Navamaskandha 3
Navamaskandha 3
- Language
- Sanskrit
Contents
3.1
śrīśuka uvāca —
śaryātirmānavo rājā brahmiṣṭhaḥ saṃ babhūvaha
yo vā aṅgirasāṃ satre dvitīyamaṃha ucivān
3.2
sukanyā nāma tasyā''sītkanyā kamamalocanā
tayā sārdhaṃ vanagato hyagamaccyavanāśramam
3.3
sā sakhībhiḥ parivṛtā vicinvatyaṅghripānvane
valmīkarandhre dadṛśe khadyote iva jyotiṣī
3.4
te daivaṃcoditā bālā jyotiṣī kaṇṭakena vai
avidhyanmugdhabhāvena susrāvāsṛktato bahu
3.5
śakṛnmūtranirodho'bhūtsainikānāṃ ca tatkṣaṇāt
rājarṣistamupālakṣya puruṣāgvismito'bravīt
3.6
apyabhadraṃ na yuṣmābhirbhārgavasya viceṣṭitam
vyaktaṃ kenāpi nastasya kṛtamāśramadūṣaṇam
3.18
sukanyā prāha pitaraṃ bhītā kiṃcitkṛtaṃ mayā
dve jyotiṣī ajānantyā nirbhinne kaṇṭakena vai 7
duhitustadvacaḥ śrutvā śaryātirjātasādhvasaḥ
muniṃ prasādayāmāsa valmīkāntarhitaṃ śanaiḥ
3.19
tadabhiprāyamājñāya prādādduhitaraṃ muneḥ
kṛcchrānmuktastamāmantrya puraṃ prāyātsamāhitaḥ
3.10
sukanyā cyavanaṃ prāpya patiṃ paramakopanam
prīṇayāmāsa cittajñā apramattā'nuvṛttibhiḥ
3.11
kasyacittvatha kālasya nāsatyāvāśramāgatau
tau pūjayitvā provāca vayo me dattamiśvarau
3.12
grahaṃ grahīṣye somasya yajñe vāmapyasomapoḥ
kriyatāṃ me vayorūpaṃ pramadānāṃ yaṃdīpsitam
3.13
bāḍhamityūcaturvipramabhinandya bhiṣaktamau
nimajjatāṃ bhavānasminhade siddhavinirmite
3.14
ityuktvā jarayāgrastadeho dhamanisantataḥ
hradaṃ praveśito'śvibhyāṃ vaॅlīpalirtāvapriyaiḥ
3.15
puruṣāstraya uttasthurapīcyā vanitāpriyāḥ
padmasrajaḥ kuṇḍalinastulyarūpāḥ suvāsasaḥ
3.16
tānnirīkṣya varārohā sarūpānsūryavarcasaḥ
ajānatī patiṃ sādhvī aśvinau śaraṇaṃ yayau
3.17
darśayitvā patiṃ tasyai pātivratyena toṣitau
ṛṣimāmantrya yayaturvimānena triviṣṭapam
3.18-2
yakṣyamāṇo'tha śaryātiścyavanasyā''śramaṃ gataḥ
dadarśa duhituḥ pārśve puruṣaṃ sūryavarcasam
3.19-2
rājā duhitaraṃ prāha kṛtapādābhivandanām
āśiṣaścāprayuñjāno nātiprītarmanā iva
3.20
cikīrṣitaṃ te kimidaṃ patistvayā
prailaṃbhito lokanamaskṛto muniḥ
yaॅttvaṃ jarāgrastamasatyasaṃmataṃ
vihāya jāraṃ bhajase'mumadhvagam
3.21
kathaṃ matiste'vam̐gatā'nyathā satāṃ
kuleprasūte kuladūṣaṇaṃ lidam
bibharṣi jāraṃ yadapatrapākulaṃ
pituśca bhartuśca nayasyadhastamaḥ
3.22
evaṃ bruvāṇaṃ pitaraṃ smayamānā śucismitā
uvāca tāta jāmātā tavaiṣa bhṛgunandanaḥ
3.23
śaśaṃsa pitre tatsarvaṃ vayorūpābhilaṃFormm
vismitaḥ paramaprītastanayāṃ pariṣasvaje
3.24
somena̍ yājayanvīraṃ grahaṃ somasya cāgrahīt
asomaporapyaśvinoścyavanaḥ svena tejasā
3.25
hantuṃ tamādade vajraṃ saṃdyomanyuramarṣitaḥ
savajraṃ staṃbhayāmāsa bhujamindrasya bhārgavaḥ
3.26
anvajānaṃstataḥ sarve grahaṃ somasya cāśvinoḥ
bhiṣajāviti yatpūrvaṃ somāhutyā bahiṣkṛtau
3.27
uttānabarhirānarto bhūriṣeṇa iti trayaḥ
śaryāterabhavanputrā ānartādrevato'bhavat
3.28
sontaḥsamudre nagarīṃ vinirmāya kuśasthalīm
āsthito'bhuṅka viṣayānānartādīnarindama
3.31
tasya putraśataṃ jajñe kakudmijyeṣṭhamuttamam
kaॅkudmī revatīṃ kanyāṃ khāmādāya vibhuṃ gataḥ 29
kaॅnyāvaraṃ paripraṣṭuṃ brahmalokamapāvṛtam
āvartamāne gāndharve sthito'labdhakṣaṇaḥ kṣaṇam30
tam̐danta ādyamānamya svābhiprāyaṃ nyavedayat
tacchrutvā bhagavānbrahmā prahasya tamuvāca ha
3.32
aho rājanniruddhāste kālena hṛdi ye kṛtāḥ
tatputrapautranaptṝṇāṃ gotrāṇi ca na śṛṇmahe
3.32.p1
[muhūrtaṃ śṛṇvatośrāvyaṃ pratiyātasya te'nagha |]
3.33
kāॅlo'bhiyātastrinavacaturyugavikalpitaḥ
tadgaccha devadevāṃśo baladevo mahābalaḥ
3.34
kanyāratnamidaṃ rājannararatnāya dehi bho
bhuvo bhārāvatārāya bhagavānbhūtabhāvanaḥ
3.35
avatīrṇo nijāṃśena puṇyaśravaṇakīrtanaḥ
ityādiṣṭo'bhivandyājaṃ nṛpaḥ svapuramagāt
3.36
tyaktaṃ puṇyajanatrāsādbhrātṛbhirdikṣvavasthitaiḥ
sutāṃ dattvā'navadyāṅgīṃ balāya balaśāline
badaryākhyaṃ gato rājā tapūṃ nārāyaṇaśramam
3.4-2
caturtho'dhyāyaḥ
3.1-2
śrīśuka uvāca—
nābhāgo nabhagāpatyaṃ yaṃ tataṃ bhrātaraḥ kavim
yaviṣṭhaṃ vyabhajandāyaṃ brahmacāriṇamāgatam
3.1-2.p1
bhrātaro'bhāṅka kiṃ mahyaṃ bharjāma pitaraṃ tava
3.1-2.p2
[nābhāgastu pitā putraṃ prāha taṃ brahmacāriṇaṃ |]
3.2-2
kvāṃ mamāryāstatābhāṅkṣurmā putraka tadādṛthāḥ
3.3-2
ime aṅgirasaḥ satramāsate'dya sumedhasaḥ
ṣaṣṭhaṃ ṣaṣṭhamupetyāhaḥ kavaye muhyanti karmaṇi
3.4-3
tāṃstvaṃ śaṃsaya sūkte dve vaiśvadeve mahātmanaḥ
te svaryanto dhanaṃ satrapariśeṣitamātmanaḥ
3.5-2
dāsyantyatha tato gaccha tathā sa kṛtavānyathā
tasmai dattvā yayuḥ svargaṃ te satraṃpariśeṣitam
3.6-2
taṃ kaścitsvīkariṣyantaṃ puruṣaḥ kṛṣṇadarśanaḥ
uvācottarato'bhyetya mamedaṃ vāstuṃkaṃ vasu
3.7
mamedasṛṣibhirdattamiti tarhi sma mānavaḥ
syānnau te pitari praśnaḥ pṛṣṭvānpitaraṃ tathā
3.8
yajñavāstugataṃ sarvamucchiṣṭamṛṣayaḥ kvacit
cakrurvibhāgaṃ rudrāya sa devaḥ sarvamarhati
3.9
nabhagastaṃ praṇamyā''ha taveśa kila vāstukam
ityāha me pitā brahmañchirasā tvāṃ prasādaye
3.10-2
yatte pitā'vadaddharmaṃ tvaṃ tu satyaṃ prabhāṣase
dadāmi te mantradṛśe jñānaṃ brahma sanātanam
3.11-2
[tasmādasatyaṃ na brūyātparasyāṃ cāpadi kvacit
satyena parisaṃtuṣṭo bhavāmīṣṭaḥ sa me bhavet ||11||]
gṛhāṇa draviṇaṃ dattaṃ matsatre pariśeṣitam
ityuktvā'ntarhito rudro bhagavānsatyavatsalaḥ
3.12-2
ya etatsaṃsmaretprātaḥ sāyaṃ ca susamāhitaḥ
kavirbhavati mantrajño gatiṃ caiva tathā''tmanaḥ
3.13-2
nābhāgādaṃbarīṣo'bhūnmahābhāgavataḥ kṛtī
nāspṛśadbrahmaśāpopi yaṃ na pratihataḥ kvacit
3.14-2
rājovāca—
bhagavaṃñchrotumicchāmi rājarṣestasya dhīmataḥ
na prābhūdyatra nirmukto brahmadaṇḍo duratyayaḥ
3.17-2
śrīśuka uvāca—
aṃbarīṣo mahābhāgaḥ saptadvīpavatīṃ mahīm
avyayāṃ ca śriyaṃ labdhvā vibhavaṃ cātulaṃ bhuvi 15
mene'tidurlabhaṃ puṃsāṃ sarvaṃ tatsvapnasaṃstutam
vidvānbibhavanirvāṇaṃ tamo viśati yatpumān 16
vāsudeve bhagavati tadbhakteṣu ca sādhuṣu
prāpto bhāvaṃ paraṃ viśvaṃ yenedaṃ loṣṭhavatsmṛtam
3.18-3
sa vai manaḥ kṛṣṇapadāravindayorvacāṃsi vaikuṇṭhaguṇānuvarṇane
karau harermandiramārjanādiṣu
śrutiṃ cakārācyutasatkathodaye
3.19-3
mukundaliṅgālayadarśane dṛśau
tadbhṛtyagātrasparśe'ṅgasaṅgamam
ghrāṇaṃ ca tatpādasarojasaurabhe
śrīmattulasyā rasanāṃ tadarpite
3.20-2
pādau hareḥ kṣetrapadānusarpaṇe
śiro hṛṣīkeśapadābhivandane
kāmaṃ caṃ dāsye na tu kāmakāmyayā
yathottamaślokajanāśrayā ratiḥ
3.21-2
evaṃ sadā karmakalāpamātmanaḥ
pare'dhiyajñe bhagavatyadhokṣaje
sarvātmabhāvaṃ vidadhanmahīmimāṃ
tanniṣṭhaviprābhihitaḥ śaśāsa ha
3.22-2
īje'śvamedhairadhiyajñamīśvaraṃ
mahāvibhūtyopacitāṅgadakṣiṇaiḥ
tatairvasiṣṭhāsitagautamādibhi- .
rdhanvaṃnyabhisrotamasau sarasvatīm
3.23-2
yasya kratuṣu gīrvāṇaiḥ sadasyā ṛtvijo janāḥ
tulyarūpāścānimiṣā vyadṛśyanta suvāsasaḥ
3.24-2
svargo na prārthito yasya manujairamarapriyaḥ
śṛṇvadbhirupagāyadbhiruttamaślokaceṣṭitam
3.25-2
saṃmardhayanti tānkāmāḥ svārājyaparibhāvitāḥ
durlabhāṃ nāpi siddhānāṃ mukundaṃ hṛdi paśyataḥ
3.26-2
sa itthaṃ bhaktiyogena tapoyuktena pārthivaḥ
svadharmeṇa hariṃ prīṇansaṅgāṃnsarvāñchanairjahau
3.27-2
gṛheṣu dāreṣu suteṣu bandhuṣu
dvipottamasyandanavājipattiṣu
akṣayyaratnābharaṇāyudhādiṣvanantakośeṣvakarodasanmatim
3.28-2
tasmā adāddhariścakraṃ pratyanīkabhayāvaham
ekāntabhaktibhāvena prīto bhṛtyābhirakṣaṇam
3.29
ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇaṃ mahiṣyā tulyaśīlayā
yuktaḥ sāṃvatsaraṃ dhīro dadhāra dvādaśīvratam
3.31-2
vrantāte kārtike māsi trirātraṃ samupoṣitaḥ
snātaḥ kadācitkālindyāṃ hariṃ madhuvane'rcayat30
mahābhiṣekavidhinā sarvopaskarasaṃpadā
abhiṣicyāṃbarākalpairgandhamālyārhaṇādibhiḥ
3.33-2
tadgatāntarabhāvena pūjayāmāsa keśavam
brāhmaṇāṃśca mahābhāgānsiddhārthānapi bhaktitaḥ 32
gavāṃ rukmaviṣāṇīnāṃ rūpyāṅghrīṇāṃ suvāsasām
payaḥśīlavayo rūpavatsopaskarasaṃpadām
3.34-2
prāhiṇotsādhu viprebhyo gṛheṣu nyarbudāni ṣaṭ
bhojayitvā dvijānagre svādvannaṃ guṇavattamam
3.35-2
labdhakāmairanujñātaḥ pāraṇāyopacakrame
tasya tarhyatithiḥ sākṣāddurvāsā bhagavānabhūt
3.36-2
tamānarcātithiṃ bhūpaḥ pratyutthānāsanāīṇaiḥ
yayāce'bhyavahārāya pādamūlamupāgataḥ
3.37
pratinandya sa tadyājñāṃ kartumāvaśyakaṃ gataḥ
nimamajja bṛhaddhyāyankālindīsalile śubhe
3.38
muhūrttārdhāvaśiṣṭāyāṃ dvādaśyāṃ pāraṃṇaṃ prati
cintayāmāsa dharmajño dvijaistaddharmasaṅkaṭe
3.40
brāhmaṇātikrame doṣo dvādaśyāṃ yadapāraṇe
yatkṛtvā sādhu me bhūyādadharmo vā na māṃ spṛśet 39
aṃbhasā kevalenāthai kariṣye vratapāraṃṇam
prāhu̍rabbhakṣaṇaṃ viprā hyaśitaṃ nāśitaṃ ca tat
3.41
ityapaḥ prāśya rājarṣiścintayanmanasā'cyutam
pratyacaṣṭa kuruśreṣṭha dvijāgamanameva saḥ
3.42
durvāsā yamunākūlātkṛtāvaśyaka āgataḥ
rājñā'bhinanditastasya bubudhe ceṣṭitaṃ dhiyā
3.43
manyunā pracaladgātro bhrukuṭīkuṭilānanaḥ
bubhukṣitaśca sutarāṃ kṛtāñjalimabhāṣata
3.44
aho asya nṛśaṃsasya śriyonmattasya paśyata
dharmavyatikramaṃ viṣṇorbhaktasyeśam̐māninaḥ
3.45
yo māmatithimāyātamatithyena nimantrya ca
adattvā bhuktavāṃstasya sadyaste darśaye phalam
3.46
evaṃ bruvāṇa utkṛtya jaṭāṃ roṣabidīpitā
tayā sa nirmame tasmai kṛtyāṃ kālānalopamām
3.47
tāmāpatantīṃ jvalatīmasihastāṃ padā bhuvam
vepayantīṃ samudvīkṣya na cacāla padā̍nnṛpaḥ
3.49
prāgdiṣṭaṃ bhṛtyarakṣāyāṃ puruṣeṇa mahātmanā
dadāha kṛtyāṃ tāṃ cakraṃ kruddhāhimiva pāvakaḥ 48
tadabhidravadudvīkṣya svaprayāsaṃ ca niṣphalam
durvāsā dudruve bhīto dikṣu prāṇaparīpsayā
3.50
tamanyadhāvadbhagavadrathāṅgaṃ
dāvāgniruddhataśikho yathā'him
tathā'nuṣaktaṃ munirīkṣamāṇo
guhāṃ vivikṣuḥ prasarāra meroḥ
3.51
diśo nabhaḥ kṣmāṃ vivarānsamudrām̐llokānspālāṃstridivaṃ gataḥ saḥ
yatoyato dhāvati tatratatra
sudarśanaṃ duṣprasahaṃ dadarśa
3.52
alabdhanāthaḥ sa yadā kutaścitsaṃtrastacitto'śaraṇameṣamāṇaḥ
devaṃ viricaṃ samagādvidhātastrāhātmayone'jitatejaso mām
3.53
brahmovācasthānaṃ madīyaṃ saṃha viśvametatkrīḍāvasāne dviparārdhasaṃjñe
bhrūbhaṅgamātreṇa hi saṃdidhakṣoḥ
kālātmano yasya tiro bhaviṣyati
3.54
ahaṃ bhavo dakṣabhṛgupradhānāḥ
prajeśabhūteśasureśamukhyāḥ
sarve vayaṃ yanniyamaṃ prapannā
mūrdhvārpitaṃ lokahitaṃ vahāmaḥ
3.56
pratyākhyāto viriñcena viṣṇucakropatāpitaḥ
durvāsāḥ śaraṇaṃ yātaḥ śarvaṃ kailāsavāsinam 55
śrīrudra uvāca —
vayaṃ na tāta prabhavāma bhūmnni
yasminpare'nye'pyajajīvakośāḥ
bhavanti kāle nabhavanti hīdṛśāḥ
sahasraśo yatra vayaṃ bhramāmaḥ
3.57
ahaṃ sanatkumāraśca nārado bhagavānajaḥ
kapilo'pāntaratamo devalo dharma āsuriḥ
3.59
marīcipramukhāścānye siddheśāḥ pāradarśinaḥ
vidāma na vayaṃ sarve yanmāyāṃ māyayā''vṛtāḥ 58
tasya viśveśvarasyedaṃ śastraṃ durviṣahaṃ hi naḥ
tameva śaraṇaṃ yāhi hariste śaṃ vidhāsyati
3.61
tato nirāśo durvāsāḥ padaṃ bhagavato yayau
vaikuṇṭhākhyaṃ yadadhyāste śrīnivāsaḥ śriyā saha
saṃdahyamāno'jitaśastravahninā
tatpādamūle patitaḥ savepathuḥ
āhācyutānanta sadīipsita prabho
kṛtāgasaṃ māṃ'vahi viśvabhāvana
3.62
ajānatā te paramānubhāvaṃ
kṛtaṃ mayā'ghaṃ bhavataḥ priyāṇām
vidhehi tasyāpacitiṃ vidhātarmucyeta yannāmnyudite nārako'pi
3.63
śrībhagavānuvāca —
ahaṃ bhaktaparādhīno hyasvatantra iva dvija
sādhubhirgrastahṛdayo bhaktairbhaktajanapriyaḥ
3.64
nāhamātmānamāśāse madbhaktaiḥ sādhubhirvinā
śriyaṃ cātyantikīṃ brahmantyeṣāṃ gatirahaṃ parā
3.69
ye dārāgāraputrāptānprāṇānvittamimaṃ param
hitvā māṃ śaraṇaṃ yātāḥ kathaṃ tāṃstyaktumutsahe65
mayi nirbaddhahṛdayāḥ sādhavaḥ samadarśanāḥ
vaśīkurvanti māṃ bhaktyā satstriyaḥ satpatiṃ yathā
matsevayā pratītaṃ ca sālokyādicatuṣṭayam
necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto'nyatkālavidrutam
sādhavo hṛdayaṃ mahyaṃ sādhūnāṃ hṛdayaṃ tvaham
madanyatte na jānanti nāhaṃ tebhyo manāgapi 68
upāyaṃ kathayiṣyāmi tava vipra śṛṇuṣva tat
ayaṃ hyātmābhicāraste yatastaṃ yātu vai bhavān
sādhuṣu prahitaṃ tejaḥ prahartuḥ kurute'śivam
3.70
tapo vidyā ca viprāṇāṃ niḥśreyasakare ubhe
te eva durvinītasya kalpete karturanyathā
3.71
brahmaṃstadgaccha bhadraṃ te nābhāgatanayaṃ nṛpam
kṣamāpaya mahābhāgaṃ tataḥ śāntirbhaviṣyati
3.71.p1
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe caturtho'dhyāyaḥ || 4
Linked texts (9)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Devībhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Bhāvārthadīpikā on Bhāgavata — Śrīdhara, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Rāmāśvamedha — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit