayā sākṣādviśvānugrahakāmyayā
44.5
iti saṃciṃtya kauravya tato'haṃ cātra saṃsthitaḥ || jñānayogena yogīndraṃ śataṃ
varṣāṇyatoṣayam
44.6
aṣṭākṣaraṃ japanmaṃtraṃ saṃnigṛhyendriyāṇi ca || vāsudevamayo bhūtvā sarvabhūtakṛpāparaḥ
44.7
evaṃ mayārādhyamāno garuḍaṃ
harirāsthitaḥ || gaṇakoṭiparivṛtaḥ pratyakṣaḥ samajāyata
44.8
tamahaṃ prāṃjalirbhūtvā dattvārghyaṃ vidhivaddhareḥ || pratyavocaṃ praṇamyātha prabaddhakarasaṃ
puṭaḥ
44.9
śvetadvīpe purā dṛṣṭaṃ mayā rūpaṃ tava prabho || ajaṃ sanātanaṃ viṣṇo naranārāyaṇātmakam
44.10
tadrūpasya kalāmekāṃ sthāpayātra janārdana
yadi tuṣṭo'si me viṣṇo tadidaṃ kriyatāṃ tvayā
44.11
evaṃ mayā prārthito'tha provāca garuḍadhvajaḥ || evamastu brahmaputra yattvayābhīpsitaṃ hṛdi
44.12
tattathā bhavitā sarvamapyatrasthaṃ sadaiva hi || evamuktvā gate viṣṇau niveśya svakalāṃ prabho
44.13
mayā saṃsthāpito viṣṇurlokānugrahakā
myā || yasmātsvayaṃ śvetadvīpanivāsyatra hariḥ sthitaḥ
44.14
vṛddho viśvasya viśvākhyo vāsudevastataḥ smṛtaḥ || kārtike śuklapakṣe yā bhavanye
kādaśī śubhā
44.15
snānaṃ kṛtvā vidhānena toyaprasravaṇādiṣu || yārcayedyacyutaṃ bhaktyā paṃcopacārapūjayā
44.16
upoṣya jāgaraṃ kuryādgītavādyaṃ
hareḥ puraḥ || kathāṃ vā vaiṣṇavīṃ kuryādbhakrodhavivarjitaḥ
44.17
dānaṃ dadyādyathāśaktyā niyato hṛṣṭamānasaḥ || anekabhavasaṃbhūtātkalmaṣādakhilādapi
44.18
mucyate'sau na saṃdeho yadyapi brahmaghātakaḥ || gāruḍena vimānena vaikuṃṭhaṃ padamāpnuyāt
44.19
kulānāṃ tārayetpārtha śatamekottaraṃ naraḥ
śraddhāyuktaṃ mudā yuktaṃ sotsāhaṃ saspṛhaṃ tathā
44.20
ahaṃkāravihīnaṃ ca snānaṃ dhūpānulepanam || puṣpanaivedyasaṃyuktamarcadānasamanvitam
44.21
yāmeyāme mahābhaktyā kṛtārārtikasaṃyutam || cāmarāhlādasaṃyuktaṃ bherīnādapuraskṛtam
44.22
purāṇaśrutisaṃpannaṃ bhaktinṛtyasamanvitam || vinidraṃ
kṣuttṛṣāsvādaspṛhāhīnaṃ ca bhārata
44.23
tatpādasaurabhaghrāṇasaṃyutaṃ viṣṇuvallabham || sagītaṃ sārcanakaraṃ takṣetragamanānvitam
44.24
pāyurodhena
saṃyuktaṃ brahmacaryasamanvitam || stutipāṭhena saṃyuktaṃ pādodakavibhūṣitam
44.25
satyānvitaṃ satyayogasaṃyutaṃ puṇyavārtayā || paṃcaviṃśatibhiryuktaṃ
guṇairyo jāgaraṃ naraḥ || ekādaśyāṃ prakurvīta punarna jāyate bhuvi
44.26
atra tīrthavare pūrvaistareya iti dvijaḥ || siddhiṃ prāpto mahābhāgo vāsudevaprasā
dataḥ
44.27
arjuna uvāca || || aitareyaḥ kasya putro nivāsaḥ kāsya vā mune || kathaṃ siddhimagāddhīmānvāsudevaprasādataḥ
44.28
nārada uvāca || || asminneva mama sthāne hārītasyānvaye'bhavat
44.29
māṃḍūkiriti viprāgryo vedavedāṃgapāragaḥ
44.30
tasyāsī
ditarā nāma bhāryā sāṃdhvīguṇairyutā || tasyāsutpadyata sutastvaitareya iti smṛtaḥ
44.31
sa ca bālyātprabhṛtyeva prāgjanmanyanuśikṣitam || jajāpa
maṃtraṃ tvaniśaṃ dvādaśākṣarasaṃjñitam
44.32
na śṛṇoti na vaktyeva manasāpi ca kiṃcana || evaṃprabhāvaḥ so'bhūcca bālye viprasutastadā
44.33
tato mūko'yamityeva nānopāyaiḥ prabodhitaḥ || pitrā yadā na kurute vyavahārāya mānasam
44.34
tato niścitya manasā jaḍoyamiti bhārata
anyāṃ vivāhayāmāsa dārānputrāṃstathādadhe
44.35
piṃgānāma ca sā bhāryā tasyāḥ putrāśca jajñire || catvāraḥ karmakuśalā vedavedāṃgavādinaḥ
44.36
yajñeṣu śāṃtihomeṣu dvijaiḥ sarvatra pūjitāḥ || aitareyopi nityaṃ ca trikālaṃ harimaṃdire
44.37
jajāpa paramaṃ jāpyaṃ nānyatra kurute
śramam||tato mātā nirīkṣyaiva sapatnītanayāṃstathā
44.38
dāryamāṇena manasā tanayaṃ vākyamabravīt || kleśāyaiva ca jāto'si dhigme janma ca
jīvitam
44.39
nāryāstasyā nṛloke'tra varaivājarnaniḥ sphuṭam || vimānitā yā bhartrā syānna putraḥ syādguṇairyutaḥ
44.40
piṃgeyaṃ kṛtapuṇyā vai yasyāḥ
putrā mahāguṇāḥ || vedavedāṃgatattvajñāḥ sarvatrābhyarcitā guṇaiḥ
44.41
tadahaṃ putra durbhāgyā mahīsāgarasaṃgame || nimajjiṣye varaṃ mṛtyurjīvite kiṃ phalaṃ
mama || tvamapyevaṃ mahāmaunī nanda bhakto hareściram
44.42
nārada uvāca || || iti māturvacaḥ śrutvā prahasannaitareyakaḥ
44.43
dhyātvā
muhūrtaṃ dharmajño mātaraṃ praṇato'bravīt || mātarmithyābhirbhṛtāsi ajñāne jñānavatyasi
44.44
aśocye śocasi śubhe śocye naivā'pi śocasi
dehasyāsya kṛte mithyāsaṃsāre kiṃ vimuhyasi
44.45
mūrkhācaritametaddhi manmāturucitaṃ na hi || anyatsaṃsārasāraṃ ca sāramanyacca mohi
tāḥ
44.46
prapaśyaṃti yathā rātrau khadyotaṃ dīpavatsthitam || yadidaṃ manyase sāraṃ śṛṇu tasyāpyasāratām
44.47
evaṃvidhaṃ hi mānuṣyamā
garbhāditi kaṣṭadam || asthipaṭṭatulāstambhe snāyubandhena yaṃtrite
44.48
raktamāṃsamadālite viṇmūtradravyabhājane || keśaromatṛṇacchanne suvarṇa
tvaksubhūtake
44.49
vadanaikamahādvāre ṣaḍvākṣavibhūṣite || oṣṭhadvayakapāṭe ca tathā daṃtārgalānvite
44.50
nāḍīsvedapravāhe ca kālavakrānala
sthite || evaṃvidhe gṛhe gehī jīvo nāmāsti śobhane
44.61
guṇatrayamayī bhāryā prakṛtistasya tatra ca || bodhāhaṃkārakāmāśca krodhalobhādayo'pi
ca
44.62
apatyānyasya hā kaṣṭamevaṃ mūḍhaḥ pravartate || tasya yogo yathā mohastathā taṃ śṛṇu tattvataḥ
44.63
srotāṃsi yasya satataṃ prasravaṃti gire
riva || kaphamūtrādikānyasya kṛte dehasya muhyati
44.64
sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate || śucirekapradeśo'pi viṇmūtrasya hateriva
44.65
spṛṣṭvā svadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ || tathāpyaśucibhāṃḍasya na virajyati kiṃ naraḥ
44.66
kāyaḥ sugandhatoyādyairyatnenāpi
susaṃskṛtaḥ || na jahāti svakaṃ bhāvaṃ śvapucchamiva nāmitam
44.67
svadehāśucigaṃdhena na virajyati yo naraḥ || virāge kāraṇaṃ tasya kimanyadu
padiśyate
44.68
gandhalepāpanodārthaṃ śaucaṃ dehasya kīrtitam || dvayasyāpagamātpaścādbhāvaśuddhyā viśudhyati
44.69
gaṃgātoyena sarveṇa
mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ || ā mṛtyorācarañchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati
44.60
tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati || sveditaḥ kṣālita
stīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati
44.61-2
aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam || na svargo nāpavargaśca dehanirdahanaṃ param
44.62-2
bhāvaśuddhiḥ
paraṃ śaucaṃ pramāṇaṃ sarvakarmasu || anyathāliṃgyate kāṃtā bhāvena duhitā'nyathā
44.63-2
anyathaiva stanaṃ putraścintayatyanyathā patiḥ || cittaṃ viśo
dhayettasmātkimanyairbāhyaśodhanaiḥ
44.64-2
bhāvataḥ saṃviśuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati || jñānāmalāṃbasā puṃsaḥ sadgairāgyamṛdā punaḥ
44.65-2
avidyārāgaviṇmūtralepagaṃdhaviśodhanam || evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci viduḥ
44.66-2
tvaṅmātrasāraniḥsāraṃ kadalīsārasaṃnibham || jñātvaivaṃ
doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilībhavet
44.67-2
sa niṣkrāmati saṃsāre dṛḍhayāhī sa tiṣṭhati || evametanmahākaṣṭaṃ janma duḥkhaṃ prakīrtitam
44.68-2
puṃsāmajñātadoṣeṇa nānākarmavaśena ca || yathā girivarākrāṃtaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati
44.69-2
yathā jarāyuṇā dehī duḥkhaṃ tiṣṭhati
veṣṭitaḥ || patitaḥ sāgare yadvadduḥkhamāste samākulaḥ
44.70
garbhodakena siktāṃgastathā''ste vyākulaḥ pumān || lohakumbhe yathā
nyastaḥ pacyate kaścidagninā
44.71
garbhakumbhe tathā kṣiptaḥ pacyate jaṭharāgninā || sūcībhiragnivarṇābhirvibhinnasya nirantaram
44.72
yadvaduḥkhaṃ
jāyate tasya tadbheṃ'ṣṭaguṇaṃ bhavet || ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam
44.73
carasthirāṇāṃ sarveṣāmātmagarbhānurūpataḥ || tatrasthasya ca
sarveṣāṃ janmanāṃ smaraṇaṃ bhavet
44.74
mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ || nānāyonisahasrāṇi mayā dṛṣṭānyanekadhā
44.75
adhunā
jātamātro'haṃ prāttasaṃskāra eva ca || tataḥ śreyaḥ kariṣyāmi yena garbho na saṃbhavet
44.76
adhyeṣyāmi harerjñānaṃ saṃsāravinivartanam || evaṃ saṃciṃ
tayannāste mokṣopāyaṃ vicintayan
44.77
garbhātkoṭiguṇaṃ duḥkhaṃ jāyamānasya jāyate || garbhavāse smṛtiryāsītsā jātasya praṇaśyati
44.78
spṛṣṭamātrasya bāhyena vāyunā mūḍhatā bhavet || saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ
44.79
smṛtibhraṃśāttatastasya pūrvakarmavaśena ca || ratiḥ
saṃjāyate tūrṇaṃ jaṃtostatraiva janmani
44.80
rakto mūḍhaśca lokoyamakārye saṃpravartate || tatrātmānaṃ na jānāti na paraṃ na ca daivatam
44.81
na
śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi nekṣate || same pathi samairgacchanskhalatīva padepade
44.82
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi || saṃsāre
kliśyate tena rāgamohavaśānugaḥ
44.83
garbhasmṛterabhāvena śāstramuktaṃ maharṣibhiḥ || tadduḥkhakathanārthāya svargamokṣaprasādhakam
44.84
ye śāstra
jñāne satyasminsarvakarmārthasādhake || na kurvantyātmanaḥ śreyastadatra paramadbhutam
44.85
avyaktendriyavṛttitvādbālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ || icchannapi na
śaknoti vaktuṃ kartuṃ ca kiñcana
44.86
daṃtotthāne mahadduḥkhaṃ maulena vyādhinā tathā || bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍā bālyahairapi
44.87
tṛḍbubhu
kṣāparītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati rāraṭan || viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālaḥ samācaret
44.88
kaumāre karṇavedhena mātāpitrorvitāḍanaiḥ || akṣarādhyayana
nādyaiśca duḥkhaṃ syādguruśāsanāt
44.89
pramatteṃdriyavṛttaiśca kāmarāgaprapīḍanāt || rāgodvṛttasya satataṃ kutaḥ saukhyaṃ hi yauvane
44.90
īrṣyayā suma
hadduḥkhaṃ mohādkrusya jāyate || mattasya kupitasyaiva rāgo doṣāya kevalam
44.91
na rātrau viṃdate nidrā kāmāgniparikheditaḥ || divāpi hi kutaḥ
saukhyamarthopārjanacintayā
44.92
nārīṣu tvanubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu ca || viṇmūtrotsargasadṛśaṃ saukhyaṃ maithunajaṃ smṛtam
44.93
sanmānamapamā
nena viyogeneṣṭasaṃgamaḥ || yauvanaṃ jarayā grastaṃ ka saukhyamanupadravam
44.94
valīpalitakāyena śithilīkṛtavigrahaḥ || sarvakriyāsvaśaktaśca jarayā
jarjarīkṛtaḥ
44.95
strīpuṃsoryauvanaṃ rūpaṃ yadanyonyāśrayaṃ purā || tadevaṃ jarayā grastamubhayorapi na priyam
44.96
jarābhibhūtaḥpuruṣaḥ patnīputrādi
bāṃdhavaiḥ || aśaktatvāddurācārairbhṛtyaiśca paribhūyate
44.97
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca nāṃturo yataḥ || śaktaḥ sādhayituṃ tasmāddhuvā dharmaṃ samācaret
44.98
vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ vyādhirucyate || vātādīnāṃ samūhaśca deho'yaṃ parikīrtitaḥ
44.99
tasmādvyādhimayaṃ jñeyaṃ śarīramidamā
tmanaḥ || rogairnānāvidhairyāti dehe duḥkhānyanekaśaḥ
44.100
tāni na svātmavedyāni kimanyatkathayāmyaham || ekottaraṃ mṛtyuśatamasmindehe prati
ṣṭhitam
44.101
tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣāstvāgaṃtavaḥ smṛtāḥ || ye tvihāgaṃtavaḥ proktāste praśāmyanti bheṣajaiḥ
44.102
japahomapradānaiśca
kālamṛtyurna śāmyati || vividhā vyādhayaḥ śastāḥ sarpādyāḥ prāṇinastathā
44.103
viṣāṇi cābhicārāśca mṛtyordvārāṇi dehinām || pīḍitaṃ
sarpaṃrogādyairapi dhanvaṃtāriḥ svayam
44.104
svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam || nauṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ
44.105
śaknuvaṃti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam || rasāyanatapojapyairyogasiddhairmahātmabhiḥ
44.106
kālamṛtyurapi prājñairnīyate nāpi saṃyutaiḥ
nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamaṃ bhayam
44.107
nāsti mṛtyusamastrāsaḥ sarveṣāmapi dehinām || saddāryāputramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni
ca
44.108
ābaddhāni snehapāśairmṛtyuḥ sarvāṇi kṛṃtati || kiṃ na paśyasi mātastvaṃ sahasrasyāpi madhyataḥ
44.109
janāḥ śatāyuṣaḥ paṃca
bhavaṃti na bhavanti vā || aśītikā vipadyante kecitsaptatikā narāḥ
44.110
paramāyuḥ sthitā ṣaṣṭistadapyasti na niṣṭhitam || tasya yāvadve
dāyurdehinaḥ pūrvakarmabhiḥ
44.111
tasyārdhamāyuṣo rātrirharate mṛtyurūpiṇī || bālabhāvena mohena vārdhake jarayā tathā
44.112
varṣāṇāṃ viṃśati
ryāṃti dharmakāmārthavarjitaḥ || āgantukairbhayaiḥ puṃsāṃ vyādhiśokairanekadhā
44.113
hriyaterddhaṃ hi tatrāpi yaccheṣaṃ taddhi jīvitam || jīvitāṃte
ca maraṇaṃ mahāghoramavāpnuyāt
44.114
jāyate yonikoṭīṣu mṛtaḥ karmavaśātpunaḥ || dehabhedena yaḥ puṃsāṃ viyogaḥ karmasaṃkhyayā
44.115
maraṇaṃ
tadvinirdiṣṭaṃ na nāśaḥ paramārthataḥ || mahātamaḥpraviṣṭasya cchidyamāneṣu marmasu
44.116
yadduḥkhaṃ maraṇaṃ jaṃtorna tasyehopamā kacit || hā tāta
mātarhā kāṃte kraṃdatyevaṃ suduḥkhitaḥ
44.117
maṇḍūka iva sarpeṇa gīyate mṛtyunā janaḥ || bāṃdhavaiḥ saṃparityaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ
44.118
niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca mukhena pariśuṣyatā || caturaṃteṣu khaḍgāyāḥ parivartanmuhurmuhuḥ
44.119
saṃmūḍhaḥ kṣipatetyarthaṃ hastapādāvitatastataḥ || khaḍgāto
vāṃchate bhūmiṃ bhūmeḥ khaḍgāṃ punarmahīm
44.120
vivastro muktalajjaśca mūtraviṣṭhānulepitaḥ || yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaḥ
44.121
ciṃtayānaḥ svavittāni kasyaitāni mṛte mayi || paṃcāvaṭānkhanamānaḥ kālapāśena karṣitaḥ
44.122
mriyate paśyatāmeva gale ghurghurāvakṛt
jīvastṛṇajalūkeva dehāddehaṃ viśetkramāt
44.123
saṃprāpyottaramaṃśena dehaṃ tyajati pūrvakam || maraṇātprārthanā duḥkhamadhikaṃ hi vivekinaḥ
44.124
kṣaṇikaṃ maraṇe duḥkhamanaṃtaṃ prārthanākṛtam || jñātaṃ mayaitadadhunā mṛto bhavati yadguruḥ
44.125
na paraḥ prārthayedbhayastṛṣṇā lāghavakāraṇam || ādau
duḥkhaṃ tathā madhye ghnantye duḥkhaṃ ca dāruṇam
44.126
nisargātsarvabhūtānāmiti duḥkhaparaṃparā || kṣudhā ca sarvarogāṇāṃ vyādhiḥ śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ
44.127
sa cānyauṣadhilepena kṣaṇamātraṃ praśāmyati || kṣudracārdhervedanā tīvrā niḥśeṣabalakṛntanī
44.128
tayābhibhūto mriyate yathānyairvyādhi
bhinnaraḥ || rājño'bhimānamātraṃ hi mamaiva vidyate gṛhe
44.129
sarvamābharaṇaṃ bhāraṃ sarvamālepanaṃ mama || sarvaṃ pralāpitaṃ gītaṃ nityamunmattaceṣṭitam
44.130
ityevaṃ rājyasaṃbhogaiḥ kutaḥ saukhyaṃ vicārataḥ || nṛpāṇāṃ vyagracittānāmanyonyavijigīṣayā
44.131
prāyeṇa śrīmadālepānnahuṣādyā
mahānṛpāḥ || svargaṃ prāpyāpi patitāḥ kaḥ śriyo viṃdate sukham
44.132
uparyupari devānāmanyonyātiśaye sthitam || naraiḥ puṇyaphalaṃ svarge
mūlacchedena bhujyate
44.133
na cānyatkriyate karma so'tra doṣaḥ sudāruṇaḥ || chinnamūlataruryadvadavaśaḥ patate kṣitau
44.134
puṇyamūlakṣaye
tadbhatpātayaṃti divaukasaḥ || iti svarge'pi devānāṃ nāsti saukhyaṃ vicārataḥ
44.135
tathā nārakiṇāṃ duḥkhaṃ prasiddhaṃ kiṃ ca varṇyate || sthāvareṣvapi
duḥkhāni dāvāgnihimaśoṣaṇam
44.136
kuṭhāraiśchedanaṃ tīvraṃ valkalānāṃ ca takṣaṇam || parṇaśākhāphalānāṃ ca pātanaṃ caṃḍavāyunā
44.137
apamardaiśca satataṃ gajairvanyaiśca dehibhiḥ || tṛḍbubhukṣā ca sarpāṇāṃ krodho duḥkhaṃ ca dāruṇam
44.138
duṣṭānāṃ ghātanaṃ loke pāśena ca nibandhanam
evaṃ sarīsṛpāṇāṃ ca duḥkhaṃ mātarmuhurmuhuḥ
44.139
akasmājjanmamaraṇaṃ kīṭādīnāṃ tathāvidham || varṣāśītātapairduḥkhaṃ sukaṣṭaṃ mṛgapakṣiṇām
44.140
kṣuttṛṭkleśena mahatā saṃtrastāśca sadā mṛgāḥ || paśunāganikāyānāṃ śṛṇu duḥkhāni yāni ca
44.141
kṣuttṛṭchītādidamanaṃ vadhabandhanatāḍanam
nāsāpravedhanaṃ trāsaḥ pratodāṅkuśatāḍanam
44.142
veṇukuntādinigaḍamudgarāṅkuśatāḍanam || bhārodvahanasaṃkleśaṃ śikṣāyuddhādipīḍanam
44.143
ātmayūthaviyogaśca vane ca nayanādikam || durbhikṣaṃ durbhagatvaṃ ca mūrkhatvaṃ ca daridratā
44.144
adharottarabhāvaśca maraṇaṃ rāṣṭravibhramaḥ
anyonyābhibhavādduḥkhamanyonyātiśayātpunaḥ
44.145
anityatā prabhāvāṇāmucchryāṇāṃ ca pātanam || ityevamādibhirduḥkhairyasmāvyāptaṃ carācaram
44.146
nirayādimanuṣyāṃtaṃ tasmātsarvaṃ tyajedbudhaḥ || skandhātskandhaṃ nayedvāraṃ viśrāmaṃ manyatenyathā
44.147
tadvatsarvamidaṃ loke duḥkhaṃ duḥkhena śāmyati || evametajjagatsarvamanyonyātiśayocchritam
44.148
duḥkhairākulitaṃ jñātvā nirvedaṃ paramāṃprayāt || nirvedācca
virāgaḥ syādvirāgājjñānasaṃbhavaḥ
44.149
jñānena taṃ paraṃ jñātvā viṣṇuṃ muktimavāpnuyāt || nāhametāddaśe loke rameyaṃ janini kvacit
44.150
rājahaṃso yathā śuddhaḥ kākāmedhyapradarśakaḥ || śṛṇu mātaryatra saṃstho rameyaṃ nirupadravaḥ
44.151
avidyāyanamatyugraṃ nānākarmātiśākhinam
saṃkalpadaṃśamakaraṃ śokaharṣahimātapam
44.152
mohāṃdhakāratimiraṃ lobhavyālasarīsṛpam || viṣayānanyathādhvānaṃ kāmakrodhatrimokṣakam
44.162
tadatītya mahādurgaṃ praviṣṭo'smi mahadvanam || na tatpraviśya śocaṃti na prahṛṣyaṃti tadvidaḥ
44.164
na ca bibhyati keṣāṃcinnāsya bibhyati
kecana
44.165
tasminvane saptamahādrumāstu saptaiva nadyaśca phalāni sapta || saptāśramāḥ sapta samādhayaśca dīkṣāśca saitadaraṇyarūpam
44.166
paṃcavarṇāni divyāni caturvarṇāni kānicit || tridvivarṇaikavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
44.167
sṛjaṃtaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam
44.168
sapta striyastatra vasaṃti satyastvavāṅmukhyo bhānumato bhavaṃti || ūrdhvaṃ rasānādatte prajābhyaḥ sarvāṃśca tāstattvataḥ kopi veda
44.169
saptaiva girayaścātra dhṛtaṃ yairbhuvanatrayam || nadyaśca saritaḥ sapta brahmavārivahāḥ sadā
44.160
tejaścābhayadānatvamadrohaḥ kauśalaṃ tathā || acāpalyam
krodhaḥ priyavādaśca saptamaḥ
44.161
ityete girayo jñeyāstasminvidyāvane sthitāḥ || dṛḍhaniścayastathā bhāsā samatā niyaho guṇaḥ
44.162-2
nirmamatvaṃ tapaścātra santoṣaḥ saptamo hṛdaḥ || bhagavadguṇavijñānādbhaktiḥ syātprathamā nadī
44.163
puṣpādipūjā dvitīyā tṛtīyā ca pradakṣiṇā
caturthī stutivāgrūpā pañcamī īśvarārpaṇā
44.164-2
ṣaṣṭhī brahmaikatāyoktā saptamī siddhireva ca || sapta nadyo'tra kathitā brahmaṇā parameṣṭhinā
44.165-2
brahmā dharmo yamaścāgniriṃdro varuṇa eva ca
44.166-2
dhanadaśca dhruvādīnāṃ saptakānarcayaṃtyamī || nadīnāṃ saṃgamastatra vaikuṃṭhasaṃmupahvare
44.167-2
ātmatṛptā yato yāṃti śāṃtā dāṃtāḥ parātparam || kecidrumāḥ striyaḥ kecitkecittattvavido'pare
44.168-2
saritaḥ kecidāhuḥ sma saptaiva jñānavittamāḥ || anapetavratakāmo'tra brahmacaryaṃ carāmi ca
44.169-2
brahmaiva samidhastatra brahmāgnirbrahma saṃstaraḥ || āpo brahma gururbrahma brahmacaryamidaṃ mama
44.170
etadevedṛśaṃ sūkṣmaṃ brahmacaryaṃ vidurbudhāḥ || guruṃ ca śṛṇu me mātayoṃ me vidyāprado'bhavat
44.171
ekaḥ śāstā na dvitīyo'sti śāstā hyaiva tiṣṭhanpuruṣaṃ praśāsti || tenābhiyuktaḥ praṇavādivodakaṃ yathā niyukto'smi tathācarāmi
44.172
eko gururnāsti tathā dvitīyo hṛdi sthitastamahaṃ tu bravīmi || yaṃ cāvamānyaiva guruṃ mukundaṃ parābhūtā dānavāḥ sarva eva
44.173
eko baṃdhurnāsti tato dvitīyo hṛdi sthitaṃ ta mahamanubravīmi || tenānuśiṣṭā bāṃdhavā baṃdhumaṃtaḥ saptarṣayaḥ sapta divi prabhāṃti
44.174
brahmacaryaṃ ca saṃsevyaṃ gārhasthyaṃ śṛṇu yāddaśam || patnī prakṛtirūpā me taccitto nāsmi karhicit
44.175
maccittā sā sadā mātarmama sarvārthasādhanī || ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca paṃcamam
44.176
mano buddhiśca saptaite dīpyaṃte pāvakā mama || gaṃdho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca paṃcamam
44.177
maṃtavyamatha boddhavyaṃ saptaitāḥ
samidho mama || hutaṃ nārāyaṇadhyānādbhuṃkte nārāyaṇaḥ svayam
44.178
evaṃvidhena yajñena yajāmyasmiṃ tamīśvaram || akāmayānasya ca sarvakāmo
bhavedviṣāṇasya ca sarvadoṣaḥ
44.179
na me svabhāveṣu bhavaṃti lepāstoyasya biṃdoriva puṣkareṣu || nityasya me naiva bhavaṃtyanityā nirīkṣamāṇa
sya bahusvabhāvāt
44.180
na sajjate karmasu bhogajālaṃ divīva sūryasya mayūkhajālam
44.181
evaṃvidhena putreṇa mā mātarduḥkhinī bhava
tatpadaṃ tvāṃ ca neṣyāmi na yatkṛtuśatairapi
44.182
iti putravacaḥ śrutvā vismitā itarābhavat || ciṃtayāmāsa yadyevaṃ vidvānmama suto haṭham
44.183
lokeṣu khyātimāyāti tato me syādyaśaḥ param || ityādi ciṃtayaṃtyāṃ ca rājanyāṃ bhagavānhariḥ
44.184
prahṛṣṭastasya tairvākyaiḥ
vismitaḥ prādurāsa ca || mūrteḥ svayaṃ viniṣkramya śaṃkhacakragadādharaḥ
44.185
jagadudbhāsayanbhāsā sūryakoṭisamaprabhaḥ || tato niṣpatya dharaṇīṃ
hṛṣṭaromāśrugadgadaḥ
44.186
mūrdhni baddhāṃjaliṃ dhīmānaitareyo'tha tuṣṭuve
44.187
namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya dhīmahi || pradyumnāyāniruddhāya namaḥ
saṃkarṣaṇāya ca
44.188
namo vijñānamātrāya paramānaṃdamūrtaye || ātmārāmāya śāṃtāya nivṛttadvaitahṛṣṭaye
44.189
ātmānaṃdānubhūtyaiva samyaktyaktormaye namaḥ || hṛṣīkeśāya mahate namaste'naṃtaśaktaye
44.190
vacasyuparate prāpyo ya eko manasā saha || anāmarūpacinmātraḥ so'vyānnaḥ
sadasatparaḥ
44.191
yasminnidaṃ yataścedaṃ tiṣṭhatyaiti jāyate || mṛnmayeṣviva mṛjjātistasmai te brahmaṇe namaḥ
44.192
yaṃ na spṛśaṃti na vidurmanobuddhīṃ
driyāsavaḥ || aṃtarbahiśca vitataṃ vyomavatpraṇato'smyaham
44.193
deheṃdriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśabaddhāḥ pracaraṃti karmasu || naivānyadālohamiva prataptaṃ
sthāneṣu tairhṛṣṭapadena ete
44.194
caturbhiśca tribhirdvyābhyāmekadhā praṇamāmi tam || pūrvāparāparayuge śāstāraṃ paramīśvaram
44.195
hitvā gatī
mokṣakāmā yaṃ bhajaṃti daśātmakam || taṃ paraṃ satyamamalaṃ tvāṃ vayaṃ paryupāsmahe
44.196
oṃnamo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya vibhūtipataye
sakalasātvataparivṛḍhanikarakarakamalotpalakuḍmalopalālitacaraṇāraviṃdayugala paramaparameṣṭhinnamaste
44.197
tavāṅghirāsyaṃ vasudhāṃtriyugmaṃ nabhaḥ
śiraścaṃdravī ca netre || samastalokā jaṭharaṃ bhujāśca diśaścatasro bhagavannamaste
44.198
janmāni tāvaṃti na saṃti deva niṣpīḍya sarvāṇi ca
sarvakālam || bhūtāni yāvaṃti mayātra bhīme pītāni saṃsāramahāsamudre
44.199
saṃpacchilānāṃ himavanmaheṃdrakailāsamervādiṣu naiva tāhak
dehānānekānugṛhṇato me prātāsti saṃpanmahatī yatheśa
44.200
na saṃti te deva bhuvi pradeśā na yeṣu jāto'smi tathā vinaṣṭaḥ || bhūtvā mayā
yeṣu na jaṃtavaśca saṃbhakṣito vā na ca bhūtasaṃcaiḥ
First 200 of 254 passages. Read on
Linked texts (21)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vīramaheśvarācārasaṃgraha — Nīlakaṇṭha Nāganātha, Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit
- Bhūkhaṇḍa — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Brāhmaṇagītā — Vyāsa, Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit