Kaumarikakhanda 45
Kaumārīkākhaṇḍa 45
- Language
- Sanskrit
Contents
- 45.252 — 1 part
45.1
cha || || nārada uvāca || || tato mayā sthāpite ca
sthāne kālāṃtareṇa ha || ciṃtitaṃ hṛdaye bhūyo dvijānugrahakāmyayā
45.2
vāsudevavihīnaṃ hi tīrthametanna rocate || asūryaṃ hi jagadyadvatsa hi bhūṣaṇa
bhūṣaṇam
45.3
yatra naiva hariḥ svāmī tīrthe gehe'tha mānase || śāstre vā tadasatsaṃvaṃ hāṃsaṃ tīrthaṃ na vāyasam
45.4
tasmātprasādya varadaṃ tīrthe'sminpuruṣo
ttamam || āneṣye kalayā sākṣādviśvānugrahakāmyayā
45.5
iti saṃciṃtya kauravya tato'haṃ cātra saṃsthitaḥ || jñānayogena yogīṃdraṃ śataṃ
varṣāṇyatoṣayam
45.6
aṣṭākṣaraṃ japanmaṃtraṃ saṃnigṛhyeṃdriyāṇi ca || vāsudevamayo bhūtvā sarvabhūtakṛpāparaḥ
45.7
evaṃ mayārādhyamāno garuḍaṃ
harirāsthitaḥ || gaṇakoṭiparivṛtaḥ pratyakṣaḥ samajāyata
45.8
tamahaṃ prāṃjalirbhūtvā dattvāghyaṃ vidhivaddhareḥ || pratyavocaṃ praṇamyātha prabaddhakarasaṃ
puṭaḥ
45.9
śvetadvīpe purā dṛṣṭaṃ mayā rūpaṃ tava prabho || ajaṃ sanātanaṃ viṣṇo naranārāyaṇātmakam
45.10
tadrūpasya kalāmekāṃ sthāpayātra janārdana
yadi tuṣṭo'si me viṣṇo tadidaṃ kriyatāṃ tvayā
45.11
evaṃ mayā prārthito'tha provāca garuḍadhvajaḥ || evamastu brahmaputra yattvayābhīpsitaṃ hṛdi
45.12
tattathā bhavitā sarvamapyatrasthaṃ sadaiva hi || evamuktvā gate viṣṇau niveśya svakalāṃ prabho
45.13
mayā saṃsthāpito viṣṇurlokānugrahakā
myayā || yasmātsvayaṃ śvetadvīpanivāsthyatra hariḥ sthitaḥ
45.14
vṛddho viśvasya viśvākhyo vāsudevastataḥ smṛtaḥ || kārtike śuklapakṣe yā bhavatye
kādaśī śubhā
45.15
snānaṃ kṛtvā vidhānena toyaprasravaṇādiṣu || yorcayedacyutaṃ bhaktyā paṃcopacārapūjayā
45.16
upoṣya jāgaraṃ kuryādgītavādyaṃ
hareḥ puraḥ || kathāṃ vā vaiṣṇavīṃ kuryāddaṃbhakrodhavivarjitaḥ
45.17
dānaṃ dadyādyathāśaktyā niyato hṛṣṭamānasaḥ || anekabhavasaṃbhūtātkalmaṣādakhilādapi
45.18
mucyate'sau na saṃdeho yadyapi brahmaghātakaḥ || gāruḍena vimānena vaikuṃṭhaṃ padamāpnuyāt
45.19
kulānāṃ tārayetpārtha śatamekottaraṃ naraḥ
śraddhāyuktaṃ mudā yuktaṃ sotsāhaṃ saspṛhaṃ tathā
45.20
ahaṃkāravihīnaṃ ca snānaṃ dhūpādyulepanam || puṣpannaivedyasaṃyuktamarghadānasamanvitam
45.21
yāmeyāme mahābhaktyā kṛtārārtikasaṃyuktam || cāmarāhlādasaṃyuktaṃ bherīnādapuraskṛtam
45.22
purāṇaśrutisaṃpannaṃ bhaktinṛtyasamanvitam || vinidraṃ
kṣuttṛpāsvādaspṛhāhīnaṃ ca bhārata
45.23
tatpādasaurabhaghrāṇasaṃyuktaṃ viṣṇulabbhakam || sagītaṃ sārcanakaraṃ tatkṣetragamanānvitam
45.24
pādurodhena
saṃyuktaṃ brahmacaryasamanvitam || stutipāṭhena saṃyuktaṃ pādodakavibhūṣitam
45.25
satyānvitaṃ satyayogasaṃyuktaṃ puṇyavārtayā || paṃcaviṃśatibhiryuktaṃ
guṇairyo jāgaraṃ naraḥ || ekādaśyāṃ prakurvīta punarna jāyate bhuvi
45.26
atra tīrthavare pūrvamaitareya iti dvijaḥ || siddhiṃ prāpto mahābhāgo vāsudevaprasā
dataḥ
45.27
arjuna uvāca || || aitareyaḥ kasya putro nivāsaḥ kasya vā mune|| kathaṃ siddhimagāddhīmānvāsudevaprasādataḥ
45.28
nārada uvāca || || asminneva mama sthāne hārītasyānvaye'bhavat
45.29
māṃḍūkiriti viprāgryo vedavedāṃgapāragaḥ
45.30
tasyāsī
ditarā nāma bhāryā sādhvīguṇairyutā || tasyāmutpadyata sutastvaitareya iti smṛtaḥ
45.31
sa ca bālyātprabhṛtyeva prāgjanmandyanuśikṣitam || jajapa
maṃtraṃ tvaniśaṃ dvādaśākṣarasaṃjñitam
45.32
na śṛṇoti na vaktyeva manasāpi ca kiṃcana || evaṃprabhāvaḥ so'bhūcca bālye viprasutastadā
45.33
tato mūko'yamityeva nānopāyaiḥ prabodhitaḥ || pitrā yadā na kurute vyavahārāya mānasam
45.34
tato niścitya manasā jaḍoyamiti bhārata
anyāṃ vivāhayāmāsa dārānputrāṃstathādadhe
45.35
piṃgānāma ca sā bhāryā tasyāḥ putrāśca jajñire || catvāraḥ karmakuśalā vedavedāṃgavādinaḥ
45.36
yajñeṣu śāṃtihomeṣu dvijaiḥ sarvatra pūjitāḥ || aitareyopi nityaṃ ca trikālaṃ harimaṃdire
45.37
jajapa paramaṃ jāpyaṃ nānyatra kurute
śramam|| tato mātā nirīkṣyaiva sapatnītanayāṃstathā
45.38
dāryamāṇeṇa manasā tanayaṃ vākyamabravīt || kleśāyaiva ca jāto'si dhigme janma ca
jīvitam
45.39
nāryāstasyā nṛloke'tra varaivājanarvaniḥ sphuṭam || vimānitā yā bhartrā syānna putraḥ syādguṇairyutaḥ
45.40
piṃgeyaṃ kṛtapuṇyā vai yasyāḥ
putrā mahāguṇāḥ || vedavedāṃgatattvajñāḥ sarvatrābhyarcitā guṇaiḥ
45.41
tadahaṃ putra durbhāgyā mahīsāgarasaṃgame || nimajjiṣye varaṃ mṛtyurjīvite kiṃ phalaṃ
mama || tvamapyevaṃ mahāmaunī nanda bhakto hareśvaram
45.42
nārada uvāca || || iti māturvacaḥ śrutvā prahasannaitareyakaḥ
45.43
dhyātvā
muhūrtaṃ dharmajño mātaraṃ praṇato'bravīt || mātarmithyābhibhūtāsi ajñāne jñānavatyasi
45.44
aśocye śocasi śubhe śocye naivā'pi śocasi
dehasyāsya kṛte mithyāsaṃsāre kiṃ vimuhyasi
45.45
mūrkhācaritametaddhi manmāturucitaṃ na hi || anyatsaṃsārasāraṃ ca sāramanyacca mohi
tāḥ
45.46
prapaśyaṃti yathā rātrau khadyotaṃ dīpavatsthitam || yadidaṃ manyase sāraṃ śṛṇu tasyāpyasāratām
45.47
evaṃvidhaṃ hi mānuṣyamā
garbhāditi kaṣṭadam || asthipaṭṭatulāstambhe snāyubandhena yaṃtrite
45.48
raktamāṃsamadālipte viṇmūtradravyabhājane || keśaromatṛṇacchanne suvarṇa
tvaksudhūtake
45.49
vadanaikamahādvāre ṣaḍavākṣavibhūṣite || oṣṭhadvayakapāṭe ca tathā daṃtārgalānvite
45.50
nāḍīsvedapravāhe ca kālavaktrānala
sthite || evaṃvidhe gṛhe gehī jīvo nāmāsti śobhane
45.51
guṇatrayamayī bhāryā prakṛtistasya tatra ca || bodhāhaṃkārakāmāśca krodhalobhādayo'pi
ca
45.52
apatyānyasya hā kaṣṭamevaṃ mūḍhaḥ pravartate || tasya yoyo yathā mohastathā taṃ śṛṇu tattvataḥ
45.53
srotāṃsi yasya satataṃ prasavaṃti gire
riva || kaphamūtrādikānyasya kṛte dehasya muhyati
45.54
sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate || śucirekapradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva
45.55
spṛṣṭvā svadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ || tathāpyaśucibhāṃḍasya na virajyati kiṃ naraḥ
45.56
kāyaḥ sugandhatoyādyairatnairatnenāpi
susaṃskṛtaḥ || na jahāti svakaṃ bhāvaṃ śvapucchamiva nāmitam
45.57
svadehāśucigaṃdhena na virajyati yo naraḥ || virāge kāraṇaṃ tasya kimanyadu
padiśyate
45.58
gandhalepāpanodārthaṃ śaucaṃ dehasya kīrttitam || dvayasyāpagamātpaścādbhāvaśuddhyā viśudhyati
45.59
gaṃgātoyena sarveṇa
mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ || ā mṛtyorācarañchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati
45.60
tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati || sveditaḥ kṣālita
stīrthe kiṃ śuddhiṃmadhigacchati
45.61
aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam || na svargo nāpavargaśca dehanirddahanaṃ param
45.62
bhāvaśuddhiḥ
paraṃ śaucaṃ pramāṇaṃ sarvakarmasu || anyathāilaṃgyate kāṃtā bhāvena duhitā'nyathā
45.63
anyathaiva stanaṃ putraścitayatyanyathā patiḥ || cittaṃ viśo
dhayettasmātkimanyairbāhyaśodhanaiḥ
45.64
bhāvataḥ saṃviśuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati || jñānāmalāṃbhasā puṃsaḥ saddvairāgyamṛdā punaḥ
45.65
avidyārāgaraviṇmūtralepagaṃdhaviśodhanam || evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci viduḥ
45.66
tvaṅmātrasāraniḥsāraṃ kadalīsārasaṃnibham || jñātvaivaṃ
doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilībhavet
45.67
sa niṣkrāmati saṃsāre dṛḍhagrāhī sa tiṣṭhati || evametanmahākaṣṭaṃ janma duḥkhaṃ prakīrttitam
45.68
puṃsāmajñātadoṣeṇa nānākarmavaśena ca || yathā girivarākrāṃtaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati
45.69
yathā jarāyuṇā dehī duḥkhaṃ tiṣṭhati
veṣṭitaḥ || patitaḥ sāgare yadvadduḥkhamāste samākulaḥ
45.70
garbhodakena siktāṃgastathā''ste vyākulaḥ pumān || lohakumbhe yathā
nyastaḥ pacyate kaścidagninā
45.71
garbhakumbhe tathā kṣitaḥ pacyate jaṭharāgninā || sūcībhiragnivarṇābhirvibhinnasya nirantaram
45.72
yadduḥkhaṃ
jāyate tasya tadvrbhe'ṣṭaguṇaṃ bhavet || ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrttitam
45.73
carasthirāṇāṃ sarveṣāmātmagarbhāṇurūpataḥ || tatrasthasya ca
sarveṣāṃ janmanāṃ smaraṇaṃ bhavet
45.74
mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ || nānāyonisahasrāṇi mayā dṛṣṭānyanekadhā
45.75
adhunā
jātamātro'haṃ prāptasaṃskāra eva ca || tataḥ śreyaḥ kariṣyāmi yena garbho na saṃbhavot
45.76
adhyeṣyāmi harerjñānaṃ saṃsāravinivarttanam || evaṃ saṃciṃ
tayannāste mokṣopāyaṃ vicintayan
45.77
garbhātkoṭiguṇaṃ duḥkhaṃ jāyamānasya jāyate || garbhavāse smṛtiryāsītsā jātasya praṇaśyati
45.78
spṛṣṭamātrasya bāhyena vāyunā mūḍhatā bhavet || saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ
45.79
smṛtibhraṃśāttatastasya pūrvakarmavaśena ca || ratiḥ
saṃjāyate tūrṇaṃ jaṃtostatraiva janmani
45.80
rakto mūḍhaśca lokoyamakārye saṃpravartate || tatrātmānaṃ na jānāti na paraṃ na ca daivatam
45.81
na
śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi nekṣate || same pathi samairgacchanskhalatīva padepade
45.82
satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi || saṃsāre
kliśyate tena rāgamohavaśānugaḥ
45.83
garbhasmṛterabhāvena śāstramuktaṃ maharṣibhiḥ || tadduḥkhakathanārthāya svargamokṣaprasādhakam
45.84
ye śāstra
jñāne satyasminsarvakarmārthasādhake || na kurvantyātmanaḥ śreyastadatra paramadbhutam
45.85
avyaktendriyavṛttitvādbālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ || icchannapi na
śaknoti vaktuṃ kartuṃ ca kiñcana
45.86
daṃtotthāne mahadduḥkhaṃ maulene vyādhinā tathā || bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍā bālagrahairapi
45.87
tṛḍbubhu
kṣāparītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati rāraṭan || viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālaḥ samācaret
45.88
kaumāre karṇavedhena mātāpitrorvitāḍanaiḥ || akṣarādhyaya
nādyaiśca duḥkhaṃ syādguruśāsanāt
45.89
pramattendriyavṛttaiśca kāmarāgaprapīḍanāt || rāgodvṛttasya satataṃ kutaḥ saukhyaṃ hi yauvane
45.90
īrṣyayā suma
hadduḥkhaṃ mohādraktasya jāyate || mattasya kupitasyaiva rāgo doṣāya kevalam
45.91
na rātrau viṃdate nidrā kāmāgniparikheditaḥ || divāpi hi kutaḥ
saukhyamarthopārjanaciṃtayā
45.92
nārīṣu tvanubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu ca || viṇmūtrotsargasadṛśaṃ saukhyaṃ maithunajaṃ smṛtam
45.93
sanmānamapamā
nena viyogeneṣṭasaṃgamaḥ || yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam
45.94
valīpalitakāyena śithilīkṛtavigrahaḥ || sarvakriyāsvaśaktaśca jarayā
jarjarīkṛtaḥ
45.95
strīpuṃsoryauvanaṃ rūpaṃ yadanyonyāśrayaṃ purā || tadevaṃ jarayā grastamubhayorapi na priyam
45.96
jarābhibhūtaḥpuruṣaḥ patnīputrādi
bāṃdhavaiḥ || aśaktatvādurācārairbhṛtyaiśca paribhūyate
45.97
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca nām̐turo yataḥ || śaktaḥ sādhayituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret
45.98
vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ vyādhirucyate || vātādīnāṃ samūhaśca deho'yaṃ parikīrtitaḥ
45.99
tasmādvyādhimayaṃ jñeyaṃ śarīramidamā
tmanaḥ || rogairnānāvidhairyāṃti dehe duḥkhānyanekaṇaḥ
45.100
tāni na svātmavedyāni kimanyatkathayāmyaham || ekottaraṃ mṛtyuśatamasmindehe prati
ṣṭhitam
45.101
tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣāstvāgaṃtavaḥ smṛtāḥ || ye tvihāgaṃtavaḥ proktāste praśāmyanti bheṣajaiḥ
45.102
japahomapradānaiśca
kālamṛtyurna śāmyati || vividhā vyādhayaḥ śastāḥ sarpādyāḥ prāṇinastathā
45.103
viṣāṇi cābhicārāśca mṛtyordvārāṇi dehinām || pīḍitaṃ
sarparogadyairapi dhanvaṃtariḥ svayam
45.104
svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam || nauṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ
45.105
śaknuvaṃti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam || rasāyanatapojapyairyogasiddhairmahātmabhiḥ
45.106
kālamṛtyurapi prājñairnīyate nāpi saṃyutaiḥ
nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamaṃ bhayam
45.107
nāsti mṛtyusamastrāsaḥ sarveṣāmapi dehinām || sabhāryāputramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni
ca
45.108
ābaddhāni snehapāśairmṛtyuḥ sarvāṇi kṛṃtati || kiṃ na paśyasi mātastvaṃ sahasrasyāpi madhyataḥ
45.109
janāḥ śatāyuṣaḥ paṃca
bhavaṃti na bhavanti vā || aśītikā vipadyante kecitsaptatikā narāḥ
45.110
paramāyuḥ sthitā ṣaṣṭiścaṣṭasyasti na niścitam || tasya yāvaddrave
dāyurdehinaḥ pūrvakarmabhiḥ
45.111
tasyārdhamāyuṣo rātrirharate mṛtyurūpiṇī || bālabhāvena mohena vārdhake jarayā tathā
45.112
varṣāṇāṃ viṃśati
ryāti dharmakāmārthavarjitaḥ || āgantukairbhayaiḥ puṃsāṃ vyādhiśokairanekadhā
45.113
hriyateddhaṃ hi tatrāpi yaccheṣaṃ taddhi jīvitam || jīvitāṃte
ca maraṇaṃ mahāghoramavāpnuyāt
45.114
jāyate yonikoṭīṣu mṛtaḥ karmavaśātpunaḥ || dehabhedena yaḥ puṃsāṃ viyogaḥ karmasaṃkhyayā
45.115
maraṇaṃ
tadvinirdiṣṭaṃ na nāśaḥ paramārthataḥ || mahātamaḥpraviṣṭasya cchidyamāneṣu marmasu
45.116
yadduḥkhaṃ maraṇaṃ jaṃtorna tasyehopamā kvacit || hā tāta
mātarhā kāṃte kraṃdatyevaṃ suduḥkhitaḥ
45.117
maṇḍūka iva sarpeṇa gīryate mṛtyunā janaḥ || bāṃdhavaiḥ saṃparityaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ
45.118
niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca mukhena pariśuṣyatā || caturaṃteṣu khaṭvāyāḥ parivartanamuhurmuhuḥ
45.119
saṃmūḍhaḥ kṣipatetyarthaṃ hastapādāvitastataḥ || khadvāto
vāṃchate bhūmiṃ bhūmeḥ khadvāṃ punarmahīm
45.120
vivastro muktalajjaśca viṣṭhānulepitaḥ || yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaḥ
45.121
ciṃtayānaḥ svavittāni kasyaitāni mṛte mayi || paṃcāvaṭānvanamānaḥ kālapāśena karṣitaḥ
45.122
mriyate paśyatāmeva gale ghurghurarāvakṛt
jīvastṛṇajalūkeva dehāddehaṃ viśetkramāt
45.123
saṃprāpyottaramaṃśena dehaṃ tyajati pūrva kam || maraṇātprārthanā duḥkhamadhikaṃ hi vivekinaḥ
45.124
kṣaṇikaṃ maraṇe duḥkhamanaṃtaṃ prārthanākṛtam || jñātaṃ mayaitadadhunā mṛto bhavati yadduruḥ
45.125
na paraḥ prārthayedyastuṣṇā lāghavakāraṇam || ādau
duḥkhaṃ tathā madhye hyantye duḥkhaṃ ca dāruṇam
45.126
nisargātsarvabhūtānāmiti duḥkhaparaṃparā || kṣudhā ca sarvarogāṇāṃ vyādhiḥ śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ
45.127
sa cānnauṣadhilepena kṣaṇamātraṃ praśāmyati || kṣuddyāgherveṃdanā tīvrā niḥśeṣabalakṛntanī
45.128
tayābhibhūto mriyate yathānyairvyādhi
bhirnaraḥ || rājño'bhimānamātraṃ hi mamaiva vidyate gṛhe
45.129
sarvamābharaṇaṃ bhāraṃ sarvamālepanaṃ mama || sarvaṃ pralāpitaṃ gītaṃ nityamunmattaceṣṭitam
45.130
ityevaṃ rājyasaṃbhogaiḥ kutaḥ saukhyaṃ vicārataḥ || nṛpāṇāṃ vyagracittānāmanyonyavijigīṣayā
45.131
prāyeṇa śrīmadālepānnahuṣādyā
mahānṛpāḥ || svargaṃ prāpyāpi patitāḥ kaḥ śriyo viṃdate sukham
45.132
uparyupari devānāmanyonyātiśaye sthitam || naraiḥ puṇyaphalaṃ svarge
mūlacchedena bhujyate
45.133
na cānyatkriyate karma so'tra doṣaḥ sudāruṇaḥ || chinnamūlataruryadvadvaśaḥ patate kṣitau
45.134
puṇyamūlakṣaye
tadvatpātayaṃti divaukasaḥ || iti svargepi devānāṃ nāsti saukhyaṃ vicārataḥ
45.135
tathā nārakiṇāṃ duḥkhaṃ prasiddhaṃ kiṃ ca varṇyate || sthāvareṣvapi
duḥkhāni dāvāgnihimaśoṣaṇam
45.136
kuṭhāraiśchedanaṃ tīvraṃ valkalānāṃ ca takṣaṇam || parṇaśākhāphalānāṃ ca pātanaṃ caṃḍavāyunā
45.137
apamardaśca satataṃ gajairanyaiśca dehibhiḥ || tṛḍbubhukṣā ca sarpāṇāṃ krodho duḥkhaṃ ca dāruṇam
45.138
duṣṭānāṃ ghātanaṃ loke pāśena ca nibandhanam
evaṃ sarīsṛpāṇāṃ ca duḥkhaṃ mātarmuhurmuhuḥ
45.139
akasmājjanmamaraṇaṃ kīṭādīnāṃ tathāvidham || varṣāśītātapaiṭuḥkhaṃ sukaṣṭaṃ mṛgapakṣiṇām
45.140
kṣuttṛṭkleśena mahatā saṃtrastāśca sadā mṛgāḥ || paśunāganikāyānāṃ śṛṇu duḥkhāni yāni ca
45.141
kṣuttṛṭkṣītādidamanaṃ vadhabandhanatāḍa
nam || nāsāpravedhanaṃ trāsaḥ pratodāṃkuśatāḍanam
45.142
veṇukuntādinigaḍamudgarā'ṅkuśatāḍanam || bhārodvahanasaṃkleśaṃ śikṣāyuddhādipīḍanam
45.143
ātmayūthaviyogaśca vane ca nayanādikam || durbhikṣaṃ durbhagatvaṃ ca mūrkhatvaṃ ca daridratā
45.144
adharottarabhāvaśca maraṇaṃ rāṣṭravi
bhramaḥ || anyonyābhibhavādduḥkhamanyonyātiśayātpunaḥ
45.145
anityatā prabhāvāṇāmucchrāyāṇāṃ ca pātanam || ityevamādibhirduḥ khairyasmā
dvyāptaṃ carācaram
45.146
nirayādimanuṣyāṃtaṃ tasmātsarvaṃ tyajedvudhaḥ || skandhātskandhaṃ nayedbhāraṃ viśrāmaṃ manyatenyathā
45.147
tadvatsarvamidaṃ
loke duḥkhaṃ duḥkhena śāmyati || evametajjagatsarvamanyonyātiśayocchritam
45.148
duḥkhairākulitaṃ jñātvā nirvedaṃ paramāṃpnuyāt || nirvedācca
virāgaḥ syādvirāgājjñānasaṃbhavaḥ
45.149
jñānena taṃ paraṃ jñātvā viṣṇuṃ muktimavāpnuyāt || nāhametādṛśe loke rameyaṃ janani kvacit
45.150
rājahaṃso yathā śuddhaḥ kākāmedhyapradarśakaḥ || śṛṇu mātaryatra saṃstho rameyaṃ nirupadravaḥ
45.151
avidyāyanamatyugraṃ nānākarmātiśākhinam
saṃkalpadaṃśamakaraṃ śokaharṣahimātapam
45.152
mohāṃdhakāratimiraṃ lobhavyālasarīsṛpam || viṣayānanyathādhvānaṃ kāmakrodhavimokṣakam
45.153
tadatītya mahādurgaṃ praviṣṭo'smi mahadvanam || na tatpraviśya śocaṃti na praiduṣyaṃti tadvidaḥ
45.154
na ca bibhyati keṣāṃcittrāsya bibhyati
kecana
45.155
tasminvane saptamahādrumāstu saptaiva nadyaśca phalāni sapta || saptāśramāḥ sapta samādhayaśca dīkṣāśca saptaitadaraṇyarūpam
45.156
paṃcavarṇāni divyāni caturvarṇāni kānicit || tridvivarṇaikavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca
45.157
sṛjaṃtaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadva
nam
45.158
sapta striyastatra vasanti satyastvavāṅmukyo bhānumato bhavaṃti || ūrdhvaṃ rasānādadate prajābhyaḥ sarvāśca tāstattvataḥ kopi veda
45.159
saptaiva girayaścātra dhṛtaṃ yairbhuvanatrayam || nadyaśca saritaḥ sapta brahmavārivahāḥ sadā
45.160
tejaścābhayadānatvamadrohaḥ kauśalaṃ tathā || acāpalyama
thākrodhaḥ priyavādaśca saptamaḥ
45.161
ityete girayo jñeyāstasminvidyāvane sthitāḥ || dṛḍhaniścayastathā bhāsā samatā nigraho guṇaḥ
45.162
nirmamatvaṃ tapaścātra santoṣaḥ saptamo hṛdaḥ || bhagavadguṇavijñānādbhaktiḥ syātprathamā nadī
45.163
puṣpādipūjā dvitīyā tṛtīyā ca pradakṣiṇā
caturthī stutivāgrūpā pañcamī īśvarārpaṇā
45.164
ṣaṣṭhī brahmaikatā proktā saptamī siddhireva ca || sapta nadyo'tra kathitā brahmaṇā parameṣṭhinā
45.165
brahmā dharmo yamaścāgniriṃdro varuṇa eva ca
45.166
dhanadaśca dhruvādīnāṃ saptakānarcayantyamī || nadīnāṃ saṃgamastatra vaikuṃṭhaṃsamupahvare
45.167
ātmatṛptā yato yāṃti śāṃtā dāṃtāḥ parātparam || keciddrumāḥ striyaḥ kecitkecittattvavido'pare
45.168
saritaḥ kecidāhuḥ sma saptaiva jñāna
vittamāḥ || anapetavratakāmo'tra brahmacaryaṃ carāmi ca
45.169
brahmaiva samidhastatra brahmāgnirbrahma saṃstaraḥ || āpo brahma gururbrahma brahmacaryamidaṃ mama
45.170
etadvevdṛśaṃ sūkṣmaṃ brahmacaryaṃ vidurbudhāḥ || guruṃ ca śṛṇu me mātaryo me vidyāprado'bhavat
45.171
ekaḥ śāstā na dvitīyo'sti śā
stā hṛdyeva tiṣṭhanpuruṣaṃ praśāsti || tenābhiyuktaḥ praṇavādivodakaṃ yathā niyuktosmi tathācarāmi
45.172
eko gururnāsti tathā dvitīyo
hṛdi sthitastamahaṃ nu bravīmi || yaṃ cāvamānyaiva guruṃ mukundaṃ parābhūtā dānavāḥ sarva eva
45.173
eko baṃdhurnāsti tato dvitīyo hṛdi sthitaṃ ta
mahamanubravīmi || tenānuśiṣṭā bāṃdhavā baṃdhumaṃtaḥ saptarṣayaḥ sapta divi prabhāṃti
45.174
brahmacaryaṃ ca saṃsevyaṃ gārhasthya śṛṇu yādṛśam || patnī prakṛ
tirūpā me taccitto nāsmi karhicit
45.175
maccittā sā sadā mātarmama sarvārthasādhanī || ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca paṃcamam
45.176
mano buddhiśca saptaite dīpyaṃte pāvakā mama || gaṃdho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca paṃcamam
45.177
maṃtavyamatha boddhavyaṃ saptaitāḥ
samidho mama || hutaṃ nārāyaṇadhyānādbhuṃkte nārāyaṇaḥ svayam
45.178
evaṃvidhena yajñena yajāmyasmiṃ tamīśvaram || akāmayānasya ca sarvakāmo
bhavedviṣāṇasya ca sarvadoṣaḥ
45.179
na me svabhāveṣu bhavaṃti lepāstoyasya biṃdoriva puṣkareṣu || nityasya me naiva bhavaṃtyanityā nirīkṣamāṇa
sya bahusvabhāvāt
45.180
na sajjate karmasu bhogajālaṃ divīva sūryasya mayūkhajālam
45.181
evaṃvidhena putreṇa mā mātarduḥkhinī bhava
tatpadaṃ tvāṃ ca neṣyāmi na yatkratuśatairapi
45.182
iti putravacaḥ śrutvā vismitā itarābhavat || ciṃtayāmāsa yadyevaṃ vidvānmama suto dṛḍham
45.183
lokeṣu khyātimāyāti tato me syādyaśaḥ param || ityādi ciṃtayaṃtyāṃ ca rajanyāṃ bhagavānhariḥ
45.184
prahṛṣṭastasya tairvākyai
rvismitaḥ prādurāsa ca || mūrteḥ svayaṃ viniṣkramya śaṃkhacakragadādharaḥ
45.185
jagadudbhāsayanbhāsā sūryakoṭisamaprabhaḥ || tato niṣpatya dharaṇīṃ
hṛṣṭaromāśrugadgadaḥ
45.186
mūrdhni baddhāṃjaliṃ dhīmānaitareyo'tha tuṣṭuve
45.187
namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya dhīmahi || pradyumnāyāniruddhāya namaḥ
saṃkarṣaṇāya ca
45.188
namo vijñānamātrāya paramānaṃdamūrtaye || ātmārāmāya śāṃtāya nivṛttadvaitadṛṣṭaye
45.189
ātmānaṃdānubhūtyaiva samya
ktyaktormaye namaḥ || hṛṣīkeśāya mahate namaste'naṃtaśaktaye
45.190
vacasyuparate prāpyo ya eko manasā saha || anāmarūpacinmātraḥ so'vyānnaḥ
sadasatparaḥ
45.191
yasminnidaṃ yataścedaṃ tiṣṭhatyepaiti jāyate || mṛnmayeṣviva mṛjjātistasmai te brahmaṇe namaḥ
45.192
yaṃ na spṛśaṃti na vidurmanobuddhīṃ
driyāsavaḥ|| aṃtarbahiśca vitataṃ vyomavatpraṇato'smyaham
45.193
deheṃdriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśabaddhāḥ pracaraṃti karmasu || naivānyadālohamiva prataptaṃ
sthāneṣu taddṛṣṭapadena ete
45.194
caturbhiśca tribhirdvābhyāmekadhā praṇamāmi tam || pūrvāparāparayuge śāstāraṃ paramīśvaram
45.195
hitvā gatī
rmokṣakāmā yaṃ bhajaṃti daśātmakam || taṃ paraṃ satyamamalaṃ tvāṃ vayaṃ paryupāsmahe
45.196
oṃnamo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya vibhūtipataye
sakalasātvataparivṛḍhanikarakarakamalotpalakuṅkalopalālitacaraṇāraviṃdayugala paramaparameṣṭhinnamaste
45.197
tavāgnirāsyaṃ vasudhāṃghri hisyugmaṃ nabhaḥ
śiraścaṃdraravī ca netre || samastalokā jaṭharaṃ bhujāśca diśaścatasro bhagavannamaste
45.198
janmāni tāvaṃti na saṃti deva niṣpīḍya sarvāṇi ca
sarvakālam || bhūtāni yāvaṃti mayātra bhīme pītāni saṃsāramahāsamudre
45.199
saṃpacchilānāṃ himavanmaheṃdrakailāsamervādiṣu naiva tādṛk
dehānanekānanugṛhṇato me prāptāsti saṃpannamahatī yatheśa
45.200
na saṃti te deva bhuvi pradeśā na yeṣu jāto'smi tathā vinaṣṭaḥ || bhūtvā mayā
yeṣu na jaṃtavaśca saṃbhakṣito vā na ca bhūtasaṃghaiḥ
First 200 of 254 passages. Read on
Linked texts (20)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vīramaheśvarācārasaṃgraha — Nīlakaṇṭha Nāganātha, Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit
- Bhūkhaṇḍa — Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit
- Brāhmaṇagītā — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit